Davud ve Süleyman'dan sonra İsrailoğulları peygamberleri

Davud ve Süleyman'dan, Zekeriyyâ ve Yahya'dan önce, İsrailoğullarının birkaç peygamberi oldu. Şi'ya, hasta ve Sanharib tarafından tehdit edilen Sadıka krala, ecelinin on beş yıl ertelendiğini müjdeledi; düşman ordusu bir gecede helâk oldu, sonra peygamber, kendisini uyaranları tarafından bir ağaç içinde biçilerek öldürüldü. Ermiyâ, Beytü'l-Makdisin iki fesadını müjdeledi; Buhtunnasar şehri yıktı ve içlerinde Danyalın da bulunduğu esirleri götürdü; onu aslanlar koruyan kuyuya attı. Yüz yıllık bir uykudan sonra Ermiyâ, Beytü'l-Makdisin yeniden imarını gördü; en meşhur rivayete göre, bu köyden geçen adam Uzeyr idi.

Şi'ya ve Sanharib karşısında Sadıka kral

Bu bab, Davud ve Süleyman'dan (s.a.v.) sonra ve Zekeriyyâ ve Yahya'dan (s.a.v.) önce yaşayan, İsrailoğullarından bir grup peygamberin kıssasını aktarır.

Onların arasında Şi'ya b. Emseya vardır. O, Zekeriyyâ ve Yahya'dan önce yaşadı: ve İsa ile Muhammedi (Allahın duaları ve selamları üzerlerine olsun) müjdeleyenlerdendi. Onun zamanında İsrailoğulları üzerinde, Beytü'l-Makdis toprağında, Sadıka adında bir kral hüküm sürüyordu: peygamberin ona iyilik işlerinden emrettiği ve yasakladığı her şeyde dinleyici ve itaatkâr. O zaman İsrailoğulları arasında imtihanlar büyüdü: kral hastalandı ve ayağında bir yara açıldı: o sırada Bâbil kralı Sanharib, Beytü'l-Makdisin üzerine yürüyordu. İbn İshak aktarır ki o, altı yüz bin sancakla ilerliyordu.

İnsanlar büyük bir panikle sarsıldılar ve Şi'ya'ya sordular: Sanharib ve orduları hakkında sana Allah ne vahyetti? Cevap verdi: onlar hakkında bana şimdilik hiçbir şey vahyedilmedi. Sonra vahy, Sadıka krala son arzusunu düzenlemesini: ve kendi mülkü üzerinde istediğini tayin etmesini emriyle üzerine indi: çünkü onun eceli yaklaştı. Peygamber ona bunu müjdelediğinde, kral kıbleye döndü: dua etti: Allah'ı azamladı: dua etti ve ağladı.

Ağlayarak ve Allah'ın huzurunda kendini alçaltarak dedi: « Allahım, efendilerin efendisi ve ilahların ilahı, ey Erhamürrâhimîn, ey uyku ve uykunun yakalayamadığı, beni kendi ilminle: benim amelimle ve İsrailoğulları hakkında güzel hükümle hatırla: bunun hepsi sendendir: ve sen, nefsimin kendisinden bile daha çok biliyorsun: sırrımı da zuhurumu da. » Allah onun duasını kabul etti ve ona merhamet etti: Şi'ya'ya, ağlamalarının kendisine dokunduğunu: onun ecelini on beş yıl ertelediğini: ve düşmanı Sanharibden onu kurtaracağını müjdelemesini vahyetti. Bu sözlerle, acı ondan ayrıldı: ve hastalık da üzüntü de son buldu. Kral o zaman dedi: « Allahım, sen mülkü dilediğine verirsin: ve onu dilediğinden alırsın: dilediğini ikram edersin ve dilediğini alçaltırsın: gaybı ve zuhuru bilensin: sen ilki ve sonrasın: zuhûrû ve bâtını: sen merhamet edersin: ve darlandıkansa çığlığını kabul edersin.

»

Başını kaldırdığında, Allah Şi'ya'ya, incir suyundan alıp yarasına sürmesini emretmesini vahyetti: iyileşecek ve sağlıklı kalkacaktı. Kral öyle yaptı ve iyileşti. Allah o zaman Sanharib ordusunun üzerine ölümü gönderdi: sabah olduğunda, hepsi helâk olmuştu, Sanharib ve beş arkadaşı hariç: içlerinde Buhtunnasar vardı. İsrailoğullarının kralı onları çağırdırttı: zincirlere bağlattı: ve şehir şehir gezdirtti: azap ve horlama olarak, yetmiş gün boyunca: her birine her gün iki arpa ekmeği vererek: sonra onları zindana emanet etti. Yüce Allah Şi'ya'ya, krala onları memleketlerine göndermesini emretmesini vahyetti: ta ki kavimlerine kendilerine dokunan şeyle uyarsınlar. Döndüklerinde, Sanharib kavmini topladı ve onlara kendilerine dokunan şeyi aktardı: « Sizi Rabbinizin işiyle: ve onun peygamberleriyle haberdar ettik ve siz bize itaat etmediniz: bu, Rablerine karşı kimsenin dokunamayacağı bir kavimdir. » Sanharib yedi yıl sonra öldü.

İbn İshak yine aktarır: İsrailoğullarının kralı Sadıka öldüğünde, işleri dağıldı: imtihanları birbirine karıştı: ve şerleri çoğaldı. Yüce Allah Şi'ya'ya vahyetti: o onların arasında kalktı: onlara vaaz etti: onlara hatırlattı: onlara Allah hakkında hak ettiğini bildirdi: ve çetin azabından onları korkuttu, Ona muhalefet edip Onu inkâr ederlerse. Sözünü bitirdiğinde, onu öldürmek için üzerine atıldılar. Onlardan kaçtı: açılan bir ağacın yanından geçti ve oraya girdi. Şeytan ona yetişti: elbisesinin kenarını tuttu ve onu çıkardı. Onlar bunu gördüklerinde, bir testere getirdiler: onu ağacın üzerine koydular ve onunla onu biçtiler. Biz Allah'a aidiz ve dönüş Onadır.

İsrailoğullarının sonunun peygamberi Ermiyâ

Onların arasında yine: Yakubun oğlu Levîn soyundan Ermiyâ b. Halkıyyâ (Yeremyâ) vardır. O, Hızır olduğunun iddia edildiği aktarılmıştır: ed-Dahhâk, İbn Abbâs'a dayanarak: bu, sahih olmayan yabancı bir aktarımdır.

