'Ad kavmi ve azap

Hûd (s.a.v.), Nuh kavminden sonra halife kılındıkları ve güçlü bir yaratılışla donatıldıkları için 'Ad'ın üzerine gönderildi; onları tek olarak Allah'a kulluk etmeye çağırdı; ileri gelenleri onu yalancı saydı ve üç yıl üzerlerinden yağmur tutuldu. Yaklaşık yetmiş kişiden oluşan bir heyet yağmur duası için yola çıktı; merhamet yağmuru sandıkları bulut, « içinde elem dolu bir azabın bulunduğu bir rüzgâr » taşıyordu; rüzgâr yedi gece ve sekiz gün onlara esti ve onları « kurumuş hurma kütükleri » gibi devirdi. Hûd ve iman edenler kurtarıldı ve Allah: « 'Ad'a yazıklar olsun, Hûd kavmi! » buyurdu.

Hûd'un 'Ad kavmine çağrısı

« Ad milletine de, kardeşleri Hud'u gönderdik "Ey milletim! Allah'a kulluk edin, O'ndan başka tanrınız yoktur, karşı gelmekten sakınmaz mısınız?" dedi. Milletinin inkarcı ileri gelenleri, "Biz senin beyinsiz olduğunu görüyor ve seni yalancılardan sanıyoruz" dediler. "Ey milletim! Ben beyinsiz değil, Alemlerin Rabbinin peygamberiyim.

Size Rabbimin sözlerini bildiriyorum. Ben sizin için güvenilir bir öğütçüyüm; sizi uyarmak üzere, aranızdan bir adam vasıtasiyle Rabbinizden size bir haber gelmesine mi şaşıyorsunuz? Allah'ın sizi Nuh'un milleti yerine getirdiğini ve vücutça da onlardan üstün kıldığını hatırlayın, başarıya erişebilmeniz için Allah'ın nimetlerini anın" dedi.

Size Rabbimin sözlerini bildiriyorum. Ben sizin için güvenilir bir öğütçüyüm; sizi uyarmak üzere, aranızdan bir adam vasıtasiyle Rabbinizden size bir haber gelmesine mi şaşıyorsunuz? Allah'ın sizi Nuh'un milleti yerine getirdiğini ve vücutça da onlardan üstün kıldığını hatırlayın, başarıya erişebilmeniz için Allah'ın nimetlerini anın" dedi. "Bize yalnız Allah'a kulluk etmemizi, babalarımızın taptıklarını bırakmamızı söylemek için mi geldin? Doğru sözlülerden isen haydi bizi tehdit ettiğin azaba uğrat" dediler.

"Hiç şüphesiz artık Rabbinizin azab ve öfkesini hakettiniz. Allah'ın hiçbir delil indirmediği, isimlerini de siz ve babalarınızın koyduğu putlar hakkında mı benimle tartışıyorsunuz? Bekleyin, doğrusu ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim" dedi. Biz, rahmetimizle, Hud'u ve beraberinde bulunanları kurtardık, ayetlerimizi yalan sayarak inanmayanların kökünü kestik. » Sure 7, 65-72

« Ad milletine kardeşleri Hud'u gönderdik. Şöyle dedi: "Ey milletim! Allah'a kulluk edin. O'ndan başka tanrınız yoktur; yoksa sadece yalan uyduran kimseler olursunuz." "Ey milletim! Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim ancak beni yaratana aittir. Akletmez misiniz?" "Ey milletim! Rabbinizden mağfiret dileyin, sonra O'na tevbe edin ki size gökten bol bol yağmur göndersin, kuvvetinize kuvvet katsın; suçlular olarak yüz çevirmeyin." "Ey Hud! Sen bize bir belge getirmeden, senin sözünden ötürü tanrılarımızı terketmeyiz ve sana inanmayız.

Bir kısım tanrılarımız seni çarpmıştır, demekten başka birşey demeyiz" dediler. Hud: "Doğrusu ben Allah'ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben O'nu bırakıp koştuğunuz ortaklardan uzağım. Hepiniz bana tuzak kurun sonra da ertelemeyin. Ben, ancak benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a güvenirim. Hiçbir canlı yoktur ki Allah ona el koymamış bulunsun. Rabbim elbette doğru yoldadır. Eğer yüz çevirirseniz, şüphesiz ben size benimle gönderileni bildirdim. Rabbim sizden başka bir milleti yerinize getirebilir, O'na bir şey de yapamazsınız. Doğrusu Rabbim herşeyi koruyandır" dedi.

Bir kısım tanrılarımız seni çarpmıştır, demekten başka birşey demeyiz" dediler. Hud: "Doğrusu ben Allah'ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben O'nu bırakıp koştuğunuz ortaklardan uzağım. Hepiniz bana tuzak kurun sonra da ertelemeyin. Ben, ancak benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a güvenirim. Hiçbir canlı yoktur ki Allah ona el koymamış bulunsun. Rabbim elbette doğru yoldadır. Eğer yüz çevirirseniz, şüphesiz ben size benimle gönderileni bildirdim. Rabbim sizden başka bir milleti yerinize getirebilir, O'na bir şey de yapamazsınız. Doğrusu Rabbim herşeyi koruyandır" dedi.

Bir kısım tanrılarımız seni çarpmıştır, demekten başka birşey demeyiz" dediler. Hud: "Doğrusu ben Allah'ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben O'nu bırakıp koştuğunuz ortaklardan uzağım. Hepiniz bana tuzak kurun sonra da ertelemeyin. Ben, ancak benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a güvenirim. Hiçbir canlı yoktur ki Allah ona el koymamış bulunsun. Rabbim elbette doğru yoldadır. Eğer yüz çevirirseniz, şüphesiz ben size benimle gönderileni bildirdim. Rabbim sizden başka bir milleti yerinize getirebilir, O'na bir şey de yapamazsınız. Doğrusu Rabbim herşeyi koruyandır" dedi.

Bir kısım tanrılarımız seni çarpmıştır, demekten başka birşey demeyiz" dediler. Hud: "Doğrusu ben Allah'ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben O'nu bırakıp koştuğunuz ortaklardan uzağım. Hepiniz bana tuzak kurun sonra da ertelemeyin. Ben, ancak benim de sizin de Rabbiniz olan Allah'a güvenirim. Hiçbir canlı yoktur ki Allah ona el koymamış bulunsun. Rabbim elbette doğru yoldadır. Eğer yüz çevirirseniz, şüphesiz ben size benimle gönderileni bildirdim. Rabbim sizden başka bir milleti yerinize getirebilir, O'na bir şey de yapamazsınız. Doğrusu Rabbim herşeyi koruyandır" dedi.

