این روز نخست، روزهدار را به سرآغاز بازمیگرداند. خداوند به فرشتگان اعلام میکند که بر زمین جانشینی میگمارد، آدم را به دست خود میآفریند، نام همه چیز را به او میآموزد و به فرشتگان فرمان میدهد که بر او سجده کنند (سوره بقره، 2:30-39). ابلیس از روی کبر سر باز میزند. در بهشت، آدم از درخت نهیشده میچشد و آنگاه در برابر پروردگارش فروتن میشود و پروردگار او را میپذیرد. نخستین خطا از راه یک خوردن گذشت؛ نخستین بازگشت از راه واژههای توبه.
روز 1 رمضان 1448: یکشنبه 7 فوریه 2027 (تاریخهای این ماه به رؤیت هلال بستگی دارد).
فهرست مطالب :
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37
خداوند به فرشتگان اعلام میکند که بر زمین جانشینی خواهد گمارد. آنان شگفتزده میشوند: آیا در آن کسی را میگمارد که در آن فساد برانگیزد و خون بریزد، حال آنکه خود بیوقفه او را با ستایش گرامی میدارند و تقدیس میکنند؟ پرسش آنان در پی انکار و مخالفت نیست؛ در پی کاویدن حکمت آفرینشی نو است. خداوند پاسخ میدهد که آنچه را آنان نمیدانند او میداند، سپس آدم را با چهار شرافت سرشار گرامی میدارد: او را به دست خویش آفرید، از روح خود در وی دمید، نام همه چیزها را به او آموخت و فرشتگان را، همه بیاستثنا، به سجده بر او واداشت.
تنها یک تن کنار میکشد: ابلیس. متکبرانه به سنجش میپردازد: خود از آتش آفریده شده و آدم از گل؛ پس او برتر است، و از پیوستن به سجدهکنندگان سر باز میزند. رانده و لعنتشده و بیرونشده، مهلتی تا روز قیامت یافت و آن را به جنگی آشکار علیه نسل آدم بدل کرد.
در بهشت، نهی تنها بر یک درخت بود. ابلیس با سوگند به اینکه مشاور و خیرخواهی صادق است میان آن دو راه مییابد، درختی برای جاودانگی و فرمانرواییای که تباه نمیشود وعده میدهد. پدر و مادر نخستین ما میچشند، برهنگیشان آشکار میشود و خود را با برگهای بهشت میپوشانند. آنگاه هوشیاری میرسد: به خطای خود اقرار میکنند، آمرزش و رحمت میطلبند و خداوند آنان را میپذیرد. آدم از پروردگارش کلماتی دریافت کرد؛ برگزیده و توبهکار و هدایتیافته است، و با وعدهای بر زمین فرود آمد: هر کس از هدایت خدا پیروی کند، نه بیمی بر اوست و نه اندوهگین میشود.
و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: «من در زمین جانشینی خواهم گماشت»، [فرشتگان] گفتند: «آیا در آن کسی را میگماری که در آن فساد انگیزد، و خونها بریزد؟ و حال آنکه ما با ستایش تو، [تو را] تنزیه میکنیم؛ و به تقدیست میپردازیم.» فرمود: «من چیزی میدانم که شما نمیدانید.» و [خدا] همه [معانی] نامها را به آدم آموخت؛ سپس آنها را بر فرشتگان عرضه نمود و فرمود: «اگر راست میگویید، از اسامی اینها به من خبر دهید.» گفتند: «منزهی تو! ما را جز آنچه [خود] به ما آموختهای، هیچ دانشی نیست؛ تویی دانای حکیم.» فرمود: «ای آدم، ایشان را از اسامی آنان خبر ده.» و چون [آدم] ایشان را از اسماءشان خبر داد، فرمود: «آیا به شما نگفتم که من نهفته آسمانها و زمین را میدانم؛ و آنچه را آشکار میکنید، و آنچه را پنهان میداشتید میدانم؟» و چون فرشتگان را فرمودیم: «برای آدم سجده کنید»، پس بجز ابلیس -که سر باز زد و کبر ورزید و از کافران شد- [همه] به سجده درافتادند. و گفتیم: «ای آدم، خود و همسرت در این باغ سکونت گیر[ید]؛ و از هر کجای آن خواهید فراوان بخورید؛ و[لی] به این درخت نزدیک نشوید، که از ستمکاران خواهید بود.» پس شیطان هر دو را از آن بلغزانید؛ و از آنچه در آن بودند ایشان را به درآورد؛ و فرمودیم: «فرود آیید، شما دشمن همدیگرید؛ و برای شما در زمین قرارگاه، و تا چندی برخورداری خواهد بود.» سپس آدم از پروردگارش کلماتی را دریافت نمود؛ و [خدا] بر او ببخشود؛ آری، او[ست که] توبهپذیرِ مهربان است. فرمودیم: «جملگی از آن فرود آیید. پس اگر از جانب من شما را هدایتی رسد، آنان که هدایتم را پیروی کنند بر ایشان بیمی نیست و غمگین نخواهند شد. و[لی] کسانی که کفر ورزیدند و نشانههای ما را دروغ انگاشتند، آنانند که اهل آتشند؛ و در آن ماندگار خواهند بود.»
قرآن 2:30-39
پیامبر (صلی الله علیه وسلم) نزاع مشهوری را نقل میکند: حضرت موسی به آدم خرده میگیرد که چرا انسانها را از بهشت بیرون برده است، و آدم پاسخ میدهد که او را برای چیزی سرزنش میکنند که پیش از آفرینشش مقدر و مقرر شده بود؛ پیامبر سه بار تکرار میکند که نخستین، سخن پایانی را برد (به روایت مسلم). و هر بار که فرزندی از آدم سجده میکند، شیطان گریان کنار میکشد: به او فرمان داده شد و نافرمانی کرد، و انسان فرمان میگیرد و باز هم بر خاک میافتد.
روز نخست روزه به نخستین خطا بازمیگردد. آن خطا از راه یک آموزه و یک باور گذشت نه، از راه یک لقمه: جان آدمی هنگامی به حرام کشیده میشود که خود را در امان میبیند. روزه دقیقاً عکس آن مسیر را تمرین میدهد: محروم شدن از حلال، برای رام کردن همان اشتهایی که نخستین انسان را به زمین زد. و بازگشت آدم راه را نشان میدهد: بهانه نمیجوید، خطای خود را با نام میبرد و آمرزش میخواهد، و پروردگارش به او پاسخ داد. امروز پس: نیت روشنی برای روزه قرار بده، در پیشگاه خدا یک خطای مشخص را بیهیچ توجیهی نام ببر، و در نماز یک سجده را درازتر کن؛ شیطان با هر تسلیم فرزند آدم اشک میریزد، چون خود سجده کردن را روا ندیده بود.
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37