Bazı eserlerde aktarıldığına göre, Şamda kaynayan Yahya b. Zekeriyyânın kanı üzerine durdu ve dedi: « Ey kan, insanlar senden yoruluyorlar: yerli yerine in. » Kan sakinleşti: girdabında dönüp sonra kayboldu. Ebû Bekr İbn Ebî'd-Dünyâ şöyle demiştir: Ali b. Ebî Meryem bana anlattı, Ahmed b. Habâbden, Abdillâh b. Abdurrahmanden: Ermiyâ şöyle dedi: « Rabbim, senin kullarından hangisi sana en sevimli? » Denildi: « Beni en çok anan: mahlûkatın anılmasını bırakacak derecede benim zikrimle uğraşanlar: servet isteklerinin geçmediği: bir şeyde kalmayı arzularla böbürlenmeyenler: dünya hayatı kendilerine sunduğunda onu küçültenler: ve kendilerinden uzaklaştığında ona sevinenler. Bunlar, kendilerine sevgimi verdiğim kişilerdir: ve onlara sınırlarının ötesinde veririm. »

Yüce Allah açık Kitabında şöyle buyurdu:

« İsrailoğullarına Kitap'da: "Doğrusu yeryüzünde iki defa bozgunculuk yapacak ve kibirlendikçe kibirleneceksiniz" diye bildirdik. "Bu ikiden birincisinin vakti gelince, üzerinize pek güçlü olan kullarımızı salacağız. Onlar memleketlerinizde her köşeyi kontrollerine alacaklar. Bu, yerine gelecek bir vaaddir." "Bunun ardından sizi onlara galip getireceğiz; mallar ve oğullarla size yardım edecek ve sizin sayınızı artıracağız."

İyilik ederseniz kendinize iyilik etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz o da kendinizedir. İki vaadden ikincisinin vakti gelince, yüzünüzü üzüntüye sokmaları, kötülük yapmaları, önceden Mescid'e girdikleri gibi girmeleri, ele geçirdikleri yerleri harap etmeleri için onları tekrar göndereceğiz. Umulur ki Rabbiniz size acır; ama siz dönerseniz Biz de döneriz. Cehennemi, inkarcılara bir zindan kılmışızdır. » Sure 17, 4-8

Ermiyânın ilettiği uyarı

Allah, İsrailoğullarından Ermiyâ denilen peygamberlerden birine, isyanlar onların arasında zuhur ettiğinde vahyetti: « Kavminin ortasına kalk ve ona haber ver: kalpleri var ama anlamıyorlar: gözleri var ama görmüyorlar: kulakları var ama duymuyorlar. Babalarının dosdoğruluğunu anımla anımlamıştım: ve bu, beni oğullarına eğdi. Nerede buldular itaatimin tamamlığını? Ve hangi bahtsız benim itaatsizliğimle saadet buldu?

Ve hangi bahtsız benim itaatimle bahtsız oldu? Hayvanlar barınaklarını hatırlıyorlar ve oraya yöneliyorlar: oysa bu kavim, babalarını onunla ikram ettiğim yolu terk ettiler: ve şerefi ondan başka bir yolla aradılar. Onların âlimleri hakikatimi inkâr ettiler: okuyucuları bendimden başkasına kulluk ettiler: rahipleri bildiklerinden faydalanmadılar: yöneticileri benden ve elçilerimden yalan uydurdular: kalplerine hileyi sakladılar: ve dillerini yalana alıştırdılar. Kendi izzetim ve kudretimle yemin ederim ki, onların üzerine dilini anlamayacakları: ve yüzlerini tanımayacakları: ağlamalarına acımayacakları vahşi atlara salacağım: ve onların arasında zorlu ve çetin bir kral salacağım: orduları bulut parçaları: kortejleri taşkın nehirler gibi olacak: sancaklarının dalgalanması kartalların uçuşu: süvarilerinin hücumu atmacaların atılımı gibi olacak: refahı harabelere çevireceklerdir: ve köyleri ıssız bırakacaklar.

İliya'ya ve sakinlerine yazıklar olsun: onları katle nasıl açacağım: üzerlerine vahşi hayvanlar salacağım: düğün gürültüsünün ardından feryatları getireceğim: atların kişnemesinin ardından kurtların ulumasını: saray konutlarının ardından vahşi hayvanların yuvalarını: kandillerin nûrunun ve tütsülerin kokusunun ardından toprağı: şerfe horluğu: saadete köleliği. Kadınlarını koku yerini toprağa: ve halıların üzerinde yürümeyi imtihanlara çevireceğim. Bedenlerini yeryüzü için harabeler: kemiklerini güneşe sergilenmiş kılacak: ve her tür azabla onları ezdim. Sonra göğe katı bir demir tabakası: ve yerin erimiş bakır olmasını emredeceğim: yağmur yağarsa yerin bitirmesi yok: ve bu sırada bir şey bitirse, bu, hayvanlara olan merhametim yüzünden olacak.

Sonra onu tohum atma zamanında alıkoyacağım ve biçme zamanında salacağım: bu sırada bir şey ekerlerse, üzerine belâyı salacağım. Ondan bir şey kurtulursa, ondan bereketi alırım: bana dua ederlerse, kabul etmem: benden isterlerse, vermem: ağlarlarsa, merhamet etmem: kendilerini alçaltırlarsa, yüzümü onlardan çeviririm. » İbn Asâkir bu lafızlarla aktardı.

Ermiyâ aktardı: Yüce Allah, İsrailoğullarından intikam almak istediğinde, imtihanlar onların arasında büyüdüğünde: isyanlara sarıldıklarında: ve peygamberleri öldürdüklerinde, Buhtunnasar memleketlerine talip oldu: Allah kalbine onların üzerine yürüme fikrini attı: ve yola çıkmaya karar verdi. Allah Ermiyâ'ya vahyetti: « İsrailoğullarını helâk ediyorum: ve onlardan intikam alıyorum: Beytü'l-Makdisin kayasına çık: emrim ve vahyim sana ulaşacak. » Ermiyâ kalktı: elbiselerini yırttı: başına kül koydu ve dedi: « Rabbim, annemin beni doğurmamasını isterdim, sen beni İsrailoğullarının peygamberlerinin sonuncusu kıldığında: öyle ki Beytü'l-Makdisin harabı: ve İsrailoğullarının telefı benim üzerimden geçer. » Denildi: « başını kaldır.