Buyruğumuz gelince, Hud'u ve beraberindeki inananları, rahmetimizle kurtardık. Onları çetin bir azabdan koruduk. İşte bu, Rablerinin ayetlerini bile bile inkar eden, peygamberlerine kafa tutan ve her inatçı zorbanın emrine uyan Ad milletidir. Bu dünyada da, kıyamet gününde de lanete uğradılar. Bilin ki Ad milleti Rablerini inkar etti ve yine bilin ki Hud'un milleti Ad Allah'ın rahmetinden uzaklaştı. » Sure 11, 50-60

Kur'an'da Hûd kavminin azabı

« Bunların ardından başka nesiller varettik. Onlara aralarından: "Allah"a kulluk edin, O'ndan başka tanrınız yoktur, sakınmaz mısınız?" diyen bir elçi gönderdik. Onun, inkarcı ve ahirete kavuşmayı yalanlayan milletinin ileri gelenleri ki Biz onlara bu dünya hayatında nimet vermiştik şöyle dediler: "Bu, yediğinizden yiyen, içtiğinizden içen sizin gibi bir insandan başka birşey değildir." "Kendiniz gibi bir insana itaat ederseniz hüsrana uğrayacağınızda hiç şüphe yoktur." "Öldüğünüz, toprak ve kemik yığını olduğunuz zaman tekrar dirilmenizle sizi tehdit mi ediyor?"

"Oysa tehdit edildiğiniz şey ne kadar, hem de ne kadar uzak!" "Hayat ancak bu dünyadakidir. Ölürüz ve yaşarız (kimimiz ölür kimimiz doğar); tekrar diriltilmeyiz." "Bu, sadece Allah'a karşı yalan uyduranın biridir. Biz ona inanmayız." O peygamber: "Rabbim! Beni yalancı saymalarına karşılık bana yardım et" dedi. Allah da: "Az sonra pişman olacaklar" buyurdu. Gerçekten, onları bir çığlık yakaladı ve onları süprüntü yığını haline getirdik. Haksızlık eden millet, rahmetden ırak olsun! » Sure 23, 31-41

« Ad milleti de peygamberleri yalanladı.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

Kardeşleri Hud, onlara: "Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız? Doğrusu ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim; Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Buna karşı sizden bir ücret istemiyorum; benim ecrim ancak Alemlerin Rabbine aittir. Siz her yüksek yere koca bir bina kurup, boş şeyle mi uğraşırsınız? Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz? Yakaladığınızı zorbaca mı yakalarsınız? Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeyleri size verenden sakının; davarları, oğulları, bahçeleri ve akarsuları size O vermiştir. Doğrusu hakkınızda büyük günün azabından korkuyorum" dedi.

"İster öğüt ver, ister öğüt verenlerden olma, bizce birdir. Bu durumumuz öncekilerin geleneğidir. Biz azaba uğratılacak da değiliz" dediler. Bu durumumuz öncekilerin geleneğidir. Biz azaba uğratılacak da değiliz" dediler. Böylece onu yalanladılar; Biz de kendilerini yok ettik. Bunda şüphesiz ki ders vardır; ama çoğu inanmamıştır. Doğrusu Rabbin güçlüdür, merhametlidir. » Sure 26, 123-140

'Ad gelince, onlar yeryüzünde haksız olarak kibirlendiler ve dediler ki: bizden daha kuvvetli olan kimdir? Onları yaratan Allah'ın, kuvvet bakımından kendilerinden daha kuvvetli olduğunu görmediler mi? Ve âyetlerimizi inkâr ediyorlardı. Bunun üzerine biz de onların üzerine uğursuz günlerde uğultulu bir rüzgâr gönderdik; onlara dünya hayatında horlatıcı azabı tattırmak için; ahiret azabı ise daha çok horlayıcıdır ve onlara yardım edilmeyecektir.

« Ad milletinin kardeşi Hud'u an; ondan önce ve sonra, "Allah'tan başkasına kulluk etmeyin" diyen nice uyarıcılar gelip geçmişken, Ahkaf bölgesindeki milletini uyarmış "Doğrusu sizin için, büyük günün azabından korkuyorum" demişti. "Bize, bizi tanrılarımızdan alıkoymak için mi geldin? Doğru sözlülerden isen, bizi tehdit ettiğin şeyi başımıza getir" dediler. "Doğrusu bunun ne zaman geleceğini Allah bilir; ben size benimle gönderileni tebliğ ediyorum; fakat sizin cahil bir millet olduğunuzu görüyorum." dedi.

O azabın, yayılarak vadilerine doğru yöneldiğini gördüklerinde: "Bu yaygın bulut bize yağmur yağdıracaktır" dediler. Hud: "Hayır, o, acele beklediğiniz şeydir; can yakıcı azap veren bir rüzgardır; Rabbinin buyruğu ile her şeyi yok eder" dedi. Bunun üzerine evlerinin harabelerinden başka bir şey görünmez oldu. Biz, suçlu milleti işte böyle cezalandırırız.

O azabın, yayılarak vadilerine doğru yöneldiğini gördüklerinde: "Bu yaygın bulut bize yağmur yağdıracaktır" dediler. Hud: "Hayır, o, acele beklediğiniz şeydir; can yakıcı azap veren bir rüzgardır; Rabbinin buyruğu ile her şeyi yok eder" dedi. Bunun üzerine evlerinin harabelerinden başka bir şey görünmez oldu. Biz, suçlu milleti işte böyle cezalandırırız. » Sure 46, 21-25

Ve:

« Ad milletinin başından geçende de ibret vardır: Onların üzerine, uğradığı her şeyi bırakmayıp toza çeviren kuru bir rüzgar gönderdik. Ad milletinin başından geçende de ibret vardır: Onların üzerine, uğradığı her şeyi bırakmayıp toza çeviren kuru bir rüzgar gönderdik. » Sure 51, 41-42

« İlk Ad milletini, Semud milletini yok edip geri bırakmayan O'dur. İlk Ad milletini, Semud milletini yok edip geri bırakmayan O'dur. Daha önce de Nuh milletini yok eden O'dur; çünkü onlar çok zalim ve pek taşkın kimselerdi. Lut milletinin kasabalarını yere batıran, onları gömdükçe gömen O'dur. » Sure 53, 50-53

