احادیث درباره فقه اخلاق

حسن صحیح است از رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ دربارهٔ بیشترین چیزی که مردم را وارد بهشت می‌کند پرسیده شد؛ ایشان فرمودند: «تقوای الله و اخلاق نیک صحیح است حیا از ایمان است سند آن حسن است مومن آیینه ی برادر مومنش می باشد. صحیح است همانا کسانی که زیاد لعنت می‌کنند، در روز قیامت نه شاهد خواهند بود و نه شفیع صحیح است همانا الله به من وحی نمود که نسبت به يکديگر فروتن باشيد تا هيچکس به ديگری فخر نفروشد و ستم و گردنکشی روا ندارد. حسن لغیره است شما نمی توانید مردم را با اموال و دارایی که در اختیار دارید، جلب خود کنید؛ بلکه با گشاده رویی و اخلاق نیکوست که می توانید همنشینی و مصاحبت با آنها را صحیح است صداقت و راستی پیشه کنید که صدق و راستی به سوی نیکوکاری هدایت می‌کند و نیکوکاری به سوی بهشت؛ و همچنان شخص راست می‌گوید و راستی می‌جوید تا آنکه نزد الله صحیح است هرکس خود را بزرگ پندارد و در راه رفتنش تکبر به خرج دهد، درحالی الله متعال را ملاقات می کند که بر وی خشمگین است. صحیح است هرکس از آبروی برادرش دفاع کند، الله متعال در روز قيامت، آتش دوزخ را از او دور می‌گرداند حسن است وای به حال کسی که در سخن گفتن دروغ می گوید تا دیگران را بخنداند؛ وای به حال او، وای به حال او. صحیح است الله بندهٔ پرهيزگارِ بی‌نیازِ گمنام را دوست دارد صحیح است هرگاه مداحان را ديديد، بر صورت شان خاک بپاشيد. صحیح است ای رسول خدا، برترین مردم کیست؟ صحیح است از ظلم بترسید، زیرا ظلم تاریکی‌هایی در روز قیامت است؛ و از حرص و آز بترسید، زیرا حرص و آز کسانی را که پیش از شما بودند هلاک کرد؛ حسن است کامل‌ترین مؤمنان از نظر ایمان، خوش اخلاق‌ترین آنان هستند و بهترین شما، بهترینِ شما برای زنان‌شان هستند حسن لغیره است توجه کنيد، گوش دهيد، همانا ساده پوشی و دوری از خوش گذرانی، از ايمان است؛ ساده پوشی و دوری از تن پروری، از ايمان است. صحیح است همانا نرمى و لطافت در هر چيزى كه باشد به زیبایی و ارزش آن مى‌افزاید و از هر چيزی گرفته شود آن را زشت و معیوب می‌سازد صحیح است الله مهربان و آسان گير است و نرمی و ملايمت در همه ی کارها را دوست دارد. با شواهدش صحیح است مؤمن با اخلاق نيكويش به مقام و منزلت روزه‌دارِ شب زنده‌دار مى‌رسد صحیح است در تو دو خصلت وجود دارد که الله متعال آنان را دوست دارد: بردباری و درنگ در کارها (سنجيده عمل کردن). صحیح است همانا محبوب‌ترین شما نزد من و نزديک‌ترين شما به همنشینی من در روز قیامت، خوش‌اخلاق‌ترین شماست؛ و همانا مبغوض‌ترين شما نزد من و دورترين شما از همنشینی صحیح است از بهترینان شما کسانی هستند که اخلاق‌شان نیکوتر است حسن است من برای کسی که خصومت و قيل و قال را ترک نمايد، خانه ای در کناره های بهشت ضمانت می کنم؛ هرچند حق با او باشد. صحیح است الله به ظالم مهلت می‌دهد تا آنکه وقتی او را گرفت دیگر رهایش نکند سند آن حسن است از رسول الله صلى الله عليه وسلم سؤال شد: چه چيزی بيش از همه مردم را واردِ بهشت می کند؟ فرمود: «تقوای الهی و خوش خلقی». و پرسيده شد: چه چيزی بيش از همه صحیح است هرگاه خدمتکارِ يکی از شما برايش غذا آورد، اگر او را با خود - سرِ سفره - ننشاند، لااقل يکی دو لقمه به او بدهد؛ زيرا او زحمت تهيه ی غذا را کشيده است. صحیح است مثال بخيل و بخشنده، مانند دو مرد است که تن پوش آهنی بر تن داشته باشند و اين تن پوش، از سينه تا گلوی آنان را دربرگرفته باشد. صحیح است آسان بگيريد و سختگير نباشيد و مژده دهيد و سبب تنفر نباشيد صحیح است حرام بودن کبر و خودپسندی و خودبزرگ بینی و بیان عاقبت و فرجام بد آن صحیح است سه نفر هستند که الله روز قيامت با آنها سخن نمی گويد، آنها را پاکيزه نمی گرداند و به آنها