» Başını kaldırdı ve ağladı: « Rabbim, onları kimin üzerine salacaksın? » Denildi: « ateşe kulluk edenlerin üzerine: benim azabımdan korkmayan: ve mükâfatımı ummayan. » « Kalk, ey Ermiyâ, ve vahyimi dinle: sana kıssanı ve İsrailoğullarının kıssasını haber veriyorum. Seni yaratmadan önce seni seçtim: annenin karnında sana şekil vermeden önce seni aziz kıldım: annenin yanlarından seni çıkarmadan önce seni arındırdım: peygamberliğe erişmeden önce sana hikmet verdim: gençlik gücüne erişmeden önce seni büyük bir iş için seçtim.

Kralın yanına kalk: sen onu düzeltirsin: ve ona yol gösterirsin. » Ermiyâ kralın yanında kaldı: ona yol göstererek ve onu düzelterek: ve vahy Allahdan ona geliyordu: ta ki imtihanlar büyüyene kadar: ve Sanharibden ve ordularından kurtarmalarıyla kendilerini kurtardığı şeyi unuttuklarına kadar. Allah Ermiyâ'ya vahyetti: « Kalk: onlara sana emrettiğim şeyi anlat: onlara üzerlerindeki nimetimi hatırlat: ve onlara işlerini haber ver. » Dedi: « Rabbim, sen beni güçlendirmezsen zayıfım: iletişimi sağlamazsan acizim: beni düzeltmezsen hatâlıyım: bana yardım etmezsen terkedilmiş: beni ikramlamazsan horlanmışım.

» Denildi: « bilmez misin ki bütün şeyler benim irademden meydana gelir: yaratma ve emir hepsinin benim: kalpler ve diller hepsi benim elimde: ben onları dilediğim gibi çeviririm: ve onlar bana itaat ederler? Ben Allahım: bana benzer hiçbir şey yoktur: gökler ve yer ve içindekiler benim kelamımla ayakta durur: tevhid ancak bende selametle: ve kudret tamamlanmışlıktır: katımda olanı bendimden başka kimse bilmez. Benim ki denizlere konuşmuşumdur: onlar kelamımı anlamışlardır: onlara emir vermişimdir: emrimi yerine getirmişlerdir: onlara geçmeyecekleri sınırlar belirlemişimdir: dağlar gibi dalgalarla gelirler: ve benim sınırıma vardıklarında, onları itaatime saygı: ve korku ve emrimin tasdikiyle giydiririm.

Benimle beraberim: ve ben seninle beraberken sana hiçbir şey dokunmaz. Seni mahlûkatımın büyük bir kısmına gönderdim: ta ki mesajlarımı iletesin: sana uyanın mükâfatını hak edeceksin: onların mükâfatından hiçbir şey eksilmez: buna eksiklik gösterirsen, körlükte bıraktığın kişinin günahını hak edersin: onların yüklerinden hiçbir şey artmaz. Kavmine git: ve onların arasında kalk: Allah size babalarınızın dosdoğruluğunu anmıştır: bu yüzden peygamberlerin çocukları, size nimetiyle önce gelmiştir. Babalarınız nerede buldular itaatimin tamamlığını: ve siz nerede buldunuz itaatsizliğimin tamamlığını?

Hangi bahtsız benim itaatsizliğimle saadet buldu? Ona itaat edip itaatiyle bahtsız olanı nereden tanıyoruz? Hayvanlar, iyi barınaklarını hatırladıklarında oraya yönelirler: ve bu kavim telef çayırlarında otladı: babalarını onunla ikram ettiğim yolu terk etti: ve şerefi ondan başka bir yolla aradı. Onların âlimleri ve rahipleri, kullarımı kendisine hürmet edilen: ve benim Kitabımdan başka bir şeyle hükmedilen efendiler edindiler: ta ki onları emrimden cahil kıldı: onlara zikrimi: ve sünnetimi unutturdu: ve onları bendimden uzaklaştırdı: kullarım onlara yalnız bana yakışan bir itaatle itaat ettiler: ve onlar onlara benim itaatsizliğimde böylece itaat etmektedirler.

Onların kralları ve emirleri nimetimi terk ettiler: kendilerini hilemden güvenceye aldılar: ve dünya onları kitabımı atacak: ve ahdimi unutacak derecede baştan çıkardı: kitabımı tahrif ediyorlar: ve elçilerim hakkında yalan uyduruyorlar: bana cür'etle: ve bana güvenerek. izzetime: derecemin yüksekliğine ve işimin büyüklüğine sübhân olsun: mülkümde bana bir ortak olması yakışır mı? Bir insana benim itaatsizliğimde ona itaat edilmesi yakışır mı? Bendimden başkasına efendiler olarak koyduğum kullar yaratmam bana yakışır mı?

Ve başkasına itaat için hiçbir kimseye izin verdim mi, oysa o yalnız bana yakışıyor iken? Onların okuyucuları ve fukahâsı sevdiği şeyi çalışıyorlar: kralların önünde eğiliyorlar: onları dinimde soktukları yeniliklerde takip ediyorlar: benim itaatsizliğimde onlara itaat ediyorlar: ve onlara ahdimi bozan ahitleri teslim ediyorlar: bildiklerinde cahillerdir: kitabımdan bildiklerinden hiçbir şeyden faydalanmıyorlar. Peygamberlerin çocukları mahkûm edilmiş ve sapmış durumda: öne çıkanlarla öne çıkıyorlar: babalarının yardımı gibi yardım: ve onları onunla ikramladığım şeref umuyorlar: ve ondan daha layık kimsenin olmadığını iddia ediyorlar: sadakatsızlıkla: ve düşünmeden. Babalarının sabrını hatırlamıyorlar: benim emrimde gayretlerini: ta ki baştan çıkarılanlar baştan çıkarılana kadar: kendilerini nasıl verdiler: ve kanlarını döktüler: sabrettiler ve sadık kaldılar: ta ki emirim ikramlanana: ve dinim zâhir olana kadar.

Bu kavmi, bendimden utanıp dönmesi umuduyla bekledim: ona lütuf ettik ve affettik: onu çoğalttım ve ömrünü uzattım: ona hatırlasın umuduyla mazeret gösterdim: ve bunun hepsinde: gökten onların üzerine yağmur yağdırdım: yeryüzünü bitirdim: onları sıhhatle giydirdim: düşman üzerinde fetih verdim: ve onlar isyanda ve bendimden uzaklaşmada ancak arttılar. Bu ne zamana kadar? Benden eğleniyorlar mı? Benden cür'et mi gösteriyorlar?