« Ad milleti peygamberini yalanlamıştı; Benim azabım ve uyarmam nasılmış? Nitekim üzerlerine, insanları, sökülmüş hurma kütüğü gibi kopararak yere seren, dondurucu bir rüzgarı uğursuzluğu devam eden bir günde gönderdik. Nitekim üzerlerine, insanları, sökülmüş hurma kütüğü gibi kopararak yere seren, dondurucu bir rüzgarı uğursuzluğu devam eden bir günde gönderdik. Benim azabım ve uyarmam nasılmış? And olsun ki, Kuran'ı öğüt olsun diye kolaylaştırdık; öğüt alan yok mudur? » Sure 54, 18-22

'Ad, uğultulu ve çetin bir rüzgârla helâk edildi; o rüzgârı üstlerine yedi gece ve sekiz gün aralıksız musallat etti: insanları devrilmiş görürdün; sanki onlar kurumuş hurma kütükleriydi. İçlerinde hayırı (sağlam bir varlık) görebiliyor musun?

« Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi? Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi? Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi? Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi?

Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi? Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi? Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi? Rabbin onları azap kırbacından geçirmiştir. Doğrusu Rabbin hep gözetlemektedir. » Sure 89, 6-14

Bu rivayetlerin her birini Tefsir kitabımızda geçtiği yerlerde daha önce konuştuk: Allah'a hamd ve lütuf olsun. 'Ad'ın zikri Barâa suresinde, İbrahim'de, Furkân'da, Mü'minûn'da geçti; ve Sâd suresinde ve Kâf suresinde. O hâlde bu bağlamlardan ve oraya eklenen bilgilerle birlikte, kıssanın muhtevasını bir araya toplayarak zikredelim. Daha önce sabit kılmıştık ki onlar, tufandan sonra putlara tapınan ilk kavimlerdi:

Hûd'un 'Ad ileri gelenleriyle tartışması

« Ve sizi Nuh kavminden sonra halifeler kılan ve yaratılışınızda size güçlü bir yapı veren (Allah'ın nimetlerini) hatırlayın » (A'râf, 69); yani: onları bedence, kuvvet ve kaba kuvvet bakımından çağlarının insanlarının en güçlülerini kılmıştır. « Sonra onların ardından bir başka nesil yarattık » (Mü'minûn, 31): bu, doğru olan görüşe göre Hûd kavmidir. Denilmiştir ki bunlar Semûd'dur. « Öldürücü ses onları yerli yerince yakaladı; Biz de onları moloz kıldık » (Mü'minûn, 41): Salih kavmi ise öldürücü sesle helâk edilenlerdir; 'Ad'ı ise uğultulu ve çetin bir rüzgâr helâk etti (Hâkka, 6). Ve bunların söylediği bu söz, öldürücü ses ile çetin rüzgârın üzerlerinde birleşmesine engel değildir; tıpkı Medyen halkına, üzerine birkaç azab çeşidinin birleştirildiği gibi; gelecek kıssada görülecektir. Ve 'Ad'ların Semûd'dan önce olmasında bir ihtilaf yoktur.

Amaç şu: 'Ad, kaba, kâfir, isyankâr ve putlara kullukta inatçı Araplardandı. Allah içlerinden bir adamı onların üzerine gönderdi; o onları Allah'a çağırdı, O'na tek olarak kulluk etmeye ve O'na samimiyetle yöneltmeye. Onu yalancı saydılar, karşı koydular ve aşağıladılar: Allah da onları güçlü ve her şeye kâdir olanın yakalamasıyla yakaladı. Onlara Allah'ın kulluğunu emrettiğinde, O'nun itaatine ve mağfiret istemeye teşvik ettiğinde ve buna karşılık dünyanın ve ahiretin iyiliğini onlara müjdelediğinde, kavminin kâfir olan ileri gelenleri dediler ki: seni bir delilik içinde görüyoruz; yani: bizi çağırdığın bu şey bir deliliktir; bu putlara kulluğumuza bakılırsa ki onlardan yardım ve rızık umulmaktadır; ve bundan öte de Allah'ın seni gönderdiğine dair iddianızda yalan söylüyorsun diye düşünüyoruz.

Buyurdu: ey kavmim, bende delilik yoktur; ben âlemlerin Rabbının elçisiyim; yani: iş sizin sandığınız ya da zannettiğiniz gibi değildir: size Rabbimin elçiliklerini iletirim ve ben sizin için sadık bir öğütçüyüm. İletiş ise kökünde iletenin yalanının olmamasını, artırma ve eksiltmenin bulunmamasını, etkili, yerinde, toplayıcı, ikna edici, kafa karıştırmayan, çelişki ve düzensizlik barındırmayan bir anlatımla iletmeyi gerektirir; o, bu nitelikteki bu iletişle, kavmi için nasihat zirvesinde, onlara olan merhametinde ve onların hidayetine göstergesinde bulunur: onlardan hiçbir ücret istemez, kendisine hiçbir karşılık talep etmez, ama Allah yolunda sadıktır; kendisini Ona çağırmada ve O'nun mahlûkatına öğüt vermede, karşılığını yalnızca kendisini gönderenden ister; çünkü dünyanın ve ahiretin bütün iyiliği O'nun kudretindedir ve emir O'na döner. « Ey kavmim, buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum: benim ücretim ancak beni yaratanın üzerinedir.

Öyleyse aklınızı kullanmıyor musunuz? »; yani: hangi akıl size verilmiş ki onunla ayırt etseniz ve anlasanız ki ben sizi, yaratılışınız üzerine geçerli olan fitratınızın şahitlik ettiği, Allah'ın Nuh'u onunla gönderip de mahlûkatından ona muhalefet edenleri helâk ettiği o apaçık hakka çağırıyorum? Ben sizi ona çağırıyorum; sizden ona karşılık bir ücret istemiyorum ama kötülük ve iyilik sahibi Allah katında onu istiyorum. Öyleyse size hiçbir ücret istemeyen, kendisi de hak yolunda bulunan olana uyun: « Beni yaratan O'na kulluk etmememe ne olur, ve sizin döndürüleceğiniz yer O'nadır.

