Musa'dan sonra İsrailoğulları peygamberleri

Musa'dan sonra İsrailoğulları peygamberleri bölümünde, Musa'dan sonra sorumluluğu alan Kâleb, ölüm korkusuyla evlerinden kaçan binlerce kişinin Hızkıl ile diriltilmesi, el-Yesa', Şemvîl, Tâlût'un seçilişi, dere fitnesi, Câlût'un öldürülmesi ve Tâlût'un sonunun ayet ve hadislerle ele alınmaktadır.

Kâleb ve Youşe'ten sonra İsrailoğulları'nın sorumluluğu

İbn Cerir, Tarih'inde şöyle demiştir: Âlimler, seleflerimizin kıssalarında ve ümmetimizin önde gelenlerinin işlerinde, Youşe'ten sonra İsrailoğulları'nın işlerinin sorumluluğunu alan kimsenin, Musa'nın (selam üzeri olsun) ashabından, kız kardeşi Meryem'in kocası, sakınanlardan olan o iki adamdan biri olan Kâleb bin Yûfenne olduğu hususunda ayrılırlar: Youşe' ve Kâleb, İsrailoğulları savaştan geri döndüklerinde İsrailoğulları'na: « Kapıdan girin; oraya girdiğinizde galib olacaksınız. İman ediyorsanız Allah'a tevekkül edin » (Mâide, 23) diyen ikidir. İbn Cerir şöyle demiştir: Ondan sonra İsrailoğulları'nın işlerinin sorumluluğunu alan kimse, Hızkıl bin Bûdî'dir: ki o, Allah'a dua etti ve ölüm korkusuyla evlerinden binlerce olarak çıkanları diriltti.

Hızkıl ve ölümden kaçanların diriltilmesi

Ve Yüce Allah şöyle buyurmuştur: « Görmedin mi, binlerce olarak, ölmekten korkup evlerinden çıkanları? Allah onlara ölün demişti; sonra onları diriltti. Allah, insanlara lütuf sahibidir: fakat insanların çoğu şükretmezler » (Bakara, 243).

Muhammed bin İshak, Vahb bin Münebbih'ten şöyle nakletmiştir: Allah, Youşe'ten sonra Kâleb bin Yüfenne'yi kendisine aldığında, İsrailoğulları'nın yanında onun yerine Hızkıl bin Bûdî geçti: ve o, Allah'ın kitabında zikrettiği o kavim için duacı olan kişidir: « Görmedin mi, binlerce olarak, ölmekten korkup evlerinden çıkanları? » İbn İshak şöyle demiştir: Onlar vebadan kaçıyorlardı: bir düzlüğe konakladılar ve Allah onlara: Ölün dedi. Onlar da hepsi öldüler: ve ashabları, vahşi hayvanlardan korunmaları için etraflarına bir örtü çekti. Üzerlerinden uzun asırlar geçti: sonra Hızkıl (selam üzeri olsun) onların yanından geçti ve düşünceli olarak durdu.

Ona denildi: Allah'ın onları gözünün önünde diriltmesini ister misin? Dedi: Evet. O kemiklere, etle örtülmelerini ve damarların birbirine katılmasını çağırması emredildi: o da Allah'ın kendisine emriyle onları çağırdı: ve kavmin hepsi tek bir adamın tekbiriyle kalktı.

es-Bât, es-Süddî'den, Ebu Malik'ten ve Ebu Salih'ten; İbn Abbas'tan, ve Mürre'den; İbn Mes'ud'dan, ve sahbeden adamlardan, Yüce Allah'ın « Görmedin mi, binlerce olarak, ölmekten korkup evlerinden çıkanları? » sözü hakkında şöyle nakletmiştir: O, Vâsit'in karşısında olan Dâverdân denilen bir şehirdi: ona veba erişti: ve sakinlerinin çoğu kaçtı ve civarından bir yere yerleşti: ve şehirde kalanlar helak oldu: öbürleri ise korunup onlardan az ölenler oldu. Veba çekilip gittiğinde, emin olarak döndüler: ve kalanlar şöyle dediler: Bu arkadaşlarımız bizden daha azimliydi: eğer onlar gibi yapsaydık korunurduk: ve veba geri dönerse onlarla beraber çıkarız. Veba yeniden vurdu: onlar da otuz iki ya da otuz üç bin kişi olarak kaçtılar: ta ki o mekâna konaklayana kadar: geniş girişli bir vadidir.

Vadinin altından bir melek ve yukarısından başka bir melek onlara seslendi: Ölün. Onlar da hepsi öldüler. Helak olup cesetleri kaldığında, Hızkıl denilen bir peygamber onların yanından geçti: onları gördüğünde durdu: ve onların hakkında düşünmeye başladı: ve yanağını ve parmaklarını çekiştirdi.