Benden intikamla inadla aldatıyorlar mı? Bana cür'et mi ediyorlar? Kudretimle yemin ederim ki, onların üzerine sabredenin sıkıştığı: sahibi olanların görüşünün: ve âlimin hikmetinin şaşacağı bir imtihan açacağım. Sonra onların üzerine çetin: şiddetli: inatçı bir zorba salacağım: onu mehâbetle giydireceğim: kalbinden şefkati ve merhameti alacağım: ve ona, zifiri gece gibi siyah bir sayının uymasına söz vereceğim: bulut parçaları gibi ordular: kalkan toz gibi kortejler: sancaklarının hışırtısı kartalların uçuşu: süvarilerinin hücumu atmacaların atılımı gibi olacak: refahı harabeye: köyleri çöle çevireceklerdir: yeryüzünde fesat ekeceklerdir: ve yakaladıkları her şeyi tamamen yıkacaklardır: kalpleri katı: nazar yok: şefkat yok: merhamet yok: bakış yok: işitme yok.

Aslanların kükreyişi gibi yüksek sesle çarşılarda dolaşacaklar: derileri korkuyla titreten: akılları duyulurca saptıran: onların anlamayacağı dillerle: ve tanımayacakları, noksan ahdin işaretlediği yüzlerle. Kudretimle yemin ederim ki, evlerinin kitaplarımdan ve mescidimden boşaltılmasını: meclislerinin kıssalarından ve öğretilerinden boşalmasını: mescitlerinin sakinlerinden: ve ziyaretçilerinden ıssızlaşmasını yapacağım: ki onlar, bendimden başkası için yurtlarını süsleyenlerdi: orada geceyi gözetleyenlerdi: ve orada din ile dünyayı kazanmak için kulluk edenlerdi: orada dinden başka için çalışıyorlardı: ve orada amelden başka için öğreniyorlardı.

Krallarını değiştireceğim: şerfi horluğa: emniyeti korkuya: serveti fakirliğe: saadeti açlığa: uzun sıhhati ve afiyeti her tür imtihana: brokarın ve ipeğin elbiselerini yünlerin ve kalın dokunun elbiselerine: iyi nefisleri öldürülenlerin cesetlerine: taçların elbiselerini demir boyunluklara: zincirlere ve bukaklara çevireceğim. Sonra geniş sarayların: ve sağlam kalelerin ardından: harabı geri getireceğim: ve sağlam kulelerin ardından vahşi hayvanların yuvalarını: atların kişnemesinin ardından kurtların ulumasını: kandilin nûrunun ardından yangının dumanını: sohbetin ardından ıssızlığı: ve çorak toprakları.

Kadınlarını değiştireceğim: bilezikleri ayak zincirlerine: incilerin ve yakutların boyunluklarını demir zincirlere: bütün koku ve tütsü çeşitlerini suya batırmaya ve toprağa: halıların üzerinde yürümeyi çarşıları: nehirleri: ve çakıl taşlarını geçmeye: çarşıların dibindeki geceye: odaları: ve perdeleri yüzlerin: çarşıların: ve saçların açılmasına: iyi nefisleri yakıcı rüzgârlara çevireceğim. Sonra onları her tür azabla ezeceğim: öyle ki bu, o sırada yaşayanlardan birine bağlı olsaydı, ona kadar ulaşacaktı. Ben yalnız bana ikramda bulunanı ikramlarım: ve emrimi hor göreni alçaltırım. Sonra bu sırada göğe katı bir demir tabakası olmasını emredeceğim: ve yere erimiş bakır olmasını emredeceğim: yağdıran gök: ne bitiren yer.

Bu sırada bir şey düşerse, üzerine belâyı salacağım: ve ondan bir şey kurtulursa ondan bereketi alırım: bana dua ederlerse, kabul etmem: benden isterlerse, vermem: ağlarlarsa, merhamet etmem: bana yönelerek alçalırlarsa, yüzümü onlardan çeviririm. »

Ermiyâ dedi: « Allahım, sen bize: ve bizden önce babalarımıza merhametinle ve şerefinle başladın: sen bizi kendine seçtin: aramızda peygamberliğini: Kitabını: ve mescitlerini koydun: ülkelerde bize bir yer verdin: ve arkadan geleni yaptın: bizi: ve babalarımızı gençlikte lütfunla yükselttin: ve bizleri: ve onları yaşlılıkta merhametinle kolladın. Sen ihsan edenlerin en sadığısın: biz değişirsek sen değişme: biz ikame edersek sen ikame etme: ve lütfunu: verisini: nimetini ve ihsanını tamamla. » Denildi: « kullarıma merhametimle ve lütfumla başlarım: kabul ederlerse tamamla: fazlasını isterlerse artırırım: şükrederlerse çoğaltırım: ikame ederlerse değiştiririm: değiştirdiklerinde gazaplanırım: gazaplandığımda cezalandırırım: ve gazabımın önünde hiçbir şey tutmaz. » Ermiyâ dedi: « merhametinle senin önünde konuşmak için kalkıyorum.

Bu, benim, en alçak ve en zayıfın, senin önünde konuşmama yakışmaz mı? Ama merhametinle beni bugüne kadar alıkoydun: ve bu azabtan: ve bu tehditden korkmaya benim hakkım, beni lütfunla razı olduğun şeyden: ve kusurluların evinde ikametimden daha çok kimse yok: Onlara itaatsizlik ederken etrafımda: benden inkâr ve değişim olmadan: sen beni cezalandırırsan, günahımdan: ve sen bana merhamet edersen, senden umduğumdan. Rabbim, sana sübhân: ve hamd: sen mübareksin: Rabbimiz: ve yücesin: bu şehri ve onu çevreleyenleri helâk edecek misin, oysa o, peygamberlerinin konutu: ve vahyinin yeridir? Rabbim, sana sübhân: ve hamd: sen mübareksin ve yücesin: bu mescidin: ve onu çevreleyen mescitlerin: ve zikri için yükseltilen evlerin ıssızlığına!