»

« Ey Hûd, sen bize apaçık bir delille gelmedin ve biz, senin sözünle ilahlarımızı bırakmayız ve sana iman edenler değiliz. Biz, seni bir putun fena bir hastalığa uğrattığından başka bir şey söylemiyoruz. » Yani: sen bize, getirdiğinin hak olduğuna senelik bağışlanmış üstün doğaüstü bir şeyle gelmedin; biz, senin tek kelime sözün için, senin sabit kıldığın bir delil olmadan ve kurdurduğun bir hüccet olmadan, ilahlarımızın kulluğunu bırakanlardan değiliz. Sadece senin iddia ettiğin şeyde delirmiş olduğunu düşünmüyoruz; ve bizce sana dokunan şey, bir putun sana gazablanması, seni aklında yaralaması ve bununla birlikte senin üzerine deliliğin musallat olmasıdır.

« Buyurdu ki: ben Allah'ı şahit tutarım ve siz de şahit olun ki ben, sizin O'ndan başka koştuğunuz ortaklardan beriyim. Öyleyse hep birlikte bana tuzak kurun ve bana mühlet vermeyin. » Bu onun onlara karşı bir meydan okuması, ilahlarından beriliğinin ilanı, onları aşağılaması ve onların hiçbir şeye yarar sağlamadıklarının ve zarar vermediklerinin gösterilmesi, cansız bir beden olduklarının gösterilmesidir; hükmü onun hükmü, fiilleri onun fiilleridir: eğer sizin iddia ettiğiniz gibiyse, yardımcı olsunlar, fayda versinler ve zarar versinler; ben onlardan beriyim, onlara lanetler yağdırıyorum: öyleyse hep birlikte bana tuzak kurun ve bana mühlet vermeyin: siz ve onlar, birlikte, ulaştığınız ve kudretinizin yettiği her şeyle; beni bir saate, bir kirpik şaklamasına kadar da geri çekmeyin: ben sizden emin değilim, size düşüncem yok ve sizden endişem yok. « Ben, benim Rabbim ve sizin Rabbiniz olan Allah'a tevekkül ettim; O'nun tutmaktan kendi tutamadığı bir mahlûk yoktur.

Rabbim, elbette dosdoğru bir yol üzeredir. » Yani: ben Allah'a güvenip O'na dayanıyorum ve O'nun o celalinde eminim ki O'na sığınan ve O'na dayanan helâk olmaz: ben O'ndan başka hiçbir mahlûktan emin değilim, yalnız O'na güveniyorum ve yalnız O'na kulluk ediyorum. Ve tek başına bu, Hûd'un Allah'ın kulu ve elçisi olduğuna, onların da Allah'tan başkasına kulluklarında cehalet ve sapkınlık içinde olduğuna delil keskinleştirir: çünkü onlar hiçbir fena hastalığa uğramadılar ve ondan hiçbir çirkin şey çıkmadı; bu da getirdiği şeydeki sadakatini, üzerinde bulundukları şeyin bâtıllığını ve yöneldikleri şeyin fesadını gösterir. Bundan önce onun şu sözünde: « Ey kavmim, benim durumum ve Allah'ın ayetlerini hatırlatmam sizi ağır bütürürsa, ben Allah'a tevekkül ederim.

Öyleyse işinizi birleştirin ve ortaklarınızı da bir araya getirin; sonra işiniz sizin için bir gizlik olmasın, sonra bana karşı hüküm verin ve bana mühlet vermeyin » (Hûd, 91): « Ve ben, Rabbim bir şey dilemedikçe, sizin O'na koştuğunuz ortaklardan korkmam: Rabbim, ilmiyle her şeyi kuşatmıştır. Öyleyse hâlâ öğüt almaz mısınız? Ve ben sizin O'na koştuğunuz ortaklardan nasıl korkayım; siz ise Allah'a, kendisi için hiçbir delil indirmeden koşturuyorsunuz. Eğer biliyorsanız, iki taraftan hangisi emniyete daha hak sahibidir?

İman eden ve imanına haksızlık bulaştırmayan kimseler: emniyet onlarındır ve onlar dosdoğru yol bulanlardır. Bu, İbrahim'i kavmine karşı verdiğimiz hüccetimizdir: dilediğimizi derecelerle yükseltiriz: Rabbin hikmet sahibidir, bilendir » (En'âm, 80-83).

Kavminin kâfir olan ve ahirete kavuşmayı inkâr eden ileri gelenleri, kendilerine dünya hayatında bol nimetler verdiğimiz için, dediler ki: bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir; sizin yediğinizden yer, sizin içtiğinizden içer. Sizin gibi bir insana itaat ederseniz, o zaman hüsrana uğrayanlar olursunuz. Ölüp toprak ve kemik olduğunuzda, gerçekten mi çıkarılacaksınız vaat ediyor size?

Allah'ın insandan bir elçi göndermesini uzak gördüler: bu, mecrânt ve yenilerinden birçok kâfir cahilin ortaya koyduğu buhtandır. « İçlerinden bir adama: İnsanları uyar diye vahyetmemiz insanlara şaşırtıcı bir şey mi (oldu) » (Yunus, 2)? « Ve insanları iman etmekte, hidayet kendilerine geldiğinde, onların şöyle demelerinden başka bir şey engel olmadı: Allah, insandan birini elçi mi göndermiştir? De ki: eğer yeryüzünde sükûnetle yürüyen melekler bulunsaydı, onlara gökten ancak melekten bir elçi indirirdik » (İsrâ, 94-95).

« İçlerinden bir adam aracılığıyla sizi uyarmak için Rabbinizden bir öğüt gelmiş diye mi şaşıyorsunuz »: bu şaşılacak bir şey değildir; çünkü Allah, elçiliğini nereye koyacağını daha iyi bilir. « Ölüp toprak ve kemik olduğunuzda gerçekten mi çıkarılacaksınız vaat ediyor? Vaat edilen, çok uzak, bize ve öncekimize. Biz yalnızca bu dünya hayatımızı yaşayacağız: ölüyoruz ve yaşıyoruz; ve biz diriltilecek değiliz.

Bu, ancak Allah'a karşı yalan uyduran bir insandır; ve biz ona iman edenler değiliz. » Onları dönüşü uzak gördüler ve toprak ile kemiğe dönüşümün ardından cesetlerin yeniden ayakta tutulmasını inkâr ettiler: çok uzak, yani: çok çok uzak, bu vaat. « Biz yalnızca bu dünya hayatımızı yaşayacağız: ölüyoruz ve yaşıyoruz »: bir kavim ölür, bir kavim yaşar. Ve bu dahriyyelerin inancıdır: hamileler yaratan (doğuran) rahimler ve yutan bir yeryüzü.

