این روز آزمون بنیاسرائیل را در مدتی حکایت میکند که موسی نزد پروردگارش بود. سامری با زیورهایشان گوسالهای خروارکننده ساخت و بخش بزرگی از قوم آن را پرستید؛ هارون آنان را نهی کرد بیاثر. موسی در بازگشت الواح را افکند، گوساله را در دریا ناپدید کرد و سپس قومش را به توبه رهبری کرد (سوره طه، 83-98؛ اعراف، 148-154). روزهدار میآموزد که قلبی که یاد الله از آن گرفته شود بهزودی به جایگزینی روی میکند، و توبه صادقانه درِ رحمت را دوباره میگشاید.
روز 16 رمضان 1448: دوشنبه 22 فوریه 2027 (تاریخهای این ماه به رؤیت هلال بستگی دارد).
فهرست مطالب :
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37
داستان با یک غیابت آغاز میشود: موسی به قرار پروردگارش فرا خوانده شده بود و مدت به چشم قوم دراز مینمود. سامری از این خلأ بهره گرفت. زیورهای امانتی را گرد آورد، در قالبی به شکل گوساله ریخت و مشتی خاک را که از رد پای اسب جبرئیل برداشته بود در آن افکند: پیکر خروار خروار کردن گرفت، زنده، و انبوه مردم گردش پایکوبی کردند و فریاد زدند که این است معبود ما و معبود موسی، که فراموش کرده است. متن قرآنی که این سقوط را حکایت میکند در برابر پیکری خاموش که به مقام مولا برکشیده شده دچار شگفتی است.
و قوم موسی پس از [عزیمت] او، از زیورهای خود مجسمه گوسالهای برای خود ساختند که صدای گاو داشت. آیا ندیدند که آن [گوساله] با ایشان سخن نمیگوید و راهی بدانها نمینماید؟ آن را [به پرستش ]گرفتند و ستمکار بودند. و چون انگشت ندامت گِزیدند و دانستند که واقعاً گمراه شدهاند گفتند: «اگر پروردگار ما به ما رحم نکند و ما را نبخشاید قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.» و چون موسی، خشمناک و اندوهگین به سوی قوم خود بازگشت، گفت: «پس از من چه بد جانشینی برای من بودید! آیا بر فرمان پروردگارتان پیشی گرفتید؟ و الواح را افکند و [موی] سر برادرش را گرفت و او را به طرف خود کشید. [هارون ] گفت: « ای فرزند مادرم، این قوم، مرا ناتوان یافتند و چیزی نمانده بود که مرا بکشند؛ پس مرا دشمنشاد مکن و مرا در شمار گروه ستمکاران قرار مده. [موسی] گفت: «پروردگارا، من و برادرم را بیامرز و ما را در [پناه] رحمت خود درآور، و تو مهربانترین مهربانانی.» آری، کسانی که گوساله را [به پرستش] گرفتند، به زودی خشمی از پروردگارشان و ذلّتی در زندگی دنیا به ایشان خواهد رسید؛ و ما این گونه، دروغپردازان را کیفر میدهیم. و[لی] کسانی که مرتکب گناهان شدند، آنگاه توبه کردند و ایمان آوردند، قطعاً پروردگار تو پس از آن آمرزنده مهربان خواهد بود. و چون خشم موسی فرو نشست، الواح را برگرفت، و در رونویس آن، برای کسانی که از پروردگارشان بیمناک بودند، هدایت و رحمتی بود.
قرآن 7:148-154
هارون که بر سر کار قوم مانده بود، به خودیها هشدار داده بود که این جز آزمونی نیست و آنان را به پیروی از خود فراخوانده بود؛ پاسخ دادند که از پرستش آن دست برنمیدارند تا موسی بازگردد. موسی خشمگین و مأیوس بازگشت: الواح را افکند، برادر را از سر گرفت، از هر یک پرسید. هارون توضیح میدهد که از تفرقهافکندن قوم بیمناک بود؛ سامری آنچه را دیده و افکنده اعتراف میکند و مجازاتی میگیرد که دستنیفتنیاش میکند. سپس گوساله سوزانده شد، به خاکستر بدل شد و خاکسترش در دریا پاشیده شد.