Rabbim, sana sübhân: ve hamd: sen mübareksin ve yücesin: bu kavme olan nefretine: ve ona olan azabına, oysa o, yakınından İbrahimin soyundan: sırdaşın Musanın ümmetinden: ve sevgilin Davudun kavmindendir! Rabbim, Urşelimden sonra hangi şehir azabından emin olabilir? Ve hangi kullar saldırından emin olabilir yakınının İbrahimin soyundan: sırdaşın Musanın ümmetinden: ve halifen Davudun kavminden sonra? » Denildi: « ey Ermiyâ, bana itaat eden benim azabımı görmüş değildir.

Bu kavmi yalnız benim itaatim için ikramladım: bana itaatsizlik etselerdi, onları horlananların konutuna indirmiş olurdum: benim onları merhametimle yakalamam olmasaydı. Ey Ermiyâ, İbrahim'i yakın edindim: ve siz onunla kollanmışsınızdır: ve Musayı sırdaş edindim: benden sizi kollamanızı: sizi kaçırmamanızı: ve düşmanınızı üzerinize salmamanızı isteyin. » Denildi: « ey Ermiyâ, seni annenin karnında aziz kıldım: ve seni bugüne kadar alıkoydum: kavmin yetimleri: dulları: fakirleri: ve yolcuyu kollasaydı, ben onların daimî kollayıcısı olurdu: ve onlar katımda ağaçları yağız: suyu tatlı: suyu tükenmeyen: meyveleri telef olmayan ve kesilmeyen berrak bir cennet derecesine sahiptiler.

Ama ben İsrailoğullarından şikayet edeceğim: ben onlar için şefkatli bir çoban gibi idim: onları her belâdan: ve her darlıktan alıkoyuyordum: ve refahı arkasına getirtiyordum: ta ki birbirlerine kafa atan koçlar olana kadar: yazıklar olsun onlara: sonra yine yazıklar olsun onlara. Ben yalnız bana ikramda bulunanı ikramlarım: ve emrimi hor göreni alçaltırım. Bu kavmin önceki nesiller benim itaatsizliğimde saklanıyorlardı: ve bu kavim onu gösteriş yapıyor: onu mescitlerde: çarşılarda: dağların tepelerinde: ve ağaçların gölgesinde sergiliyorlar: ta ki gök bana onlardan şikayet edinceye kadar: yer: ve dağlar şikayet edinceye: ve vahşi hayvanlar yeryüzünün ucuna: ve uçlarına kaçıncaya kadar. Ve bütün bunlara rağmen durmuyorlar: ve Kitaptan bildiklerinden faydalanmıyorlar.

»

Ermiyâ, onlara Rablerinin mesajını ilettiğinde: ve içindeki tehditlerin ve azabın ne olduğunu duymalarında, dediler: « sen yalan söylüyorsun: ve Allah'a karşı büyük bir iftira taşıyorsun: Allahın kendi toprağını: ve mescitlerini Kitabıyla: kulluğuyla: ve tevhidiyle ıssız bırakacağını iddia ediyorsun! Yeryüzünde ne bir kulluk eden: ne bir mescid: ne bir Kitap kaldığında kim ona kulluk edecek? Allah'a karşı iftirayı büyük ölçüde abarttın: ve delilik sana dokundu. » Onu yakaladılar: zincirlere vurdular: ve zindana attılar.

Buhtunnasar tarafından Beytü'l-Makdisin harabı

O anda, Allah onların üzerine Buhtunnasarı saldı: ordularıyla yürüdü: ta ki kapılarında konaklayana kadar: sonra onları kuşattı: konutları aradılar. Kuşatma onlara çok uzun geldiğinde, hükmüne teslim oldular: kapıları açtılar: ve sokaklara karıştılar. Konutlarını dolaştı: onları câhiliye hükmüyle: ve zorbalardan şiddetin takdir ettirmediği, çok kimselere dokundu ve onların kanını boşalttı: üçte birini öldürdü: üçte birini esir aldı: küçükleri: yaşlıları ve yaşlı kadınları bıraktı: atlarla onların üzerine yürüdü: Beytü'l-Makdisi yıktı: çocukları zorla götürdü: kadınları çarşılarda serdi: savaşçıları öldürdü: kaleleri yıktı: mescitleri harap etti: ve Tevratı yaktı. Kendisine kitabı yazan Danyal neredeydi diye sordu: onu ölmüş buldular: ve evinin halkı ona kitabı getirdi.

Onların arasında Danyal b. Hizkîlin genç oğlu vardı: ve Mişayil: Azrayil: ve Mikaile: onlara bu kitabı verdi. Danyal b. Hizkîl, büyük Danyalın soyundandı. Buhtunnasar ordularıyla Beytü'l-Makdis'e girdi: bütün Şamı aradı: İsrailoğullarını bitirinceye kadar öldürdü: sonra işini bitirdiğinde geri döndü: orada bulunan servetleri alarak: ve esirleri götürerek. Yanında âlimlerin ve kralların oğullarından doksan bin çocuk sayısıyla çocuklar gitti.

İskâtı Beytü'l-Makdisin içine döktü: ve orada domuzlar kesti. Çocuklardan: yedisi Davudun evinden: on biri Yakubun oğlu Yusufun soyundan ve kardeşi Benyamin'den: sekizi Yakubun oğlu İysin soyundan: on dördü Yakubun oğulları Zebulun ve Naftalinin soyundan: on dördü Yakubun oğlu Danın soyundan: sekizi Yakubun oğlu Yeşskârın soyundan: ikisi Yakubun oğlu Raylunun soyundan: dördü Rübilin ve Levînin soyundan: ve on ikisi İsrailoğullarının geri kalanından. Bâbil toprağına ulaşıncaya kadar yürüdü.

Vehb b. Münebbih şöyle dedi: Buhtunnasar yaptığını yaptığında, ona denildi: « onların elinde, kendilerine dokunan şeye karşı uyaran: sana senin kıssanı tarif eden: ve onlara senin savaşçılarını öldüreceğini: çocuklarını esir alacağını: mescitlerini yıkacağını: ve kiliselerini yakacağını müjdeleyen bir adam vardı: onu yalancı saydılar: ve ona şüphe ettiler: dövdüler: zincire vurdular: ve zindana attılar. » Buhtunnasar, Ermiyânın zindandan çıkarılmasını emretti: « sen mi bu kavmi kendilerine dokunan şeye karşı uyarıyordun? » « Evet. » « Ben bunu biliyordum.

» « Allah beni onların üzerine gönderdi: ve onlar beni yalancı saydılar. » « Onlar seni yalancı saydılar: dövdüler: ve zindana attılar mı? » « Evet. » « Ne kötü kavim: kendi peygamberini: ve Rabbinin mesajını yalancı sayan!

