دين، امانت و فرجامِ کارهايت را به الله می سپارم.

اسلام > Fa > حدیث > فضائل و آداب > دين، امانت و فرجامِ کارهايت را به الله می سپارم.

راوی حدیث: به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمد

صحیح است

به‌روزرسانی در 27 اکتبر 2026 ساعت 14:02

📖 2 دقیقه مطالعه

متن حدیث: دين، امانت و فرجامِ کارهايت را به الله می سپارم.

كَانَ ابنُ عمرَ -رضِيَ الله عنهما- يَقُول لِلرَّجُل إِذَا أَرَادَ سَفَرًا: ادْنُ مِنِّي حَتَّى أُوَّدِعَكَ كَمَا كَان رسولُ الله -صلَّى الله عليه وسلَّم- يُوَدِّعُنَا، فَيقُول: «أَسْتَوْدِعُ الله دِينَكَ، وَأَمَانَتَكَ، وَخَوَاتِيمَ عَمَلِكَ».
وعن عبد الله بن يزيد الخطمي رضي الله عنه- قال: كَانَ رسُول الله -صلَّى الله عليه وسلَّم- إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوَدِّعَ الجَيشَ، قال: «أَسْتَودِعُ الله دِينَكُم، وَأَمَانَتَكُم، وخَوَاتِيمَ أَعْمَالِكُم».

توضیح حدیث: دين، امانت و فرجامِ کارهايت را به الله می سپارم.

ابن عمر رضی الله عنهما به کسی که قصد سفر داشت می گفت: نزدیک من بیا تا با تو چنان خداحافظی کنم که رسول الله صلی الله علیه وسلم با ما خداحافظی می کرد؛ این رفتار ابن عمر بیانگر کمال حرص و اشتیاق صحابه رضی الله عنهم به پیروی از راه و روش رسول الله صلی الله علیه وسلم و پایبندی به آن می باشد؛ و اینکه در روایت آمده: «إذا ودع رجلا» یعنی چون با مسافری خداحافظی می کرد؛ «أخذ بيده فلا يدعها» - چنانکه در برخی روایات آمده است - یعنی دست آن شخص را رها نمی کرد؛ و این از باب کمال تواضع و اظهار محبت و رحمت بود.

و رسول الله صلی الله علیه وسلم به کسی که راهیِ سفر بود، به هنگام خداحافظی می فرمود: «أَسْتَوْدِعُ اللَّه دِينَكَ» یعنی از الله متعال می خواهم که دینت را حفظ کند.

«وَأَمانَتَكَ»: و امانتت را حفظ نماید؛ و این بخش شامل تمام تکالیفی می گردد که به حقوق مردم و حقوق الله متعال باز می گردد و انسان در حفظ آنها می کوشد. انسان در سفر با این موارد مواجه می شود چنانکه چیزی می گیرد و چیزی می بخشد و با مردم معاشرت می کند؛ این است که رسول الله صلی الله علیه وسلم در باب حفظ امانت و دوری از خیانت برای او دعا می نماید؛ تا پس از بازگشت به سوی خانواده فرجام نیکی داشته و از آنچه دین و دنیای وی را هدف قرار دهد، در امان بماند.

همچنین راه و روش پیامبر صلی الله علیه وسلم این بود که چون قصد خداحافظی با گروهی داشت که عازم جنگ در راه الله بودند، با این دعای جامع به خداحافظی آنها می رفت تا برای توفیق یافتن و استواری و غلبه بر دشمنان و حفاظت از فرایض الهی در جنگ دعا نماید.

موضوعات : آداب شرعى · آداب و احكام سفر · تاریخ · جنگ‌ها و غروه‌ها · فضائل و آداب · سيرت و تاريخ

بسم الله الرحمن الرحيم سه‌شنبه 15 جمادی الاول
الثلاثاء 15 جمادى الأولى
بدر ماه کامل روز 16.5 / 29.5
روشنایی 97%
ماه نو در 13 روز
سبحان الله سبحان الله

إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِىِّ ۚ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ صَلُّوا۟ عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا۟ تَسْلِيمًا

همانا خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود و رحمت می فرستند. ای اهل ایمان! بر او درود فرستید و آن گونه که شایسته است، تسلیم او باشید.

Al-Ahzab 33:56

صلوات بر پیامبر