Tenasüh ehline gelince, onlar otuz altı bin yılın her sonunda bu konutta geri döndüklerine iman edenlerdir: ve bunun hepsi yalan, küfür, cehalet ve sapkınlıktır; bâtıl kelimeler, bozuk bir hayal gücü; Âdemoğullarının aklını çekmeye çalışan kâfir sapıkların düşünmediği ve doğru yolu bulmadığı, ve ahirete iman etmeyenlerin kalplerinin ona eğilmesi, onu oylaması ve yaptıklarını yapması için hiçbir delil ve hüccet yoktur (En'âm, 113).

« Her yüksek tepeye, oynayasınız diye şaşılacak bir yapı bina mı ediyorsunuz? Ve sonsuz kalacakmışsınız gibi kaleler mi ediniyorsunuz? » Her yüksek tepeye saraylara benzer büyük, büyüleyici bir yapı bina mı ediyorsunuz, yapımıyla eğlenmek için? Çünkü ona ihtiyacınız yok; ve bu, ancak çadırlarda oturdukları içindi: « Sen Rabbinin 'Ad'a, direklere sahip İram'a ne yaptığını görmedin mi; ki benzeri ülkelerde yaratılmamıştır.

» İram 'Ad'ları ilk 'Adlardır; çadırları taşıyan direklerde otururlardı. İram'ın ülkelerde dolaşan altın ve gümüşten bir şehir olduğunu iddia eden saptı ve sapkınlığa uğradı: ona hiçbir eser olmayan bir şey söyledi. « Ve kaleler mi ediniyorsunuz »: bunlar saraylar, güvercin kuleleri, su havuzlarıdır. « Sonsuz kalacakmışsınız gibi »: yani bu konutta uzun süreler yaşamayı uman olarak.

« Ve sizi kuvvetle yakaladığınızda, zorlu zorbasılar gibi mi yakalarsınız. Öyleyse Allah'tan sakının ve bana itaat edin. Ve sizi, bildiğiniz şeylerle donatandan sakının: sizi davarlarla, oğullarla, bahçelerle ve pınarlarla donatandan. Ben size, büyük bir günün azabından korkarım.

» « Sen bize Allah'a tek olarak kulluk etmemiz ve atalarımızın putlarını terk etmemiz için mi geldin? Doğruya yakın olsan, bize vaat ettiğin şeyi getir. » Yani: sen bize Allah'a tek olarak kulluk etmemiz ve babalarımıza, büyük atalarımıza ve üzerinde bulundukları şeye muhalefet etmemiz için mi geldin? Getirdiğin şeyde doğruyu söyleyen biri olursan, bize azap ve karşı sonuç vaat ettiğin şeyi getir; çünkü biz sana iman etmiyoruz, sana uymuyoruz ve seni doğruya yakın görmüyoruz.

« Sen vaaz edenlerdensen de olmasan da bize eşittir. Bu, ancak öncekilerin adetidir; ve biz azap görücekler değiliz. » Ha' açık okunduğunda, öncekilerin yaptığı işi belirtir: yani getirdiğin şey ancak senin uydurmandır ve onu öncekilerin kitaplarından aldın; bunu bir sahabîden fazlası ve iki nesil böyle açıklamıştır; ve ha ve lâm içlerinden (harfleriyle) okunduğunda, dini belirtir: yani üzerinde bulunduğumuz bu din ancak öncekilerimizin babalarının ve büyük atalarının dinidir; biz ondan dönmeyiz, onu değiştirmeyiz ve ona tutunmaya devam ederiz. « Ve biz azap görücekler değiliz.

» « Rabbinizin gazabı ve rezilliği üzerinize oldu. Rabbin adına, sizin ve atalarınızın taktığınız, Allah adına hiçbir delil indirilmediği isimler hakkında benimle mi tartışıyorsunuz? Öyleyse bekleyin; ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim. » Yani: bu sözünle Allah'ın gazabını ve rezilliğini hak etmişsinizdir.

Arıklaraşmış, kendilerini ilahlarla kulluk etmeyi, bu ilahları çentik edin, kendilerinin ilahlarla adladırdıkları, sizin ve babalarınızın üzerinde anlaşmış bulunduğunuz, Allah adına hiçbir delil indirilmediği şeylere kulluk etmeye karşı koyuyorsunuz: yani O, onun yöneldiğinize hiçbir eser ve delil indirmemiştir. Ve hakatı kabul etmeyi reddedip bâtılda ısrar ederseniz ve size yaptıklarınızın yasaklanması size ağır gelip gelmemesi aynı olursa, öyleyse üzerine sizi yakalanmış azabın, geri çevrilemeyen çetin saldırısını ve durdurulamayan karşı sonucunu bekleyin. « Buyurdu ki: Rabbim, bana destek ol; çünkü beni yalancılıkla suçluyorlar. Dedi ki: az bir zamandan sonra elbette pişman olacaklar.

Hûd kavminin azabı olarak korkunç ses ve bulut

Öldürücü ses onları yerli yerince yakaladı; Biz de onları moloz kıldık: zalimler için yazıklar olsun. » « Dediler ki: sen bize ilahlarımızdan alıkoyman için mi geldin? Doğruya yakın olsan, bize vaat ettiğin şeyi getir. Buyurdu ki: ilim yalnızca Allah katındadır; ben de gönderildiğim şeyle sizi bilgilendiriyorum; ama ben sizi cehalet içinde bir kavim olarak görüyorum.

Sonra, vadiye doğru gelen bir bulut suretinde onu gördüklerinde, dediler ki: bu, bize yağmur getiren bir buluttur. Hayır, o, acele ettikleriniz şeydir: içinde elem dolu bir azabın bulunduğu bir rüzgâr. Bu, üzerine düşen azabın başlangıcıydı: onlar darlık ve kuraklık içindeydiler; yağmur istediler, gökte bir bulut gördüler ve onun merhamet yağmuru olduğunu düşündüler: ama bu azab yağmuru, hatta acele ettikleri şeydi; yani azabın düşmesinden: « Doğruya yakın olsan, bize vaat ettiğin şeyi getir », ve bunun benzeri A'râf'ta vardır.