Allah ona vahyetti: Onları nasıl dirilttiğimi sana göstermemi ister misin? Dedi: Evet. Onun o düşünmesi, Allah'ın onların üzerindeki kudretine şaşırmaktı: Ona denildi: Çağır.

Çağırdı: Ey kemikler, Allah size birleşmeyi emrediyor. Kemikler birbirine uçtu: ta ki kemikli cesetler oldu: sonra Allah ona çağırmayı emretti: Ey kemikler, Allah size etle örtülmeyi emrediyor. Onlar etle ve kanla ve öldüklerinde üzerinde oldukları elbiselerle örtüldüler.

Sonra ona denildi: Çağır. Çağırdı: Ey cesetler, Allah size kalkmayı emrediyor. Onlar kalktılar.

es-Bât şöyle demiştir: Mansûr, Mücahid'den, onların diriltildiklerinde: « Tenzih ederiz seni ey Rabbimiz: hamd sana: sen başka tanrı yoksun » dediklerini iddia etti. Onlar diri olarak kavimlerine döndüler: öldüklerini bilerek: ve yüzlerinde ölümün solgunluğu: ve giydikleri hiçbir elbise, yağlı bir kefen olarak geri dönmeyerek: ve onlar kendileri için belirlenen ecellerde öldüler. İbn Abbas'a göre onlar dört bin kişiydi: ve yine ona göre sekiz bin: ve Ebu Salih'e göre dokuz bin: ve yine İbn Abbas'a göre, kırk bin: ve Said bin Abdülazîz'e göre, Ezriât ehlindendiler. İbn Cüreyç, Atâ'dan nakletti: Bu bir misaldir: yani bu kıssa, kadere kaçmanın fayda vermediğini gösteren açık bir misal olarak nakledilmiştir. Ama çoğunluğun görüşü daha güçlüdür: o gerçekten olmuştur.

İmam Ahmed, iki Sahih'in sahipleri gibi, Zührî yolundan, Abdülhamîd bin Abdurrahman bin Zeyd bin el-Hattâb'dan, Abdullah bin Abdullah bin el-Hâris bin Nevfel'den, Abdullah bin Abbas'tan nakletmiştir: Ömer bin Hattâb, Şam'a yola çıktı: Serğ'e vardığında, ordu emirleri, Ebu Ubeyde bin el-Cerrâh ve ashabı, kendisini karşıladılar ve ona Şam'da veba çıktığını haber verdiler: Ömer hadisi zikretti: Muhâcîrleri ve Ensârı müşavere etti: onlar kendi arasında ayrıldılar: sonra ona, kendi işlerinden bir şey için yok olan Abdurrahman bin Avf geldi ve dedi: Bu konuda benim bir bilgim vardır: Allah Resûlü'nü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken duştum:

« Bulaşıcı salgın bulunduğunuz ülkede meydana gelirse ona doğru gitmeyin; salgın bir ülkede olup size ulaşırsa oradan da çıkmayın. »

Buhari ve Müslim rivayet etti

Ömer Allah'a hamd etti: sonra döndü. İmam Ahmed şöyle demiştir: Haccâc ve Yezîd bize rivayet ettiler: İbn Ebi Zi'b'den: Zührî'den: Salim'den: Abdullah bin Âmir bin Rebî'a'dan: Abdurrahman bin Avf, Ömer'e, o Şam'dayken, Nebi'in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözünü haber verdi:

« Bu hastalık, sizden önce sizin gibi yaşayanlara verilmiş bir acı ve azaptır. Bulaşıcı salgının bir ülkede çıktığını duyarsanız oraya girmeyin; salgın sizin bulunduğunuz bir ülkede olup size ulaşırsa oradan da çıkmayın. »

Buhari ve Müslim rivayet etti

Demiştir: Ömer Şam'dan döndü. İki Sahih'in sahipleri de onu, Mâlik hadisiyle, Zührî'den benzer lafızlarla nakletmiştir.

Muhammed bin İshak şöyle demiştir: Hızkıl'ın İsrailoğulları arasında ikamet süresi bize zikredilmedi: sonra Allah onu kendisine aldı: Onun alındığında İsrailoğulları, Allah'ın kendilerine emanet ettiği o misakı unuttular: ve fitneler onların içinde çoğaldı: putlara kulluk ettiler: ve taptıkları putlardan biri, Ba'l denilen bir puttu. Bunun üzerine Allah, kendisine İlyas bin Yâsîn bin Fînhes bin el-Ayzâr bin Harun bin İmran'ı gönderdi. Biz, İlyas'ın kıssasını, el-Hızır kıssasının ardından sunmuştuk: çünkü ikisi, zikirde çoğunlukla birleştirilir: ve Şuarâ suresinde Musa kıssasından sonra geldiği için: bu yüzden kıssasını öne aldık. Ve Allah daha iyi bilir.

