معنای صلوات بر پیامبر

خانه > صلوات بر پیامبر > معنای صلوات بر پیامبر

«درود فرستادن بر کسی» وقتی انجام‌دهنده الله باشد، وقتی فرشته‌ای و وقتی مؤمنی، معنای یکسانی ندارد. آیه بنیادین هر سه را گرد می‌آورد: «به‌راستی الله و فرشتگانش بر پیامبر درود می‌فرستند. ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بر او درود فرستید و سلام گویید، سلامی شایسته» (سوره احزاب، آیه 56). عالمان معنای آن را با دقت بیان کرده‌اند.

صلوات الله بر پیامبر: رحمت و ستایش او

سفیان ثوری و دیگرانی از اهل علم چنین تبیین می‌کردند، همان‌گونه که ترمذی در فصل خود نقل کرده است: «صلوات پروردگار رحمت است و صلوات فرشتگان درخواست آمرزش» (ترمذی، 485). چون الله بر پیامبرش «صلوات» می‌فرستد، او را با رحمت خویش فرا می‌گیرد و نزد فرشتگانش می‌ستاید؛ در معنای گسترده‌تر، عالمان ستایش او، پذیرش او و پاداشی را که به او می‌دهد نیز در آن داخل کرده‌اند. روشن است که الله به ما نیازی ندارد: اوست که گرامی می‌دارد.

صلوات فرشتگان و مؤمنان: آمرزش و دعا

فرشتگان با طلب آمرزش برای پیامبر و دعا به سودش بر او «صلوات» می‌فرستند؛ آنان که بی‌وقفه او را تسبیح می‌گویند. مؤمنان با دعایی بیان‌شده بر او درود می‌فرستند: «اللّهم، بر محمد درود فرست...». یک سخن، سه واقعیت: رحمت از سوی الله، درخواست آمرزش از سوی فرشتگان و دعا از سوی بندگان. از همین‌روست که صیغه انسانی با «اَللّهُمَّ» آغاز می‌شود: از الله می‌خواهیم که بر او درود فرستد؛ ما از پیش خود بر او «صلوات» نمی‌فرستیم.

تشهد جایگاه درست را می‌آموزد

ابن مسعود نقل می‌کند: «در نماز می‌گفتیم: سلام بر الله، سلام بر فلانی. پیامبر روزی به ما فرمود: الله خودِ سلام (اَلسَّلام) است. هر گاه یکی از شما در نماز نشست، بگوید: ستایش‌ها از آنِ الله است، و نیز صلوات‌ها و پاکی‌ها. سلام بر تو ای پیامبر، همراه رحمت الله و برکت‌های او. سلام بر ما و بر بندگان شایسته الله. چون این را بگویی، به هر بنده شایسته الله، در آسمان و زمین، می‌رسد.»

مسلم در صحیح خود (402)

این حدیث دستور زبان عبادت را ثابت می‌کند: ستایش‌ها (تحیات) و صلوات‌ها نخست از آنِ الله‌اند؛ سلام به پیامبر و بندگان شایسته الله می‌رسد. پس صلوات بر پیامبر، درخواست از الله است که او را گرامی دارد؛ امری که یگانگی عبادت را پاس می‌دارد و در همان حال به پیامبر بالاترین منزلت را می‌دهد.

چرا الله فرمان می‌دهد که بر او درود فرستیم؟

فرمان آیه («بر او درود فرستید و سلام گویید») پیامبر را گرامی می‌دارد و مؤمنانش را بالا می‌برد: هر که یک بار بر او درود فرستد، ده صلوات الله دریافت می‌کند (مسلم، 408)، به فرشتگانی که پیامبر را بی‌وقفه می‌ستایند می‌پیوندد و راه و رسم همه آفرینش آسمانی را دنبال می‌کند. صلوات بر پیامبر از همین‌رو هم تکلیفی از جنس محبت است، هم ذکری آسان و هم یکی از کارهایی که پاداشش با شتاب‌ترین‌ها می‌رسد: نگاه کنید به فضیلت‌های صلوات بر پیامبر.