Onunla birleşmek ister misin: ki seni ikramlayayım ve sana rahat bir hayat yaşatayım? Ve memleketinde kalmayı tercih edersen, sana emniyet garantisi veririm. » « Ben başlangıçtan beri Allahın emniyetindeyim: ondan bir an bile çıkmadım. İsrailoğulları bu emniyetten çıkmasalardı, ne senden ne başkasından korkarlardı: ve senin onlar üzerinde hiçbir kudretin olmazdı.

» Buhtunnasar onun bu sözlerini duyduğunda, onu bıraktı: ve Ermiyâ, İliya toprağında kendi yerinde kaldı. Bu, hikmetlerden: öğütlerden: ve iyi şeylerden içeren: ve araplama yönünde bir zorluğu bulunan yabancı bir kıssadır.

Buhtunnasar, Fars kralı için: o, Lehreasp idi: Ahvazdan Romaya kadar uzanan bölgenin usfehbuzu (valisi)ydi: Belh şehrini inşa etmişti: ona el-Hansa denmişti: ve Türklerle savaşmıştı: onları en dar yerlere sıkıştırmıştı. Buhtunnasarı, Şamda İsrailoğullarıyla savaşmak için gönderen kimse, Beştaşb b. Lehreasptan sonra Farsların kralı Bahmandan başkası değildi: bu, İsrailoğullarının kendilerine gönderilen elçilerine saldırılarına karşı yapılıyordu. İbn Cerîr şu senedi aktardı: Yunus b. Abdilâlâ, İbn Vehbden, Süleyman b. Bilâlden, Yahya b. Saîd el-Ensârîden, Saîd b. Müseyyebden: Buhtunnasar Şama geldiğinde, bir çöp tepesi üzerinde kaynayan kan buldu: « bu kan nedir? » Denildi: « babalarımız bu işle yaşıyorlardı: ne zaman tepenin üzeri örtülse, yeniden zuhur eder. » Bu yüzden yetmiş bin tebaayı ve daha fazlasını öldürdü: ve kan sakinleşti. Bu, Saîd b. Müseyyeb'e kadar sahîh bir seneddir. Hâfız İbn Asâkir daha önce, bunun Yahya b. Zekeriyyânın kanı olduğuna işaret eden şeyi aktarmıştır: ama bu tutmuyor: Yahya b. Zekeriyyâ, Buhtunnasardan uzun bir süre sonra yaşadı. Bu, önceki bir peygamberin kanı: ya da salihlerden birinin kanı: ya da kullarından dilediğininkigörünüyor: Allah daha iyi bilir.

Ayrıca aktarıldığına göre, Buhtunnasar Beytü'l-Makdis'e geldi: ve kralı, Davudun ailesinden, İsrailoğullarına karşı onunla barış yaptı: ve Buhtunnasar rehinler aldı sonra geri döndü. Taberiye'ye vardığında, İsrailoğullarının krallarına isyan ettiğini: ve bu barışı yaptığı için onu öldürdüklerini öğrendi: yanındaki rehinleri kesti: ve onlara döndü: şehri zorla aldı: savaşçıları öldürdü: ve soyu esir aldı. Bize ulaştı ki, zindanda Ermiyâ peygamberi buldu: onu çıkardı: ve Ermiyâ ona olan şeyi anlattı: ve nasıl onları uyardığını: onu yalancı saydıklarını: ve zindana attıklarını. « Ne kötü kavim: Allahın elçisine isyan eden!

» Onu bıraktı: ve ona iyilik yaptı. « Biz kötülük ettik: ve zulmettik: yaptığımız şeyden Allah'a yöneliyoruz: Allah'a dua et, tövbemizi kabul etsin. » Ermiyâ Rabbine dua etti: ve Allah ona onu yapmayacağını vahyetti: « sadık idelerse, seninle birlikte bu şehirde kalsınlar.

» Yüce Allahın ona emrettiği şeyi onlara haber verdi: « bu şehirde nasıl kalırız, o harap iken: ve Allah sakinlerine gazaplanmış iken? » Orada kalmayı reddettiler. O zamandan itibaren İsrailoğulları ülkelerde dağıldılar: bir kısmı Hicaza yerleşti: bir kısmı Yesrib'e: bir kısmı Vâdi'l-kurâ'ya: ve içlerinden bir grup Mısır'a gitti. Buhtunnasar kralına, kendisine sığınanları ona iade etmesi için yazdı: reddetti.

Ordusuyla üzerine çıktı: onunla savaştı: onu yendi: ve onu geçti: çocuklarını esir aldı: sonra Mağrib toprağına doğru yürüdü: ta ki bu bölgenin ucuna ulaşıncaya kadar. Sonra Mağrib toprağından: Mısırdan: Beytü'l-Makdis halkından: Filistin toprağından: ve Ürdünden çok sayıda esirle geri döndü: ve esirler arasında Danyal vardı. Bu, Vehb b. Münebbih'in zikrettiği gibi, Danyal b. Hizkîlin genç oğludur: büyük oğlu değil: Allah daha iyi bilir.

Aslanlar kuyusundaki Danyal

İbn Ebî'd-Dünyâ, senetlerimizden birinden, el-Acla el-Kindîden, Abdillâh b. Ebî'l-Hüzeylden aktardı: Buhtunnasar iki aslan dikti: onları bir kuyuya attı: sonra Danyalı getirtti: ve onların üzerine attı. Aslanlar ona saldırmadı: ve Allahın istediği süre kadar kaldı. Sonra insanların yemek ve içmeden duyduğu haceti hissetti: « Danyal için yemek ve içecek hazırla. » « Rabbim, ben kutsal toprakta: Danyal ise Bâbil toprağında: Irak toprağında.

» « Sana emrettiğim şeyi hazırla: onu taşıyacak olanı: ve hazırladığın şeyi taşıyacak olanı göndereceğiz. » Öyle yaptı. « Danyal, ey Danyal. » « Sen kimsin?

» « Ben Ermiyâ'yım. » « Seni kim getirdi? » « Rabbin beni senin üzerine gönderdi. » « Ve Rabbim bana hatırladı mı?

