احادیثی در فضیلت مجالس ذکر

این حدیث بیانگر تعظیم و بزرگداشت مجالس ذکر است، چنانکه رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «الله، ملائکی دارد كه در جستجوی ذاکران و يادکنندگانش در راه ها گشت می زنند»؛ یعنی: الله متعال گروه مخصوصی از ملائکه (غیر از ملائکه ی محافظی که در زمین گشت می زنند) را مکلف نموده که در راه ها و در مساجد و مجالس مسلمانان گشت بزنند و به دنبال مجالس ذکر بگردند، از آنجا دیدار کنند و بنشینند و به سخنان آنان گوش فرا دهند. حافظ می گوید: مناسب تر آن است که این امر به مجالس تسبیح و مانند آن اختصاص داشته باشد.

«و چون گروهی را ببينند كه به يادِ الله عز وجل مشغولند»؛ و در روایت مسلم آمده است: «و چون مجلس ذکری را ببینند، يكديگر را صدا می زنند» و می گويند: «به سوی چيزی که در جستجوی آن بوديد، بياييد». و در روایتی آمده است که می گویند: «بياييد به سوی آنچه که می خواهيد و به دنبال آن هستيد»؛ یعنی: بیایید به مجالس ذکر و ذاکرانی که به دنبال شان بودید تا با آنها دیدار نموده و به ذکر آنها گوش دهید.

رسول الله صلی الله علیه وسلم در توصیف ملائکی که در مجالس ذکر حاضر می شوند، می فرماید: «آنگاه ذکرکنندگان را در بر می گيرند». و بسان حلقه یا دستبند آنها را احاطه می کنند.

«آنها را با بالهای خود در بر می گیرند»؛ یعنی با بالهای خود پیرامون آنها دور می زنند. «تا آسمان»؛ یعنی: تا اینکه به آسمان برسند.

سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم گفتگوی میان الله متعال و ملائکه را نقل می کند.

«سپس الله متعال با اینکه از حال و اوضاع آنها بهتر آگاه است، از ملائکه می پرسد»؛ یعنی الله از احوال ایشان آگاه تر است، اما برای بالا بردن مقام آنها در ملا اعلی و فخر فروختن بر ملائکه این سؤالات را از آنان می پرسد.

الله متعال می فرماید: «بندگانم چه می گويند؟ ملائکه پاسخ می دهند: پاكی و بزرگی تو را بيان می كنند و تو را می ستايند و تمجيدت می نمايند». یعنی ملائکه می گویند: این ذکر کنندگان سبحان الله، الحمدلله، لاإله الا الله و الله اکبر می گویند. تمجید همان لا إله الا الله گفتن است، زیرا این عبارت بیانگر تعظیم و بزرگداشت الله متعال با توحید الوهیت است.

الله متعال می فرمايد: «آيا مرا ديده اند؟ پاسخ می دهند: خير؛ به خودت سوگند كه تو را نديده اند. الله عزوجل می فرمايد: اگر مرا می ديدند، چه می كردند؟ ملائکه می گويند: اگر تو را می ديدند، بيشتر عبادتت می كردند و تو را بيش از اين بزرگ می داشتند و تو را بيشتر تسبيح می گفتند». زیرا تلاش و کوشش برای عبادت به میزان شناخت و معرفت بستگی دارد.

سپس الله متعال می فرماید: «از من چه می خواهند؟ ملائکه می گويند: از تو بهشت را درخواست می کنند»؛ یعنی: بخاطر شوق و علاقه به بهشتت تو را ذکر نموده و عبادت می کنند.

ملائکه می گويند: «اگر آن را می ديدند، به آن علاقه ی بيشتری پيدا می کردند»؛ یعنی: برای آن تلاش و کوشش بیشتری می کردند، زیرا هیچ خیری همچون مشاهده ی آن نیست.

الله عز وجل می فرمايد: «از چه چيزی پناه می خواهند؟» یعنی: از چه چیزی ترسیده و از پروردگارشان می خواهند که ایشان را از آن پناه دهد؟

«ملائکه می گويند: از دوزخ». یعنی از ترس آتش الله است که او را یاد کرده و عبادت می کنند و از الله متعال می خواهند که ایشان را از آن نجات دهد.

الله عز وجل می فرمايد: «اگر آن را می ديدند، چه می كردند؟ ملائکه می گويند: اگر آن را می ديدند، از آن بيشتر دوری می كردند»؛ یعنی تلاش و کوشش بیشتری برای انجام کارهای نیک انجام می دادند تا اینکه موجب نجات آنها از آتش دوزخ شود.

الله عز وجل می فرمايد: «شما گواه باشيد كه من آنان را بخشيدم». یعنی گناهان ایشان را بخشیدم.

يكی از ملائکه می گويد: «فلان كس كه در ميان آن هاست، جزو آنها نيست؛ بلکه برای کاری به آنجا آمده است»؛ یعنی: یکی از حاضران آن مجلس، از جمله این افراد نیست، بلکه برای برطرف نمودن کار و نیازی به آنجا آمده است، آیا او را نیز می آمرزی؟ پس الله متعال می فرمايد: «آنها كسانی هستند كه هم نشينشان نيز (بی نصيب نيست و) بدبخت نمی شود».