پس موسی خشمگین و اندوهناک به سوی قوم خود برگشت [و] گفت: «ای قوم من، آیا پروردگارتان به شما وعده نیکو نداد؟ آیا این مدت بر شما طولانی مینمود، یا خواستید خشمی از پروردگارتان بر شما فرود آید که با وعده من مخالفت کردید؟» گفتند: «ما به اختیار خود با تو خلاف وعده نکردیم، ولی از زینتآلات قوم، بارهایی سنگین بر دوش داشتیم و آنها را افکندیم و [خود] سامری [هم زینتآلاتش را] همین گونه بینداخت. پس برای آنان پیکر گوسالهای که صدایی داشت بیرون آورد، و [او و پیروانش] گفتند: «این خدای شما و خدای موسی است، و [پیمان خدا را] فراموش کرد.» مگر نمیبینند که [گوساله] پاسخ سخن آنان را نمیدهد و به حالشان سود و زیانی ندارد؟ و در حقیقت، هارون قبلا به آنان گفته بود: «ای قوم من، شما به وسیله این [گوساله] مورد آزمایش قرار گرفتهاید، و پروردگار شما [خدای] رحمان است، پس مرا پیروی کنید و فرمان مرا پذیرا باشید.» گفتند: «ما هرگز از پرستش آن دست بر نخواهیم داشت تا موسی به سوی ما بازگردد.» [موسی] گفت: «ای هارون، وقتی دیدی آنها گمراه شدند چه چیز مانع تو شد، که از من پیروی کنی؟ آیا از فرمانم سر باز زدی؟» گفت: «ای پسر مادرم، نه ریش مرا بگیر و نه [موی] سرم را، من ترسیدم بگویی: میان بنیاسرائیل تفرقه انداختی و سخنم را مراعات نکردی.» [موسی] گفت: «ای سامری، منظور تو چه بود؟» گفت: «به چیزی که [دیگران] به آن پی نبردند، پی بردم، و به قدر مشتی از رد پای فرستاده [خدا، جبرئیل] برداشتم و آن را در پیکر [گوساله] انداختم، و نفس من برایم چنین فریبکاری کرد.» گفت: «پس برو که بهره تو در زندگی این باشد که [به هر که نزدیک تو آمد] بگویی: [به من] دست مزنید و تو را موعدی خواهد بود که هرگز از آن تخلف نخواهی کرد، و [اینک] به آن خدایی که پیوسته ملازمش بودی بنگر، آن را قطعاً میسوزانیم و خاکسترش میکنیم [و] در دریا فرو میپاشیم.» «معبود شما تنها آن خدایی است که جز او معبودی نیست، و دانش او همه چیز را در بر گرفته است.»
قرآن 20:86-98
قرآن سپس منطق بازگشت را آشکار میکند: بتنی که سخن نمیگوید، پاسخ نمیدهد، نه زیانی دارد و نه سودی، نمیتواند مولا باشد. توبه با شدت مطالبه شد: هفتاد هزار پرستنده در یک بامداد هلاک شدند، و در میان هفتاد تن بزرگ که با موسی برای عذرخواهی بالا رفتند، کسانی که دیدن الله را بیحجاب خواستند آتش زده شدند. موسی شفاعت میکند، یادآور میشود که جز الله کسی عذاب نمیدهد، و پاسخ همه را آرام میکند: رحمت همه چیز را فرا میگیرد و به هر که پرهیزکاری پیشه کند و زکات بپردازد وعده شده است. الواح به جای خود بازگشتند، دربردارنده هدایت و رحمت برای کسانی که از پروردگارشان بیم دارند.
در میانه ماه، هیجان آغاز ممکن است فرو بنشیند: این درس این روز است. این قوم در یک غیابت راه را گم کرد، آنگاه که روزهدار ممکن است در تکرارِ دهه دوم ماه راه را گم کند. نخستین واکنش: ذکر را زنده نگه داشتن، زیرا قلبی که از یاد الله بازایستد جایگزین میجوید، و جایگزینهای مدرن هم نامی دلپسند بر خود دارند. دومین واکنش: پس از لغزش نومید نشدن. داستان قومی خطاکار و سپس آمرزیده را نشان میدهد، و پیامبری که برای خودیها آمرزش میخواهد. اگر خشمی یا سخنی بیهوده بامداد را تیره کرد، روز هنوز جبرانپذیر است: پیش از خواب بازگشتن، کتاب را دوباره گشودن، و فردا روزه را بیتلخی از سر گرفتن.
بهروزرسانی در 14 نوامبر 2026 ساعت 23:37