İlyas'ın halifesi el-Yesa'

Muhammed bin İshak, kendisine zikredilen şeyleri nakletti: Vahb bin Münebbih'ten: İlyas'tan sonra, halifesi el-Yesa' bin Ahtûb (selam üzeri olsun), onların arasında peygamber oldu. İşte el-Yesa' kıssası:

Yüce Allah onu, En'âm suresinde, peygamberler arasında zikretmiştir: « İsmail'i, el-Yesa'ı, Yunus'u ve Lût'u da (an): onların hepsini, âlemlerin üzerine imtiyaz sahibi kıldık » (En'âm, 86). Ve Yüce Allah Sâd suresinde şöyle buyurmuştur: « İsmail'i, el-Yesa'ı ve Zülkifl'i de an: hepsi hayırlılardandı » (Sâd, 48). İshak bin Bişr: Ebu Huzeyfe demiştir: Said bize haber verdi: Kâtade'den: el-Hasan'dan: İlyas'tan sonra el-Yesa' (selam üzeri olsun) geldi: ve o, Allah'ın dilediği kadar kaldı: onları Allah'a davet ederek: İlyas'ın yolunu ve şeriatini katı bir şekilde tutarak: ta ki Allah onu kendisine alana kadar: sonra bozulmalar onların üzerine geldi: fitneler ve günahlar onların içinde çoğaldı: zalimler çoğaldı: ve onlar peygamberleri öldürdüler: İçlerinden azdık isyankar bir zalim melik vardı: ve denilmiştir ki: Zülkifl, ona kendisiyle söz verdi: eğer o tövbe edip dönerse cennete girecek: bu yüzden ona Zülkifl denildi: yükünü alan: Muhammed bin İshak şöyle demiştir: o, el-Yesa' bin Ahtûb'dur.

Hafız Ebu'l-Kasım İbn Asâkir, Tarih'inde, yâ harfi bölümünde şöyle demiştir: el-Yesa', es-Bât bin Adî bin Şüteylim bin Efrâym bin Yusuf bin Yakub bin İshak bin İbrahim el-Halîl'dir. Denildi ki: o, İlyas peygamberin amcası oğludur. Denildi ki: o, Baalbek melikinden uzakta, Kasıyûn dağında onunla birlikte gizleniyordu: sonra o şehre onunla beraber çıktı: İlyas yükseltildiğinde, el-Yesa', kavmi arasında onun yerine geçti: ve Allah, onu ondan sonra peygamber kıldı: Abdülmün'im bin İdris bin Sinan bunu, babasından: Vahb bin Münebbih'ten nakletti: başkaları demiştir: es-Bât, Bâniyâs'ta oturuyordu: İbn Asâkir sonra, el-Yesa' diye okuyanların, teshif ya da ta'kif ile okuyanların, ve el-Leysa' diye okuyanların okuyuşunu zikretmiştir: peygamberlerden bir peygamber için tek bir isimdir: Zülkifl'in kıssasını, Eyyûb'un (selam üzeri olsun) kıssasından sonra sunduk: çünkü onun oğlu olduğu denilmiştir: ve Allah, doğrusunu daha iyi bilir.

Kaybolan misak sandığı

İbn Cerir ve başkaları demiştir: İsrailoğulları'nın işleri bozuldu: fitneler: ahvaller ve günahlar onların içinde çoğaldı: onlar, peygamberlerden öldürdüklerini öldürdüler: Allah da onların üzerine, peygamberlere karşılık, onlara zulmeden ve kanlarını döken zalim melikler kıldı: ve onların üzerine dışarıdan gelen düşmanlar da kıldı: Bir düşmanla savaştıklarında, zikredilen o misak sandığı onların yanındaydı: onlar, onun bereketiyle ve Allah'ın ona koyduğu o sekinet ve o yadiğe, ki Musa'nın ve Harun'un hanedanının bıraktığı, galib oluyorlardı: sonra Gazze ve Askalân ehlinden olan bir savaşlarında, onlar onları yenip ezdiler: ta ki onları ele geçirip sandığı ellerinden aldılar: O zamanın İsrailoğulları meliki bunu öğrenince boynu öne eğildi: ve kederden öldü.

İsrailoğulları, çoban olmayan koyunlar gibi kaldılar: ta ki Allah, onların içine Şemvîl denilen bir peygamber gönderdi: onlar ona, düşmanlarla savaşacakları bir melik tayin etmesini istediler: ve onların işinden, Allah'ın kitabında naklettiği şeyler oldu.