» « Evet. » « O'nu anan asla unutmayan Allah'a hamd: ona uman asla hayal kırıklığına uğratmayan Allah'a hamd: Allah'a hamd: ona tevekkül eden işlerini başkasına havale etmez: Allah'a hamd ki ihsanı ihsanla mükâfatlandırır: Allah'a hamd ki sabrı kurtuluşla mükâfatlandırır: Allah'a hamd ki belâdan sonra şerrimizi dağıtır: Allah'a hamd ki amellerimiz bize kötü göründüğünde bizim güvenimizdir: Allah'a hamd ki vesileler koptuğunda bizim umudumuzdur. »

Yunus b. Bükeyr aktardı, Muhammed b. İshak'a dayanarak: « Tusteri fethettiğimizde, el-Hürmüzânın evinin mallarında üzerinde ölü bir adamın bulunduğu bir yatak: ve başının yanında bir mushaf bulduk. Mushafı aldık ve Ömer b. Hattâb'a taşıdık: o, onu arapçaya tercüme etmesi için Kâ'bı çağırdı. Ben, onu okuyan Arapların ilkiyim: sana bu Kuranı okuduğum gibi onu okudum. » « Onda ne vardı?

» « Kıssalarınız: işleriniz: sözünüzün tarzları: ve sonra gelecek olan. » « Adama ne yaptınız? » « On üç ayrı mezar kazdık gündüz: sonra gece olunca onu gömdük: ve bütün mezarları düzleştirdik: ta ki yerinin insanlar için bilinmez olması için: ve onu çıkarmasınlar. » « Ondan ne bekliyorsunuz?

» « Gök onların üzerinde yağmurdan alıkoyduğunda, yatağını çıkarıyorlardı: ve yağmur yağıyordu. » « Sizce bu adam kimdir? » « Danyal denilen bir adam. » « Onu kaç zamandır ölü buldunuz?

» « Üç yüz zamandır. » « Üzerinde ne değişiklik oldu? » « Ensesindeki birkaç kıl hariç hiçbir şey: peygamberlerin etleri toprak tarafından tüketilmez: ve vahşi hayvanlar onları yemez. » Hâfız şöyle dedi: bu, Ebû'l-Aliye'ye kadar sahîh bir seneddir.

Ama ölüm tarihi üç yüz yıl olarak doğru sabitlenirse, o bir peygamber değildir: o, salih bir adamdır. Buharinin aktardığı hadis zaten sabit kılmıştır ki, İsa b. Meryem ile Allahın elçisi (s.a.v.) arasında hiçbir peygamber yoktur: ve ikisinin arası aktarımlara göre dört yüz yıl: ya da altı yüz yıl: ya da altı yüz yirmi altı yıldır. Onun ölüm tarihi sekiz yüz yıla uzayabilir: ki bu, gerçekten Danyal ise, Danyalın zamanına yakın olurdu: ama bu, başka bir adam olabilir: ister peygamber: ister salih. Şüpheler Danyala eğilimlidir: çünkü Farsların kralı onu almıştı: ve yanında alıkonulmuş olarak kaldı: daha önce zikrettiğimiz gibi.

Ebû'l-Aliye'ye kadar sahîh bir senetle aktarıldı ki burununun uzunluğu bir karıştı: ve Enes b. Mâlikden, güzel bir senetle bir dirsekti. Bu temele göre, bu, bu sürelerden önceki: daha eski peygamberlerden bir adam olabilir: Allah daha iyi bilir.

« Danyal, Rabbine, Muhammedin (s.a.v.) ümmetinin onu defnetmesi için dua etti. »

Ebû'l-Eş'as el-Ahmerîden, İbn Ebî'd-Dünyâ aktardı

Ebû Mûsâ el-Eş'arî Tusteri fethettiğinde, onu bir tabutta buldu: damarları ve nabzı hâlâ çarpıyordu. Dedi: « Danyalın nerede olduğunu müjdeleyene biz ona Cenneti müjdeliyoruz. » Hürkûs zuhur etti. Ebû Mûsâ Ömer'e onu haberdar etmek için yazdı: ve Ömer ona yazdı: « Onu defnet: ve müjdeyi Hürkûse yap: Peygamber (s.a.v.) ona Cenneti müjdelemiştir. » Hâfız şöyle dedi: bu kıssa bu yoldan mürseldir: ve kimliğinin sabitlenmesi incelenme ister: Allah daha iyi bilir.

Âlim olan Enbese b. Saîd aktardı: Ebû Mûsâ, Danyalle birlikte bir mushaf: içinde ud bulunan bir küp: ve dirhemler: ve yüzüğünü buldu. « Mushaf gelince, bize gönderin. Ud gelince, bizden bir pay gönder: ve bulunduğun bölgenin müslümanlarına onunla tedavi olmalarını emret. Dirhemleri aralarında paylaş.

Yüzük gelince, biz sana onu ihsan ettik. » İbn Ebî'd-Dünyâ başka bir yoldan da aktardı ki Ebû Mûsâ onu bulduğunda: ve ona bunun Danyal olduğu söylendiğinde: onu boynuna sarıp öptü: Ömer'e işini yazdı: ve yanında bulunan, on bin dirheme yakın malları: gelen bir pay alıyordu: ve iade etmezse hastalanıyordu. Ömer onun suyla: ve sedrle yıkanmasını: kefenlenmesini: defnedilmesini: ve mezarının herkesten gizlenmesini emretti: malın beytü'l-mâla iade edilmesini: örtünün Ömer'e taşınmasını: ki o, ona yüzüğünü ihsan etti. Ebû Mûsâdan aktarıldı ki dört esire bir nehiryi yönlendirmelerini emretti: ortasında bir mezar kazdılar: oraya gömdüler: sonra dört esiri kılıç önünden geçirtti: böylece mezarının yeri, Ebû Mûsâ el-Eş'arîden (Allah ondan razı olsun) başka kimseye bilinmemiş oldu.

İbn Ebî'd-Dünyâ şöyle demiştir: İbrahim b. Abdillâh bana anlattı: Ahmed b. Amr b. es-Sahr bize anlattı: İbn Vehb bize anlattı, Abdurrahman b. Ebîz-Zinâddan, babasından: Ebû Mûsâ el-Eş'arînin oğlu Ebû Burde b. Ebî Mûsâ el-Eş'arînin elinde bir yüzük gördüm: ki mühründe aralarında onların yaladığı bir adamın bulunduğu iki aslanın oyması vardı. « Bu, halkının onu Danyal olduğunu iddia ettiği o ölü adamın yüzüğüdür: ki Ebû Mûsâ onu defnettiği gün almıştı. » Ebû Mûsâ, bu şehrin âlimlerine yüzüğün oymasıyla ilgili sordu: « Danyalın hükümran olduğu kral: yıldız ilmine bakıcılar: ve ilim ehli kendisine geldi ve ona dediler ki, falan gece mulkünu bozacak: ve onu fesada uğratacak bir erkek çocuk doğacaktır. Yemin etti: Allah aşkına, bu gece hiçbir erkek çocuk kalmayacak: onu öldürmedikçe!