نظر رحمت نمی کند. صحیح است مردی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و گفت: من بسيار خسته و نيازمندم. صحیح است ای گروه مهاجران و انصار، برخی از برادران شما، مال و خويشاوندی ندارند؛ پس هريک از شما بايد دو يا سه نفر از آنها را با خود همراه و شريک بگرداند. صحیح است به عیادت بیمار بروید و گرسنه را غذا دهید و اسیر را آزاد کنید. صحیح است تأخير نمودن ثروتمند برای ادای بدهی اش، ظلم است؛ و چون يکی از شما برای دريافت طلبش به شخص توانگری حواله داده شد، بپذيرد و به او مراجعه کند. صحیح است هرکس به اندازه ی ذره ای کبر در قلب داشته باشد، وارد بهشت نمی شود. صحیح است هرکس علمی را بیاموزد که تنها برای رضایت الله عز وجل فرا گرفته می شود. صحیح است اين رحمتی است که الله متعال در دل بندگانش نهاده است و الله به بندگانی رحم می کند که رحم و شفقت داشته باشند. صحیح است گویا هنوز عادت های جاهليت در تو وجود دارد؛ اينها برادران و خدمتکاران شما هستند که الله متعال ايشان را زيردستِ شما قرار داده است؛ پس هرکس برادرش زيردست صحیح است آیا می‌دانید مُفلِس کیست؟ صحیح است کسی که به عمد بر من دروغ بندد، جایگاه خود را در آتش مهیا سازد نووی -رحمه الله- می‌گوید: حدیثی حسن است از خوبیِ اسلامِ شخص، رها کردنِ چیزی است که به او مربوط نمی‌شود صحیح است مومن، طعنه‌زن، لعنت‌كننده، بددهن و بدرفتار [و بیشرم] نيست حسن است همانا مبعوث شده ام تا اخلاق شایسته را تكميل نمايم حسن لغیره است ایمان ندارد کسی که امانت‌دار نیست، و دین ندارد کسی که به پیمانش وفادار نیست صحیح است کسی از شما ایمان نمی‌آورد تا آنکه برای برادرش همان چیزی را بپسندد که برای خودش می‌پسندد صحیح است همانا خداوند نیکی [و احسان] را بر هر چیزی واجب کرده است صحیح است یکی از مواردی که مردم از سخنان پیامبران گذشته به خاطر سپرده و دریافتند این است که: چون حیا نداشتی، هرچه می‌خواهی انجام بده صحیح است نیکی: خوش‌خویی است، و گناه آن است که در دلَت احساس ناراحتی کنی و کراهت داشته باشی که مردم بر آن آگاه شوند صحیح است هرکه از من حدیثی نقل کند که می‌داند دروغ است، او یکی از دروغگویان است صحیح است هرکس به دروغ وانمود کند از نعمتی برخوردار شده، مانند کسی است که پيراهن و شلواری دروغين به تن کرده (که اندازه اش نيست). صحیح است كسانى كه مهربان هستند، الله مهربان به آنان رحم خواهد كرد؛ به اهل زمين رحم كنيد، آنكه در آسمان است به شما رحم خواهد کرد صحیح است رسول الله صلى الله عليه وسلم ذکر مردی از بنی اسرائيل نمود که از فرد ديگری از بنی اسرائيل درخواست نمود هزار دينار به او قرض بدهد. صحیح است از هيچ مسلمانی سه فرزند نمی ميرد مگر اينکه آتش او را لمس نمی کند مگر به اندازه ی تحقق سوگند الله متعال. صحیح است دو نفر که به يکديگر دشنام می دهند، گناهش بر آغازگر است تا آنکه ستم ديده [يعنی نفر دوم] از حد بگذرد. صحیح است اگر در پیِ آشکار کردن عيوب و مسايل پنهان مسلمانان برآيی، آنان را فاسد می کنی يا نزديک است که ايشان را به فساد بکشانی. صحیح است مردی را نزد ابن مسعود آوردند و گفتند: اين فلانی است که ريشِ او آغشته به قطرات شراب است. ابن مسعود رضی الله عنه فرمود: «ما از تجسس و کنکاش در کار ديگرا صحیح است برای هيچ مسلمانی جايز نيست كه بيش از سه شبانه روز با برادر مسلمانش قهر باشد؛ و هرکس بيش از سه روز قهر کند و در همین حالت بميرد، وارد دوزخ می شود. صحیح است هرکس همسرِ کسی يا برده ی او را فريب دهد، از ما نيست. صحیح است هرکس يکسال با برادر مسلمانش قهر کند، مانند ريختن خون اوست. صحیح است همانا شیطان از اینکه نمازگزاران در جزیرة العرب او را بپرستند، ناامید شده است، ولی [امیدش] به فتنه‌انگیزی و ایجاد دشمنی در میان آنان است