İbn Cerir şöyle demiştir: Youşe' bin Nûn'un ölümü ile Allah'ın Şemvîl bin Bâlî'yi göndermesi arasında dört yüz altmış yıl geçti: sonra onların üzerine kaim olan o meliklerin süreleriyle bunun tafsilatını verdi: onları bir bir isimlendirerek: ve biz, onların zikrini kasten bıraktık.

Şemvîl ve Tâlût'un seçilişi

Şemvîl kıssası, ki Dâvûd'un (selam üzeri olsun) işi onunla başladı: O, Şemvîl'dir, ki ona Eşmevîl de denilir: bin Bâlî bin Alkâme bin Yerham bin Alyahv bin Tahv bin Suf bin Alkâme bin Mahîs bin Amûsa bin İzriyâ. Mukâtil demiştir: o, Harun'un sülsülendendir: Mücahid demiştir: o, Eşmevîl bin Halfakadır: Onun nesebi bundan daha yukarı sabit kılınmamıştır: ve Allah daha iyi bilir.

es-Süddî, kendi senediyle, İbn Abbas'tan: İbn Mes'ud'dan ve sahbeden adamlardan, ve es-Se'lebî'den ve başkalarından nakletmiştir: Gazze ve Askalân memleketinin Amâlikası, İsrailoğulları'nı yenip içlerinden çoğunu öldürdüklerinde ve evlatlarını çok sayıda esir aldıklarında, peygamberlik Levî kabilesinden kesildi: ve onlarda bir gebe kadından başka kimse kalmadı: o, kendisine erkek bir oğul vermesi için Allah'a durmadan dua etti: bir oğul doğurdu ve ona Eşmevîl adını verdi: ki o, İbranice olarak İsmail gibi: Allah, duamı duydu demektir: Büyüdüğünde, onu mescide gönderdi ve orada bulunan salih bir adama emanet etti: ki onun malından ve kulluğundan öğrensin: o da onun yanında kaldı: tam kudretine eriştiğinde, bir gece uyurken, mescid tarafından kendisine bir ses ulaştı.

O, korkulu uyanır ve onu ihtiyarın çağırdığını sandı: ihtiyar ona dedi: Sen mi beni çağırdın? Onu korkutmaktan hoşlanmaması yüzünden: Evet, uyuyalım dedi: o uyudu: sonra ses, ikinci kez kendisini çağırdı: sonra üçüncü kez: Cebrail'in kendisini çağıran o ses olduğudur.

O, ona geldi ve Cebrail dedi: Rabbin seni kavmine gönderdi: Onların işinden, Allah'ın kitabında naklettiği şeyler oldu.

Ve Yüce Allah, gücü olan kitabında şöyle buyurmuştur: « Görmedin mi, Musa'dan sonra İsrail oğullarından topluluğu: Hani kendilerinden bir peygambere: Bize bir kumandan gönder de Allah yolunda savaşalım demişlerdi. O da: Ya, sizin üzerinize (cenapdan) savaş yazılıverirse savaşmayacak mısınız? demişti. Onlar da: Allah yolunda ve (muharebede) evimizden çıkarıldığımız ve çocuklarımız (doğduğundan) uzaklaştırıldığımız halde neden Allah yolunda savaşmayalım? demişlerdi. Fakat savaş onların üzerine yazılınca, içlerinden bir azınlık müstesna, arkalarını dönüp yüzyüze (düşmandan) kaçtılar. Allah, zalimleri iyi bilendir.

Peygamberleri onlara: Allah, Tâlût'u, size kumandan gönderdi, demişti. Onlar da: Bizim hükümranlığımıza onun hükümranlığından daha zengin bulunduğu halde, nasıl olabilir ki, ona karşı bize hükümranlık (kumandanlık) versin? dediler.

(Peygamberleri de) dedi ki: Allah onu sizin üzerinize seçti ve onun ilim ve cüsseyi de arttırdı. Allah, mülk (hükümranlık) sahibini dilediğine verir. Allah, lütfu boldur, (her şeyi) bilendir. Ve peygamberleri onlara: Onun hükümranlığının alameti, size o sandığın gelmesidir ki, onda Rabbinizden bir sekine ve Musa'nın ve Harun'un hanedanının bıraktığı şeylerden bir yadigar var: ve onu melekler (yerinden) kaldırıp getirirler. Eğer inanıyorsanız, bunda sizin için bir alamet (isbat) vardır.