Hûd kavminin heyeti ve onlara karşı dua

Müfessirler ve başkaları burada şu haberi zikretmiştir: onlar Allah'a (celal ve izzeti yücedir) küfürden başka bir şey istemediklerinde, O üzerlerinden üç yıl yağmuru tuttu; ta ki bu onları bitirmiş olsun. O zamanda olan insanlar, bir şey onları bitirdiğinde, Allah'tan kurtuluş isterlerdi ve onu ancak haram yerden ve O'nun evinin yerinden isterlerdi. Ve Amalîkîler, İmlîk b. Levz b. Sem b. Nuh neslinden, oraya yerleşmişti: o zamanda reisleri Muâviye b. Bekr denilen bir adamdı; annesi 'Ad kavmindendi, Celde bint el-Haybarî. 'Ad, haram yerde yağmur istemeleri için yaklaşık yetmiş kişiden bir heyet gönderdi.

Mekke civarında Muâviye b. Bekr'in yanından geçtiler, onun yanına yerleştiler ve orada bir ay kaldılar: onlara şarab içiriyordu ve iki şarkıcı, Muâviye'nin şarkıcıları, onlara şarkı söylüyordu. Onun yanındaki kalışları uzadığında ve kavmine olan ilgisi artıp onlara ayrılmalarını emretmekten çekinmesi üzerine, onlara ayrılmayı duyuran bir şiir yazdı ve iki şarkıcıya onu onlara söylemelerini emretti:

« Ey akşamlı kişi, yazıklar olsun sana: kalk ve yardım için yürü; belki Allah yarın 'Ad toprağını sulayacak bir bulut verir. 'Ad, konuşmaz hale gelmiş, şiddetli susuzlukla akşamı geçirdi: yaşlı için de genç için de bu durumdan kurtuluş ummuyoruz. Kadınları rahat içindeydi: kadınları oruçlu gibi akşamı geçirdi. Vahşi hayvanlar gündüzün ortasında onlara gelir; kimsenin 'Adlı için oklardan korkmadığı bir zamanda. Ve siz buradasınız, dilediğiniz gibi, gece ve gündüz, tam bir bolluk içinde. Kavminizin heyeti, heyetler içinde çirkin yapıldı: selamları ve selamet dileyişi reddetme. »

O anda kavim, geldiği şeyden uyandı: haram yere doğru yükseldiler ve kavimleri için dua ettiler. Duaları yapanı Kayl b. İttâr dua etti ve Allah üç bulut meydana getirdi: beyaz, kırmızı ve siyah. « Bu bulutlardan kendine ve kavmine birini seç. » « Kara bulutu seçtim; çünkü içinde en çok su olan bulut odur.

» « Ezici külü seçtin: 'Ad'dan kimseyi bırakmayacaktır: bırakacağın ne baba, ne oğul; onu kül etmesin; Benî el-Levziyye el-Muhdâ dışında »: bu, Mekke'de yerleşmiş olan 'Adlardan bir kabileidir: kavmine dokunan onlara dokunmadı ve onların soyundan ve geri kalan neslinden olanlar ikinci 'Adlardır. Allah seçtiği kara bulutu Muğîs'e doğru yönlendirdi. Onu gördüklerinde sevindiler: « Bu, bize yağmur getiren bir buluttur. Hayır, o, acele ettikleriniz şeydir: içinde elem dolu bir azabın bulunduğu bir rüzgâr, Rabbinin emriyle her şeyi yıkan.

» Mahd, içinde olan şey ortaya çıkınca çığlık attı, sonra bayıldı: « Ne gördün, ey Mahd? İçinde ateş kıvılcımları bulunan bir rüzgâr gördüm; ve önünde onu yöneten adamlar. » Allah onu üstlerine yedi gece ve sekiz gün aralıksız, sürekli musallat etti; ve o, 'Adlardan helâk olmadan kimseyi bırakmadı. Ve Hûd (s.a.v.), bana aktarıldığına göre, bir çiftlik yurdunda uzaklaştı; kendisi ve iman edenlerden olanlar: rüzgâr onlara ancak derilerini yumuşatan, canlara zevk veren şey dokunurdu; o ise 'Adların üzerinden geçerken gökle yer arasında seyahat edip onlara taşlar indiriyordu.

Ve kıssayı bütün detayıyla zikretmiştir.

İmam Ahmed Musned'inde bu kıssaya benzeyen bir hadis rivayet etti. Zeyd b. el-Hübâb bana anlattı, Ebû'l-Münder Sellâm b. Süleyman en-Nahvî bize anlattı, Âsim b. Ebî'n-Necûd bize anlattı, Ebû Vâil'e dayanarak, el-Hâris'ten; o, İbn Hassân b. Yezîd el-Bekrî'dir: Allah'ın Resûlüne (s.a.v.) el-Alâ b. el-Hadramîden şikayet için çıktım. Yolda er-Rabaza'dan geçerken başı boş bir Benî Temîm ihtiyarına uğradım: « Ey Allah'ın kulu, Allah'ın Resûlünde bir istediğim var: benim taşıyıcın mısın? »

« İsteğini taşıdım; Medine'ye vardım: baktım, mescid halkı dolmuş, siyah bir sancak dalgalanıyor, Bilâl kılıcı bağlanmış, Allah'ın Resûlünün (s.a.v.) önünde. Halkın işi nedir? Dediler: Amr b. el-Âs'ı sefere göndermek istiyor. Oturdum.

Yanına girdi, ya da şöyle dedi: yolculuğa çıktı. İzin istedim, içeri aldı. Çıktım, selam verdim: Sizle Benî Temîm arasında bir şey mi oldu? Evet: onlara üstünlük sağladık. Yolda başı malından boş kalmış bir Benî Temîm ihtiyarına uğradım: isteğini sana taşımamı istedi; işte o kapıda.

Onu içeri aldı; girdi: ey Allah'ın Resûlü, bizimle Benî Temîm arasına bir haram bölge koyacak olursan, onu Dahna'dan koy. İhtiyar memnun oldu ve seni överek gitti. Ey Allah'ın Resûlü, Mudar nereye sürülecek? Dedim ki: önceki şöyle demişti: kendi telefine çömelmiş bir keçi gibi.

