از راه خوابی که نزد پیامبران وحی است، ابراهیم فرمان ذبح اسماعیل را گرفت، نخستینزادهای که در پیری به دنیا آمد. با او در میان گذاشت و مشورت کرد؛ پسر به انجام فرمان دعوت کرد و خود را صبرگزار شمرد (سوره صافات، 102). هر دو تن دردادند، تیغ برید نکرد و آسمان فدای عظیم آورد. به گفته روایت، قوچ در منی ذبح شد و شاخهایش در کعبه ماند. این روز دو اطاعت را گرامی میدارد که در یک آزمون جمع شدند.
روز 9 رمضان 1448: دوشنبه 15 فوریه 2027 (تاریخهای این ماه به رؤیت هلال بستگی دارد).
فهرست مطالب :
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37
پس از آنکه خانوادهاش را به اعتماد به خدا در درهای ویران و بیکشت گذاشت و خدا از آن نجاتش داد، ابراهیم خواستی سختتر یافت: خواب به او نشان میداد که آن پسر عزیز، یگانه، به دنیا آمده در پیری را ذبح میکند. این کودک هنگامی به دنیا آمد که پدرش 86 سال داشت، و یگانه فرزندی بود که در آن سالها در خانه ابراهیم بود؛ اقوال و مشربها بر رتبه نخستینزادهاش همداستانند. خواب پیامبران وحی و فرمان خداست، به گفته آنچه علما نقل کردهاند. نخست کودک را مشورت میکند، تا آزمون از راه رضایت و خوشخواندن بگذرد نه اجبار؛ پاسخ پسر در نیکی از پاسخ پدر نیز فراتر است.
و وقتی با او به جایگاه «سعی» رسید، گفت: «ای پسرک من! من در خواب [چنین] میبینم که تو را سَرْ میبُرم، پس ببین چه به نظرت میآید؟» گفت: «ای پدر من! آنچه را مأموری بکن! ان شاء الله مرا از شکیبایان خواهی یافت.» پس وقتی هر دو تن دردادند [و همدیگر را بدرود گفتند] و [پسر] را به پیشانی بر خاک افکند، او را ندا دادیم که ای ابراهیم! رؤیا[ی خود] را حقیقت بخشیدی! ما نیکوکاران را چنین پاداش میدهیم! راستی که این همان آزمایش آشکار بود! و او را در ازای قربانی بزرگی باز رهانیدیم.
قرآن 37:102-107
هر دو، پدر و پسر، به فرمان الهی تن دردهند و با دل خوش رضایت دادند. روایتی وصف میکند که پدر پسر را صورت بر خاک خواباند، تا در لحظه سرنوشت چشم در چشم نیفکند؛ نام خدا بر زبان آورد و تیغ کشید. هیچ بریده نشد: روایتی نقل میکند که تیغی از مسی میان لبه تیغ و گلو درآمده بود. سپس ندای آسمان آزمون آشکار را میبندد، با وعده اینکه نیکوکاران چنین پاداش داده میشوند.
فدا قوچی است، که اکثریت آن را سفید، شاخدار و یکچشم وصف کردهاند، ذبحشده در منی؛ حدیث نقل میکند که شاخهایش در خانه ماند تا آتشی که به آن رسید؛ و همان جایی است که تا امروز، قربانیهای حج به یاد او سر بریده میشوند. و اما اینکه چه کسی قربانی شد، ظاهر قرآن اسماعیل است، نخستینزاده و یگانه در آن هنگام؛ نسبت دادن آزمون به اسحاق بر روایات عاریتی و نقلشده از دیگران تکیه دارد، بدون هیچ حدیث صحیح در پشتوانه. با این حال هر دو پسر ابراهیم گرامیاند، و فضل از آن خداست که به هر که بخواهد عطا میکند.
رمضان همان مکتب را میآموزد: گذاشتن آنچه بیشترین دوستش داری در دستان خدا. امروز یک دلبستگی مشخص بشناس: یک عادت، یک خوراک محبوب، یک ساعت نمایشگر، یک دلخوری کهنگ. آن را داوطلبانه تقدیم کن، همان گونه که اسماعیل جان خود را تقدیم کرد: فضیلت اطاعت در رضایت و دلخوشی است نه در اجبار؛ هیچ عبادتی با دل ناخواهشنده به کمال نمیرسد. گفتوگوی قصه به پدر و مادران نیز مشورت را میآموزد: کودک پیش از عمل پرسیده شد، و پاسخ آزادش سهم هر یک از کمال را بالا برد؛ مشورت، فرمان را برای کودک سبتر و برای پدر مطمئنتر میکند. روز را با پیشبینی پایان روزه در شکر به پایان بر: وقتی پاداش یقینی است، صبر نرم و گوارا میشود. کسی که یک بار تسلیم شد، تسلیمهای دیگر را سبک مییابد.
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37