Ve Tâlût, askerlerle beraber (savaş için) yola çıkınca, onlara dedi ki: Ben, size (bildiğim halde) bir nehirle imtihan edeceğim: Kim ondan içer de (susuzluğu giderirse) artık o, bendimden değildir. Kim de onu (çiğnemeyip) tadmazsa, artık o bendimendir: ancak (kusurlu sayılmayacaktır): eliyle bir avuç alıp su içen başka. Derken onların (laf dinlemeyenlerin) azı müstesna, (imtihanda hepsi su içtiler ve az kaldılar). Sonra (nehir yolculuğu) sona erip kendisi ve onunla birlikte iman edenler geçince: Bugün Câlût'a ve askerlerine karşı bir gücümüz yok dediler. Allah'ın kavuşlarına muttali olanlar da: Çok kez az sayıda bir bölük çok sayıda bir bölüğe, Allah'ın izniyle karşı galib gelmiştir. Ve Allah, sabredenlerle beraberdir demişlerdi.

(Savaş mahallinde, iki ordu karşılaştıklarında ve Câlût ve askerlerini görünce) dediler ki: Rabbimiz! (öfke ve şehvetten müteallik) üzerimize sabırlar boşalt ve (üslenilen savaşı gereği) ayaklarımızı (devletimizle) sabit kıl ve kâfir kavme karşı bize yardım et. Nihayet, Allah'ın izniyle onları yendiler ve Dâvûd, Câlût'u öldürdü: ve Allah ona mülk ve hikmet verdi ve ona dilediğinden her şeyi öğretti.

Eğer Allah, insanların, bir kısmı bir kısmıyla defetmesi olmasaydı, yeryüzü bozulup mutlaka fenaya giderdi: Fakat Allah, âlemlerin üzerine çok bol ihsanda bulunandır » (Bakara, 246-251).

Tefsircilerin çoğu demiştir: Bu kıssada zikredilen o kavmin peygamberi Şemvîl'dir: Denildi ki: Şam'ûn: Denildi ki: ikisi bir kişidir: Denildi ki: Youşe'tir: ve bu uzaktır: imam Ebu Ca'fer İbn Cerir'in Tarih'inde zikrettiğinden dolayı: Youşe'in ölümü ile Şemvîl'in gönderilmesi arasında dört yüz altmış yıl geçmiştir. Ve Allah daha iyi bilir.

Söz şudur: Bu kavimler, savaşlar kendilerini yorduğunda ve düşmanlar onları ezdiklerinde, o zamanın Allah'ın peygamberinden, kendilerinin itaatine girecekleri, arkasından: onunla beraber: ve önünde düşmanlarla savaşacakları bir melik tayin etmesini istediler: O onlara: « Ya, sizin üzerinize savaş yazılıverirse savaşmayacak mısınız? » dedi: Onlar da: « Allah yolunda ve evimizden çıkarıldığımız ve çocuklarımız uzaklaştırıldığımız halde neden Allah yolunda savaşmayalım? » dediler: yani bizi ne, savaştan alıkoyar: oysa biz soyulmuş ve eza edilmişiz: Onlar diyorlardı ki: Bizim üzerimize, yağmalanan: esir kılınan: ve içlerinde esir tutulan evlatlarımız için savaşmak vaciptir: Yüce Allah şöyle buyurmuştur: « Fakat savaş onların üzerine yazılınca, içlerinden bir azınlık müstesna, arkalarını dönüp yüzyüze kaçtılar. Allah, zalimleri iyi bilendir », nasıl ki kıssanın sonunda onu zikretmiştir: dereyle meliğin yanında yalnızca az sayılı olanlar geçti: ve öbürleri döndüler ve savaştan kaçtılar.

Onların peygamberi onlara: « Allah, Tâlût'u size kumandan gönderdi » dedi. es-Se'lebî şöyle demiştir: O, Tâlût bin Kays bin Âbîl bin Sârû bin Nâhûrâtâ bin Ebîh bin Ânis bin Binyâmîn bin Yakub bin İshak bin İbrahim el-Halîl'dir: İkrime ve es-Süddî demiştir: o, su taşıyıcısıydı: Vahb bin Münebbih demiştir: o, debbağdı: Başka şeyler denilmiştir: ve Allah daha iyi bilir: Bu yüzden onlar: « Bizim hükümranlığımıza onun hükümranlığından daha zengin bulunduğu halde, nasıl olabilir ki, ona karşı bize hükümranlık versin? » dediler.

Zikretmişlerdir: Peygamberlik Levî kabilesindeydi ve meliklik Yahûdâ kabilesindeydi: bu, Benyamîn kabilesinden olduğundan, onlar ondan yüz çevirdiler: ve onun üzerlerine emirliği yüklediler: bizim melikliğe ondan daha çok hakkmız var: Ve zikretmişlerdir: o, fakirdi: mal çokluğu olmayan: Böyle biri nasıl melik olur? O dedi: « Allah onu sizin üzerinize seçti ve onun ilim ve cüsseyi de arttırdı. » Denildi ki: Allah, Şemvîl'e, İsrailoğulları'ndan boyu o asanın boyuna denk gelen kimsenin onların meliği olacağını vahyetmişti: ve o, onun önünde durduğunda, Haramdakilerin yağını içeren o boynuzun taşması: onların meliği olurdu.

