İslam Təqvimi > Hilalın Görünməsi > Hər ölkə hicri ayın başlanğını necə müəyyən edir?
Hicri ayın başlanğıcı hər orqanın anladığı mənada hilalın müşahidəsinə (ru'yat al-hilal) söykənir: çılpaq gözlə birbaşa görmə, qəbul edilmiş astronomik proqnoz və ya əvvəlcədən hesablanmış təqvim. Ona görə tarixlər ölkədən ölkəyə bir gün fərqlənə bilər, xüsusilə Ramazanda və iki bayramda (Ramazan bayramı, Qurban bayramı). Budur əsas komitələrin açıq bəyan etdiyi üsullar.
5 okt 2026 à 00h46 tarixində -də yeniləndi
| Ölkə / qurum | Bəyan edilmiş üsul |
|---|---|
| Səudiyyə Ərəbistanı | Hilal müşahidəsi üzrə məhkəmə komitəsi: çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri məhkəmələr tərəfindən araşdırılır. Əvvəlcədən hesablanmış inzibati təqvim (Umm al-Qura) Ramazan və iki bayram üçün izlənilmir. |
| Mərakeş | Mərkəzi hilal müşahidə komitəsi (Həbəslər və İslam İşləri Nazirliyi): çılpaq gözlə birbaşa görmə, ehtiyatlı hündürlük və uzanma şərtləri ilə. |
| Əlcəzair | Milli müşahidə komitəsi: çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri milli səviyyədə vahidləşdirilir. |
| Tunis | Dini İşlər Nazirliyi komitəsi: çılpaq gözlə birbaşa görmə. |
| Liviya, Sudan, Somali, Yəmən | Milli müşahidə komitələri: çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri. |
| Türkiyə | Diyanet (Dini İşlər İdarəsi): hesablama ilə əvvəlcədən qurulmuş təqvim. Bəyan edilmiş texniki meyar: günəş batarkən ən azı 8 dərəcə uzanma və Ayın ən azı 5 dərəcə hündürlüyü, teleskopla müşahidə qəbul edilir. |
| BƏƏ, Qətər, Bəhreyn, Küveyt, Oman | Rəsmi müşahidə komitələri: dini orqanlar tərəfindən araşdırılan çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri. |
| İordaniya, Fələstin, Suriya, Livan, İraq, Misir | Astronomik hesablamalarla yoxlanan milli çılpaq göz müşahidə komitələri; İordaniya əlavə olaraq şahidliyin qəbulu üçün görünmə şərtləri (uzanma, hündürlük) tətbiq edir. |
| Avropa: ECFR | Avropa Fətva və Tədqiqat Şurası: qovuşum gecə yarısından əvvəl baş verərsə və qovuşum günü Ay günəşdən sonra batırsa, ay qovuşumu izləyən gün başlayır; əks halda ondan sonrakı gün. Bir çox Avropa məscidinin qəbul etdiyi hesablamalı meyar. |
| Şimali Amerika: FCNA / ISNA | Fiqh Council of North America: qovuşum 12:00 UT-dən əvvəl baş verərsə və eyni gün (Məkkədə) Ay günəşdən sonra batırsa, ay qovuşumu izləyən gün başlayır; əks halda ondan sonrakı gün. |
| İndoneziya | İki təcrübə bir yerdə: hökumət və Nahdlatul Ulama hesablama ilə müşahidə şahidliklərini birləşdirir; Muhammadiyah isə hesablamalı wujud al-hilal meyarını tətbiq edir (günəş batmazdan əvvəl qovuşum və Ayın günəşdən sonra batması). Ona görə başlanğıclar bəzən bir gün sürüşür. |
| Malayziya, Bruney, Sinqapur | Birgə komitələr: hesablama (hisab) ardından müşahidə axtarışı (rukyat); rəsmi təqvim tarixləri milli səviyyədə vahidləşdirir. |
| Pakistan | Mərkəzi Ruet-e-Hilal komitəsi: ölkə üzrə çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidliklərinin toplanması, vahid elan. |
| Hindistan, Banqladeş | Müşahidə komitələri (Hindistanda Markazi Chand Committee, Banqladeşdə Islamic Foundation Bangladesh): mərkəzləşdirilmiş çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri. |
| Cənubi Afrika | Regional müşahidə komitələri (onların arasında United Ulama Council of South Africa): çılpaq gözlə birbaşa görmə şahidlikləri. |
| Nigeriya | Ali İslam İşləri Şurasının sədri Sokoto Sultanının, çılpaq göz müşahidə şahidliklərindən sonra elanı. |
| Fransa | Çoxsaylı təcrübələr: EPSMF tərəfindən dərc olunan əvvəlcədən hesablanmış təqvim, bir çox məscidin ECFR-yə tabe olması və ya Avropada yerli müşahidə. Milli səviyyədə vahid qurum yoxdur. |
| Digər ölkələr | Digər komitələrin əksəriyyəti yuxarıdakı ailələrdən birinə daxildir: çılpaq gözlə birbaşa müşahidə, hesablamalı meyar və ya ikisinin birləşməsi. |
İki yanaşma bir yerdə yaşayır: hilalın birbaşa müşahidəsi (ru'ya) və astronomik hesablama (hisab). Bəzi komitələr çılpaq gözlə real görmə tələb edir, bəziləri görünmə proqnozunu qəbul edir, bəziləri əvvəlcədən hesablanmış təqvimi izləyir. İkhtilaf al-matali' məsələsindəki mövqeyə görə, yəni üfüq zonlarının vəhdəti və ya çoxluğuna görə, bir ölkədə keçərli şahidlik başqa yerdə qəbul olunmaya bilər. Ona görə iki ölkə eyni aya bir gün fərqlə başlaya bilər.
Ay fazalarının dövrü təxminən 29,5 gün çəkir; ona görə hər hicri ay 29 və ya 30 gündür. Ayın 29. günü axşamı hilal görünməsə, ayın başlanğını müşahidədən əvvələ çəkməmə qaydasına uyğun olaraq ay 30 günə tamamlanır.
Adətən xeyr: qovuşumdan dərhal sonra hilal çox nazikdir, üfüqə yaxındır və günəşdən sonra qısa zamanda batır. Görünməsi xəritə meyarlarının ölçdüyü üç parametrdən asılıdır: Günəş-Ay açı ayrılığı (ARCL), iki cisim arasındakı hündürlük fərqi (ARCV) və hilalın eni. Günəşin batışı ilə Ayın batışı arasındakı fərq artdıqca müşahidə imkanı artır.
Onlar bir-birini tamamlayan iki vasitədir. Hesablama mümkünsüz halları əvvəlcədən çıxarır: Ayın Günəşdən əvvəl batması, qovuşmanın çox yaxın olması, hilalın Danjon həddindən aşağı olması. Müşahidə isə mümkün halları təsdiqləyir. Bu gün bir çox komitə ikisini birləşdirir: hesablama axtarışa hazırlıq görür, etibarlı şahidlik onu bitirir.
Dünya xəritəsi: bütün ay dövrləri
Təqdim olunan üsullar hər qurumun açıq bəyan etdiyi təcrübələri əks etdirir və dəyişə bilər. Ayın başlanğının rəsmi elanı hər ölkənin dini orqanına aiddir.