Bunu, bana düşman bir şey olacağını hiç sezmeden taşıdım: Allah'tan ve Resûlünden, 'Ad heyeti gibi olmaktan sığınıyorum. 'Ad heyeti de nedir? Hadisi ondan daha iyi biliyor; ama onu sorguluyor. 'Ad bir kuraklıkla sınandı.

Yağmur duasını yapanları Muâviye b. Bekr'e uğradı; bir ay onun yanında kaldı; o da onlara şarab içiriyordu: iki şarkıcı. Ay geçince Tihâma dağlarına çıktı: Allah'ım, bilirsin; seni bir hastayı iyileştirmek için ziyaret etmedim, bir esirin fidyesini çıkarmak için de gelmedim. Allah'ım, 'Ad'ın üzerine daha önce yağdırdığın gibi yağdır. Kara bulutlar yanından geçti: seç.

İçlerinden bir kara bulut işaret etti. Al: ezici kül; 'Ad'dan kimseyi bırakmayacaktır. Rüzgârın, bu rüzgârın halka deliğinden geçeni kadar bir şey gönderdiğini bana ulaştı; ta ki helâk oldular. Doğru söylemişti.

Adam ve kadın, bir heyet gönderdiklerinde: 'Ad heyeti gibi olma. »

el-Hâris İbn Hassân b. Yezîd el-Bekrî'den, Ahmed rivayet etti

Tirmizi aynı şekilde, Abd b. Humeyd yoluyla, Zeyd b. el-Hübâb'dan bu nisbeyle rivayet etti. Nesâî, Sellâm Ebû'l-Münder hadisinden, Âsim b. Bahdele'ye dayanarak rivayet etti; İbn Mâce de bunu bu yoldan rivayet etti. Ve bir müfessirden fazlası, İbn Cerîr ve başkaları gibi, bu ayetin tefsirinde bu hadisi ve bu kıssayı zikretmiştir.

Bu bağlamın ikinci 'Adların helâkiyle ilgili olması mümkündür: çünkü İbn İshak'ın ve başkalarının zikrettiği şey, Mekke'nin zikrini içerir; ki Mekke ancak İbrahim Halil'in oraya Hacer'i ve oğlu İsmail'i yerleştirmesiyle ve Cürhüm'ün yanlarına yerleşmesiyle bina edilmişti; bu gelecektir: ilk 'Adlar ise Halil'den önceydiler. Ve Muâviye b. Bekr'in zikri ve onun şiiri vardır; ki bu, ilk 'Adların zamanından sonraki bir şiirdir ve eskilerin konuşmasına benzemez. Ve bu bulutlarda ateş kıvılcımları bulunduğu söylenir; oysa ilk 'Adlar yalnızca uğultulu bir rüzgârla helâk edilmişti. İbn Mes'ûd ve İbn Abbâs şöyle dedi: soğuk, üflemesi çetin bir rüzgâr ki onu üstlerine yedi gece ve sekiz gün aralıksız, yani tam günler, birbirini takip eden musallat etti.

Hûd kavmine gönderilen yıkıcı rüzgâr

Bazı rivayetlere göre başlangıcı cuma günüydü; bazılarına göre çarşamba. « İnsanları devrilmiş görürdün; sanki onlar kurumuş hurma kütükleriydi »: onları başı olmayan hurma kütüklerine benzetmiştir: bunun sebebi, rüzgârın birine gelmesi, onu alıp havaya kaldırması, sonra onu kafatasının tepesine döndürüp başını parçalamasıdır; o zaman başsız bir ceset kalır.

« Biz onların üzerine uğultulu bir rüzgâr gönderdik, uğursuz kesintisiz bir günde »: yani onlar için uğursuz bir gün; azabı onlar üzerinde kesintisizdir. « Uğursuz kesintisiz gün », bazılarına göre çarşamba günüdür. Bu anlamla ona kötü bir uğur çarpanlar saptılar ve Kur'an'a muhalefet ettiler: « Biz onların üzerine uğursuz günlerde uğultulu bir rüzgâr gönderdik » (Fussilet, 16). Bunların sekiz gün aralıksız olduğu sabittir: eğer kendilerinde uğursuz olsaydı, bu sekizin içine giren yedi günün hepsi uğursuz olurdu: ve bunu kimse söylemez.

« Uğursuz günlerde » tabirindeki manalar onlar içindir. « Biz onların üzerine kısır rüzgârı gönderdiğimizde »: hiçbir iyilik doğurmayan; çünkü tek rüzgâr bulutları dağıtmaz ve ağaçları tozlamaz: o kısır, iyilikten hiçbir çıkışı olmayan rüzgârdır. « Dokunduğu hiçbir şeyi yeneği çürümüş kılan ve yapmayan »: yani yıpranmış, telef olan, ondan hiçbir fayda çıkarılamayan şey gibi. İki Sahih'te, Şu'be hadisinden, el-Hakem'e dayanarak, Mücâhid'e dayanarak, İbn Abbâs'tan sabittir; şöyle demiştir: « Ben Sebe rüzgârıyla yardım gördüm, ve 'Adlar ed-debbûr rüzgârıyla helâk edildi.

»

« Ad milletinin kardeşi Hud'u an; ondan önce ve sonra, "Allah'tan başkasına kulluk etmeyin" diyen nice uyarıcılar gelip geçmişken, Ahkaf bölgesindeki milletini uyarmış "Doğrusu sizin için, büyük günün azabından korkuyorum" demişti. » Sure 46, 21

Burada zikredilen 'Adların ilk 'Adlar olması görünüyor; çünkü bağlam, Hûd kavminin bağlamına benziyor; onlar ilkidirler. Ve bu kıssada zikredilenlerin ikinci 'Adlar olması da mümkündür: bunun işaretine, zikrettiğimiz şey ve Âişe'nin (Allah ondan razı olsun) hadisinden gelecek olan işaret eder. « Sonra, vadiye doğru gelen bir bulut suretinde onu gördüklerinde, dediler ki: bu, bize yağmur getiren bir buluttur. » 'Adlar bu bulutu, yani atmosferde bulut gibi oluşanı gördüklerinde, onu yağmur bulutu sandılar: ama o azab bulutuydu; onu bir merhamet saydılar: o bir gazaptı; ondan iyilik umdular ve ondan kötülüğün zirvesini aldılar.