Onlar girip o asa ile ölçülüyorlardı: ve içlerinden hiçbir kimse onun boyuna erişmiyordu: Tâlût'tan başka: Tâlût, Şemvîl'in önüne geldiğinde boynuz taştı: o da onu kendi yağıyla kayğaladı: ve onu onların üzerine melik kıldı: ve onlara şöyle dedi: Allah onu sizin üzerinize seçti ve onun ilmini arttırdı: denildi ki: savaşların ilmi: denildi ki: daha doğrusu mutlak: cüsseye gelince: denildi ki: boy: denildi ki: güzellik: ve bağlamdan çıkan, onun, içlerinden en güzel ve peygamberlerinden sonra en âlim olduğudur.

« Allah, mülk sahibini dilediğine verir »: hüküm O'nun: yaratmak ve emir O'nun: « Allah, lütfu boldur, (her şeyi) bilendir. »

« Ve peygamberleri onlara: Onun hükümranlığının alameti, size o sandığın gelmesidir ki, onda Rabbinizden bir sekine ve Musa'nın ve Harun'un hanedanının bıraktığı şeylerden bir yadigar var: ve onu melekler (yerinden) kaldırıp getirirler. Eğer inanıyorsanız, bunda sizin için bir alamet (isbat) vardır. » Bu da, o salih adamın onlar üzerindeki veliliğinin mübarekliğinden ve onun hayırından olmakla beraber: Allah, kendilerinden alınmış olan: ve düşmanların galib geldiği o sandığı kendilerine iade etti: oysa onlar onunla düşmanları üzerinde galib oluyorlardı: « onda Rabbinizden bir sekine »: denildi ki: bir altın tas ki peygamberlerin göğüsleri onunla yıkanırdı: denildi ki: sekinet, estiren bir rüzgârdır: denildi ki: sureti bir kediye benzerdir: savaş anında ses çıkardığında İsrailoğulları, zaferlerini kesin olarak bilirlerdi: « ve Musa'nın ve Harun'un hanedanının bıraktığı şeylerden bir yadigar »: denildi ki: onun içinde, levhîlerden parçalar ve çölde üzerlerine inen kudret helvasından bir pay bulunuyordu: « ve onu melekler (yerinden) kaldırıp getirirler », yani melekler, onu taşıyarak size getireceklerdir: ve siz bunu gözlerinizle göreceksiniz: ki o, Allah'ın sizin üzerinize bir alamı: ve size söylediğim şeyin doğruluğuna ve o salih meliğin sizin üzerinize veliliğinin sahihliğine parlak bir burhan olsun: bu yüzden « Eğer inanıyorsanız, bunda sizin için bir alamet (isbat) vardır » buyurmuştur.

Denildi ki: Amâlika, o sekinetin ve zikredilen o mübarek yadiğin bulunduğu o sandığı yenip ele geçirdiğinde: ve denildi ki: Töra da onun içindeydi: o, ellerine yerleştiğinde, onu memleketlerinde olan bir putun altına koydular: Ertesi gün, işte sandık, putun üstünde: onu altına geri koydular: ikinci gün, işte sandık, putun üstünde: Bu tekrarlandığında, Yüce Allah'ın bir kaza ve takdiri olduğunu anladılar: onu şehirlerinden çıkardılar: ve köylerinden birine koydular: ve kendilerini boyunlarında bir hastalık aldı: Bu, onların üzerinde uzadığında: onu aceleyle iki ineğe koşulan bir araba üzerine koydular: ve salıverdiler.

Denildi ki: melekler onları, İsrailoğulları'nın önde gelenlerinin yanına varacak kadar yürüttü: kendi gözleri önünde: nasıl ki peygamberleri onları haberdar etmişti: Allah, meleklerin onu nasıl taşıdığını daha iyi bilir: zâhir olan, meleklerin ta kendilerinin onu taşıdıklarıdır: nasıl ki ayetten anlaşılmaktadır: ve Allah daha iyi bilir: ve ilk rivayet, tefsircilerin çoğu, bilâkis çoğu tarafından zikredilmiştir.

