شب قدر شبی است که در آن قرآن نازل شده است. سوره 97 آن را از هزار ماه ارجمندتر میداند و در آن فرشتگان همراه روح به اذن پروردگارشان فرود میآیند. این شب در شبهای فرد ده شب پایانی رمضان جستوجو میشود، بهویژه شب 27 بر فراوانی روایات، و پیامبر الله صلی الله علیه وسلم آموخت که در آن بگویند : « Allahumma innaka 'afuwwun tuhibbul-'afwa fa'fu 'anni ».
فهرست مطالب :
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:38
شب قدر، شبِ تقدیر، شبی است که در آن قرآن بر پیامبر محمد صلی الله علیه وسلم نازل شد. این یکی از رازهای ماه رمضان است : بنا بر قرآن، تنها یک شب از یک عمر عبادت در بیرون از آن سنگینتر است.
ما [قرآن را] در شب قدر نازل کردیم. و از شب قدر، چه آگاهت کرد. شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است. در آن [شب] فرشتگان، با روح، به فرمان پروردگارشان، برای هر کاری [که مقرّر شده است] فرود آیند؛ [آن شب] تا دمِ صبح، صلح و سلام است.
قرآن 97:1-5
سوره 44 تصریح میکند که نازل شدن « در شبی فرخنده » رخ داده است، شبای که در آن سرنوشت هر کار مقدر میشود : کارهای سال پیشرو در آن به دست الله فیصله مییابد.
هزار ماه بیش از هشتاد و سه سال است : هر کس این شب را « با ایمان و امید » به عبادت بگذراند، از گناهان گذشتهاش آمرزیده میشود. این حدیث به روایت بخاری و مسلم است.
مفسران توضیح میدهند که ارج این شب از نازل شدن قرآن، از فرود آمدن فرشتگانی که زمین را از سلامت پر میکنند، و از آن است که عبادت در آن بهاندازه عبادتی بیش از هشتاد و سه سال بهشمار میآید. کسی که از این شب محروم شود، بهراستی محروم مانده است، چنانکه حدیث روایتشده از احمد نشان میدهد.
شب قدر در ده شب پایانی رمضان و بهویژه در شبهای فرد است : شبهای 21، 23، 25، 27 و 29 ماه، بر اساس حدیث روایتشده از بخاری. در برخی سالها چند شب از این شبها نشانههای شب قدر را دارند : سنت نشانههایی چون آرام بودن آسمان، گرم یا سرد نبودن شب، و برآمدن خورشید در روز بعد بدون پرتوهای آشکار را بازگو کرده است.
عالمان توصیه میکنند که به یک شب بسنده نشود : همه شبهای فرد جستوجو شود، عبادتها در ده شب پایانی پخش گردد، و بر تلاوت قرآن، نمازهای شبانه و دعاها افزوده شود. تاریخ دقیق به حکمت پنهان شده است تا مؤمن تمام این دهه بکوشد.
عایشه از پیامبر پرسید : « اگر بدانم کدام شب شب قدر است، در آن چه بگویم؟ » پیامبر این دعا را به او آموخت :
Allahumma innaka 'afuwwun tuhibbul-'afwa fa'fu 'anni : خدایا، تو آمرزندهای و آمرزش را دوست میداری؛ مرا بیامرز.
به روایت ترمذی
این دعا در این شب بیش از همه توصیه شده است : از الله آمرزش میخواهد، آن که گناهان را میزداید و درجات را بالا میبرد. تلاوت قرآن، نمازهای شبانه و دعاهای عمومی بر اساس سنت نیز در این شب توصیه شدهاند.
پیامبر الله صلی الله علیه وسلم در ده شب پایانی رمضان اعتکاف میکرد، یعنی معتکف در مسجد میشد، و تا پایان عمر آن را ترک نکرد، چنانکه بخاری و مسلم روایت کردهاند. اعتکاف آن است که انسان با ماندن در مسجد خود را به عبادت سپرد : نماز، تلاوت قرآن و دعا، و بیرون رفتن تنها برای نیازهای ضروری.
این بهترین راه برای از دست ندادن شب قدر است : کسی که خود را به ده شب پایانی سپرده، یقین دارد که بخشی از آنها بوده است.
دعاهای این شبها را ببینید : دعاهای ماه رمضان.
قرآن تنها کتابی نیست که در این ماه پربرکت نازل شده است : بنا بر روایتی از ابنعباس، تورات در روز ششم رمضان به حضرت موسی نازل شد، انجیل در روز دوازدهم به حضرت عیسی، زبور در روز هجدهم به حضرت داوود، و قرآن در شب قدر. بدینسان رمضان ماهِ کتابهاست : هر وحشی نقطهای برگردان در تاریخ پیامبران بوده است.
این شب همه پیامبرانِ حامل کتاب را به هم پیوند میدهد و رمضان را ماه کتابهای آسمانی میسازد.
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:38