« Hayır, o, acele ettikleriniz şeydir »: yani azabtan, « içinde elem dolu bir azabın bulunduğu bir rüzgâr. » Bu azabın, onlara dokunan uğultulu, çetin, soğuk, üflemesi güçlü rüzgâr olması mümkündür; o, onların üzerine sekiz günle birlikte yedi gece kaldı ve içlerinden kimseyi bırakmadı: hatta onları dağların mağaralarına ve sığınaklarına kadar takip etti; onları kuşattı, çıkardı, öldürdü, sağlam evleri ve iyi inşa edilmiş sarayları onların üzerine yıktı. Ve onlar güçlerine ve kudretlerine dayandıkları için: « bizden daha kuvvetli olan kimdir », Allah üzerine onlardan daha kuvvetli, onlara kâdir olanı saldı: o, kısır rüzgârdır.

Ve bu rüzgârın işin sonunda, içlerinden kalanların onlar için bir merhamet bulutu ve içlerinden kalana bir yardım olarak sandığı bulutları kaldırması mümkündür: Allah onları üzerlerine kıvılcımlar ve ateş olarak gönderdi; bir rivayet aktaranından fazlası böyle zikretmiştir. Ve bu, Maden halkının gölgesine dokunan şeye benzerdi; onlara soğuk rüzgârı, ateş azabını, ayrı ve zıt şeylerle azapların en çetini, Kâf suresinde zikrettiği öldürücü sesle birlikte topladı: iman edenler kurtulmuşlardır. Ve Allah daha iyi bilir.

« Allah, 'Adların üzerine onları helâk eden rüzgârı, bir yüzüğün yerini açıklığından başka bir açıklıkla açmadı. Çöl halkının üzerine geçti; onları hayvanlarıyla ve mallarıyla gökle yer arasında taşıdı. 'Adlardan şehir halkı, rüzgârı ve içinde olanı gördüler ve dediler ki: bu, bize yağmur getiren bir buluttur. Böylece çöl halkını ve hayvanlarını şehir halkının üzerine attı.

»

Mücâhid'e dayanarak, Ahmed ve Taberânî rivayet etti

Taberânî, Abden b. Ahmed yoluyla, İsmâil b. Zekeriyyâ el-Kûfî'den, Ebû Mâlik'e dayanarak, Müslim el-Mülaî'den, Mücâhid'e dayanarak; ve Saîd b. Cübeyr'den, İbn Abbâs'a dayanarak rivayet etti; şöyle demiştir: Allah'ın Resûlü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « 'Adların üzerine rüzgârda bir yüzük yerinin benzerinden başka bir şey açılmadı, sonra o onların üzerine gönderildi ve çöl halkını şehirlere taşıdı: bu, bize yağmur getiren bir buluttur, vadilerimize doğru geliyor. Çöl halkı rüzgâr içindeydi ve çöl halkı şehir halkının üzerine atıldı; ta ki helâk oldular. Onun hazinelerini kapılarından çıkıncaya kadar ezdi. » Bir başkası şöyle dedi: hesapla çıktı. Amaç: bu hadis, Peygambere (s.a.v.) varışında incelenmesi gereken bir konudur; sonra Müslim el-Mülaî hakkında ihtilaf edilmiştir ve onda bir karışıklık türü vardır: Allah daha iyi bilir.

Ayetin görünüşteki manası, bir bulut görmeleridir: ve dilde ondan bulut anlaşılır; el-Hâris İbn Hassân el-Bekrî hadisinin işaret ettiği gibi, eğer o kıssanın yorumcusu kılıyorsak. Ebû Tâhir bize anlattı: İbn Vehb bize anlattı: İbn Cüreyc'in, Attâ b. Ebî Rebâh'a dayanarak bize rivayet ettiğini duydum: Allah'ın Resûlü (s.a.v.), rüzgâr kalktığında şöyle derdi: « Allah'ım, onun iyiliğini, içinde olanın iyiliğini ve gönderildiği şeyin iyiliğini senden isterim; ve onun şerrinden, içinde olanın şerrinden ve gönderildiği şeyin şerrinden sana sığınırım. » Ve gök değiştiğinde, rengi değiştiğinde, çıkar, girer, gelir ve gider; ve yağmur yağdığında onu sevinirken görürdün. Âişe bunu tanıdı ve ona sordu: « Ey Âişe, 'Ad kavmi gibi: Sonra, vadiye doğru gelen bir bulut suretinde onu gördüklerinde, dediler ki: bu, bize yağmur getiren bir buluttur.

» Tirmizi, Nesâî ve İbn Mâce bunu İbn Cüreyc hadisinden rivayet etti. Başka bir yol: Hârûn b. Ma'rûf bize anlattı ki Abdillâh b. Vehb bize haber verdi; Amr haber verdi: « Allah'ın Resûlünü (s.a.v.) az dişlerini görüncüye kadar açarak gülüp gülerken görmedim; sadece gülümsüyordu. Bir bulut ya da bir rüzgâr gördüğünde bu onun yüzünden bilinirdi. Ey Allah'ın Resûlü, insanlar bulutu gördüklerinde içinde yağmur umuduyla sevinirler; ben ise senin onu gördüğünde yüzünden korkun bir şey tanıdığını görüyorum?

» « Ey Âişe, içinde bir azab bulunmamasını bana ne garanti eder? Bir kavim rüzgârla azab edildi. Nuh halkı rüzgârla azab edildi: bu, bize yağmur getiren bir buluttur. » Müslim böylece, Hârûn b. Ma'rûf yoluyla rivayet etti; Buhari ve Ebû Dâvûd da İbn Vehb hadisinden rivayet etti.

Bu hadis, başlangıçta işaret ettiğimiz gibi, iki kıssanın ayrımının açıklayıcısı gibidir. Bu temele göre, Ahkâf suresinde zikredilen kıssa ikinci 'Adların kavmiyle ilgili bir haber olurdu; ve Kur'an'ın geri kalan bağlamları ilk 'Adlarla ilgili bir haber olurdu: doğru olanı Allah daha iyi bilir.

Hûd'un (s.a.v.) haccını Nuh'un haccının zikri zımnında zikretmiştik. Emirü'l-müminin Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet edilmiştir ki o, Hûd'un (s.a.v.) mezarının tasvirini Yemen toprağında zikretmiştir. Başkaları onun Şam'da olduğunu zikretmiştir; ve onun mescidinde güney duvarında bir yer vardır ki bazı insanlar oranın Hûd'un (s.a.v.) mezarı olduğunu iddia eder: ve Allah daha iyi bilir.