Dere fitnesi ve Câlût üzerinde zafer

« Ve Tâlût, askerlerle beraber (savaş için) yola çıkınca, onlara dedi ki: Ben, size bir nehirle imtihan edeceğim: Kim ondan içer de (susuzluğu giderirse) artık o, bendimden değildir: ve kim de onu tadmazsa, artık o bendimendir: ancak (kusurlu sayılmayacaktır): eliyle bir avuç alıp su içen başka. » İbn Abbas ve tefsircilerden çoğu demiştir: O dere, Şerîa denilen Ürdün'dür: Tâlût, ordusunu o dereye koydu: Allah'ın peygamberinin emriyle: Allah'ın emriyle: bir fitne ve imtihan olarak: O günde bu dereyi içen kimse, o seferde onunla beraber olmayacaktı: ve onunla beraber ancak ona bir avuç dan başka elle bir avuç içmeyen kimse olurdu: Yüce Allah şöyle buyurmuştur: « Derken onların azı müstesna, (imtihanda hepsi su içtiler ve az kaldılar). » es-Süddî demiştir: Ordu seksen bin kişi idi: yetmiş altı bin kişi içti: ve dört bin kişi onunla beraber kaldı: O'nun bu söylediğidir.

Buhari, Sahih'inde nakletti: İsrail'den: Züheyr'den ve es-Sevrî'den: Ebu İshak'tan: el-Berâ bin Âzib'den:

« Biz, Muhammed'in (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabı, Bedir ashabının sayısının, dereyi Tâlût'la beraber geçen Tâlût ashabının sayısıyla aynı olduğunu söylüyorduk: ve onunla beraber geçen ancak müminlerdir: üç yüz on üç adam. »

Buhari rivayet etti

Ve es-Süddî'nin, ordunun seksen bin kişi olduğu sözü incelenmeye muhtaçtır: çünkü Beytü'l-Makdîs memleketi, seksen bin kişilik savaşçı bir orduyu içine alamaz: ve Allah daha iyi bilir: Yüce Allah şöyle buyurmuştur: « Sonra (nehir yolculuğu) sona erip kendisi ve onunla birlikte iman edenler geçince: Bugün Câlût'a ve askerlerine karşı bir gücümüz yok dediler. » Onlar kendilerini az gördüler: ve düşmanlarına mukavemette aciz gördüler: az sayılı olmalarından ve düşmanlarının çokluğundan dolayı.

« Allah'ın kavuşlarına muttali olanlar da: Çok kez az sayıda bir bölük çok sayıda bir bölüğe, Allah'ın izniyle karşı galib gelmiştir: Ve Allah, sabredenlerle beraberdir demişlerdi. » Onların cesurtları: imanın ve yakînin fârisleri: fitne ve cihat ve darbelerde sabredenler onları takviye ettiler: « (Savaş mahallinde, iki ordu karşılaştıklarında ve Câlût ve askerlerini görünce) dediler ki: Rabbimiz! Üzerimize sabırlar boşalt: ve ayaklarımızı sabit kıl: ve kâfir kavme karşı bize yardım et.

» Onlar, Allah'tan, sabırları üzerine boşaltmasını istediler: yani onları onunla yukarıdan baskın kılmayı: ta ki kalpleri kaim olsun: ve sarsılmasın: ve ayaklarını, savaşın alanında: fârislerin buluşma yerinde: kavganın galeyanında ve ilelebed muharebeyi istemeyle katılaştırmayı: Onlar, zahirlerinin ve batınlarının katılığını: ve zaferin, düşmanlarına ve Allah'ın düşmanlarına: ki onlar, O'nun ayetlerini ve nimetlerini inkâr eden kâfirlerdir, inmesini istediler: Azametli: Kudretli: İşitici: Gören: Hakîm: Habîr, onların istediklerine icabet etti: ve onlara arzuladıkları şeyleri verdi: bu yüzden « Nihayet, Allah'ın izniyle onları yendiler » buyurmuştur: yani Allah'ın kudresiyle: onların kudresiyle değil: ve Allah'ın gücüyle ve onun nüsretiyle: onların gücüyle ve çokluklarıyla değil: düşmanlarının çokluğuna ve sayılarına rağmen: nasıl ki Yüce Allah buyurmuştur: « Ve Allah, Bedir'de, siz zayıf durumdayken (düşmanları yenmeniz için) size yardım etmişti. Artık Allah'tan sakının ki, şükredebilesiniz » (Âl-i İmrân, 13).

Dâvûd Câlût'u öldürdü ve Tâlût'un sonu

O'nun « ve Dâvûd, Câlût'u öldürdü: ve Allah ona mülk ve hikmet verdi: ve ona dilediğinden her şeyi öğretti » sözüne gelince: bu, Dâvûd'un (selam üzeri olsun) cesaretine delalet eder: ve onun, askerlerini bozan hor bir ölümle onu öldürdüğüne: Bir meliğin, düşmanını bir seferde öldürmesinden büyük bir şey yoktur: o, onunla çok mal istif eder: ve fârisleri ve cesurları esir alır: imanın sözü putların sözüne galib gelir: Allah'ın velileri, O'nun düşmanlarına galib gelir: ve hak din, batılın ve onların velilerinin üzerinde zaferini ifşa eder: es-Süddî, naklettiği şeylerde nakletti ki: Dâvûd (selam üzeri olsun), babasının oğullarının küçüğüydü: ve onlar on üç erkekti: O, İsrailoğulları meliki Tâlût'un, İsrailoğulları'nı Câlût'u ve askerlerini öldürmeye telkin ettiğini duydu: o derken şöyle diyordu: Câlût'u kim öldürürse, ona kızımı evlendiririm ve onu melikliğime ortak kılarım.