» Bu yüzden Danyalı, çocukken aldılar: ve aslanlar kuyusuna attılar: aslan: ve dişisi, ona zarar vermeden onu yalayarak geceyi geçirdi. Annesi geldi: ve onları onu yalarken buldu. Allah onu bununla kurtardı: ta ki ulaştığı şeye ulaşana kadar. Bu şehrin âlimleri, Ebû Mûsânın, Danyalın suretini: ve onu yalayan iki aslanın suretini yüzüğünün mührüne kazıdığını söylediler: Allahın kendisi üzerine bu konudaki nimetini unutmamak için.

Bu, hasen bir senettir.

Yüz yıllık uyku ve Beytü'l-Makdisin yeniden imarı

İşte Beytü'l-Makdisin harabından sonra yeniden imarının zikri: ve İsrailoğullarının yeryüzünün uçlarına dağılmalarından sonra toplanması. Yüce Allah açık Kitabında şöyle buyurdu:

« Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimseyi görmedin mi? "Allah burayı ölümünden sonra acaba nasıl diriltecek?" dedi. Bunun üzerine Allah onu yüz yıl ölü bıraktı, sonra diriltti, "Ne kadar kaldın?" dedi, "Bir gün veya bir günden az kaldım" dedi, "Hayır yüz yıl kaldın, yiyeceğine içeceğine bak, bozulmamış; eşeğine bak ve hem seni insanlar için bir ibret kılacağız, kemiklere bak, onları nasıl birleştirip, sonra onlara et giydiriyoruz" dedi; bu ona apaçık belli olunca, "Artık Allah'ın her şeye Kadir olduğuna inanmış bulunuyorum" dedi. » Sure 2, 259

Sonra Yüce Allah Ermiyâ'ya, bana ulaşan rivayete göre vahyetti: « Beytü'l-Makdisi kim imar edecek? Oraya çık ve onu yıkayacağın yere in. » Yürüdü: ta ki oraya varıncaya kadar: ve onu harap halde buldu: « Allah'a sübhân: O bana bu şehri yıkamamı emretti: ve bana onu imar edeceğini haber verdi. Onu ne zaman imar edecek: ve Allah onu ölümden sonra ne zaman diriltecek?

» Sonra başını koydu ve uyudu: eşeğiyle: ve yemek çuvalıyla. Uykusunda yetmiş yıl kaldı: ta ki Buhtunnasar ölene kadar: ve onun üzerindeki kral Lehreasp: ki mülkü yüz yirmi yıl sürmüştü: ve ona oğlu Beştaşb b. Lehreasp halef oldu: Buhtunnasarın ölümü onun mülkünde vuku buldu. Şam toprağından kendisine, onun harap olduğu: ve vahşi hayvanların Filistin toprağında çoğaldığı: ta ki orada hiçbir insan kalmadığına kadar, ulaştı. Bâbil toprağında, İsrailoğulları arasında ilan etti: Şama dönmek isteyen dönsün.

Üzerlerine Davudun ailesinden bir adam tayin etti: ve ona Beytü'l-Makdisi imar etmesini: ve mescidini inşa etmesini emretti. Döndüler: ve onu imar ettiler. Allah Ermiyânın gözlerini açtı: şehre baktı: nasıl inşa edildiğini ve imar edildiğini. Uykusu toplam yüz yıla ulaştı: sonra Allah onu uyandırdı: bir saatten fazla uyumadığını sanmadı: « biliyorum ki Allah her şeye kâdirdir.

» İsrailoğulları şehre yerleştiler: ve Allah işlerini onlara iade etti. Böyle kaldılar ta ki kabilelerin krallarının zamanında Rumlannın üzerlerine galip gelene kadar: artık ne ümmetleri: ne de melkleri kalmadı: yani hristiyanların onların üzerine zuhurundan sonra. İbn Cerîr böyle aktardı.

İbn Cerîr zikretti ki Lehreasp adil bir kraldı: mulkünü iyi yürütüyordu: köleler: ve ülkeler ona itaat ediyordu: krallar: ve komutanlar gibi: şehirlerin: nehirlerin: ve kalelerin inşasında güzel görüşü vardı. Mülkün yönetiminde zayıfladığında, yüz yıl ve fazlasından sonra, oğlu Beştaşbin yararına azletti. Beştaşbın mülkünde Mecusîlik dini zuhur etti: Zerdeşt denilen bir adam Ermiyâya hizmet ediyordu: ve onu gazaplandırdı: Ermiyâ ona karşı dua etti: ve Zerdeşt cüzzamlı oldu. Çıktı: ve Azerbaycan toprağına katıldı: Beştaşba katıldı: ve ona kendi kendine icat ettiği: Allah onu lanetlesin, Mecusîlik dinini öğretti: Beştaşb onu kendisinden kabul etti: insanlara bu dini tarttırdı: onları yendi: ve onu reddedenlerin çok sayısını öldürdü. Beştaşbın ardından Yahman b. Beştaşb geldi: Farsların en meşhur krallarından: ve en çok zikredilen kahramanlarındandı. Buhtunnasar bu üç kralın her birine hizmet etti: ve çok uzun yaşadı: Allah onu çirkin yapsın.

Bütün bunların amacı: İbn Cerîrin zikrettiği şey, yani bu köyün geçen adamının Ermiyâ olması: bunu Vehb b. Münebbih: Abdillâh b. Ubeyd b. Ümeyr: ve başkaları söylemiştir: bu, önceki rivayet bağlamı yönünden güçlü bir aktarımdır. Ayrıca Aliden: Abdillâh b. Selâmdan: İbn Abbâsdan: el-Hasandan: Katâdeden: es-Suddîden: Süleyman b. Büreydeden: ve başkalarından, bunun Uzeyr olduğunu aktarıldı: bu, öncülerin ve sonrakilerin büyük bir kısmında en meşhur aktarımdır. Allah daha iyi bilir.