Dâvûd (selam üzeri olsun), sapı hayret uyandıran bir atışla atardı: İsrailoğulları'yla beraber yolda yürürken, bir taş kendisini seslendi: Beni al: çünkü bende Câlût'un ölümü vardır: onu aldı: sonra bir taş daha aynı şekilde: sonra bir taş daha: üçünü de keseceğine koydu: İki saıf karşılaştığında, Câlût ilerledi ve teke tek mücadeleyi istedi.

Dâvûd ona yaklaştı ve ona dedi: Geri çekil: çünkü seni öldürmekten hoşlanmıyorum: O da dedi: Ama ben, seni öldürmekten hoşlanıyorum: o üç taşı keseciğinden aldı: sapı koynuna koydu: onu çevirdi: ve üç taş tek taş oldu: sonra onu Câlût'a attı: ve başını yarıp ikiye böldü: ve ordusu dağılarak kaçtı: Tâlût, kendisine vaat ettiğini ona verdi: kızını onunla evlendirdi: ve melikliğinde hükmünü kaza etti.

Dâvûd (selam üzeri olsun), İsrailoğulları yanında büyüdü: onu sevdiler: ve Tâlût'a onunla beraber yöneldiler: Zikredilmiştir: ki Tâlût ona haset etti ve onu öldürmek istedi: ve bunun için işler çevirdi: ama ona erişemedi: âlimler, Tâlût'a, Dâvûd'u öldürmekten sürekli men ettiler: ta ki onları vurup öldürdüğünde: ve içlerinden ancak az kalanla kadar: sonra ona bir tövbe oldu: bir hasret: ve önceki işinden vazgeçmek: çok ağlamaya başladı: ve mezarlığa çıkmaya: ki orada gözyaşlarıyla toprağı ıslatana kadar ağlıyordu.

Bir gün, mezarlıkta bulunduğunda, kendisine seslendiler: Ey Tâlût, sen bizi diri iken öldürdün: ve bize ölü iken eza ettin: Ağlayışı ve korkusu arttı: ve korkusu şiddetlendi: İşini soracağı ve tövbesi olup olmadığını soracağı bir âlim aramaya başladı: Ona denildi: Yanında bir âlim bıraktın mı?

ta ki onu, abid kadınlardan bir kadına yönlendirtiler: o da onu aldı: ve onu, Youşe'in (selam üzeri olsun) kabrine götürdü: Denilmiştir: o, Allah'a dua etti: ve Youşe' kabrinden kalktı ve dedi: Kıyamet mi koptu? O: Hayır: ama şu Tâlût sana soruyor: onun bir tövbesi var mı dedi.

Dedi: Evet: meliklikten çekilsin: Allah yolunda savaşmaya çıksın: ta ki öldürülsün: sonra yine ölü oldu: Tâlût da melikliği Dâvûd'a (selam üzeri olsun) bıraktı: ve on üç oğluyla beraber çıktı: ve Allah yolunda ta ki öldürülsünler diye savaştılar: Denilmiştir: ki o, Yüce Allah'ın « ve Allah ona mülk ve hikmet verdi: ve ona dilediğinden her şeyi öğretti

» sözüdür: İbn Cerir böylece, kendi senediyle es-Süddî yolundan onu, Tarih'inde zikretti: ve bunun bir kısmında incelenme ve şaşkınlık vardır: ve Allah daha iyi bilir.

Muhammed bin İshak şöyle demiştir: Gönderilen ve Tâlût'a tövbesini haber veren peygamber, el-Yesa' bin Ahtûb'dur: İbn Cerir de onu nakletti: es-Se'lebî zikretmiştir: ki o onu, Eşmevîl'in kabrine götürdü: onu kendisinden sonra yaptıkları şeyden eleştirdi: ve bu daha uygundur: Belki o, onu uyku halinde gördü: ve o kabirden diri kalkmadı: çünkü o, ancak bir peygamberin mucizesi olabilir: ve bu kadın peygamber değildi: ve Allah daha iyi bilir: İbn Cerir demiştir: Töra ehli iddia etmiştir: ki Tâlût'un meliklik süresi, evlatlarıyla öldürülene kadar, kırk yıldı: ve Allah daha iyi bilir.