Ana Sayfa > Peygamber kıssaları > Süleyman ibn Davud
Süleyman kıssası Kur'an'da: kuşların dili, karınca vadisi, Belkıs'ın tahtı, cinlerin hizmeti, rüzgâr, atlar, tarla davası, ölümü ve cinlerin gaybi bilmemesi.
Süleyman, nebî Davud'un oğlu ve varisidir; ona benzeri olmayan bir hükümranlık verildi: cinler, insanlar ve kuşlar onun ordusunu oluşturuyordu; rüzgâr onu dilediği memlekete taşıyor, cinler ona saraylar bina ediyordu. Karınca vadisindeki karıncaların sözünü anladı, düdük kuştan Seba haberini aldı, kraliçe Belkıs'ın tahtını önüne getirtti ve onu, tabanı cilalanmış camdan bir saray karşısında Allah'a teslim olurken gördü. Koyunların gece girdiği tarla davasını hükme bağladı; elli iki yıldan biraz fazla yaşadı, bunun kırk yılı hükümranlıktı; cinler, yer yaratığının değneğini kemirmesine kadar ölümünü bilmediler.
İçindekiler :
09 Kasım 2026 tarihinde 20h17 saatinde güncellendi
📖 33 dk okumaO, Süleyman b. Davud b. İşa b. Üveyd b. Beaz b. Selamun b. Nahşun b. Eminadab b. İram b. Hasrun b. Faris b. Yahuda b. Yakub b. İshak b. İbrahim'dir; ilkbaharın babası, Allah'ın peygamberi, Allah'ın peygamberinin oğlu.
Bazı eserlerde, semerli at sırtında Şam'a girdiği zikredilmiştir. Sülalesi, neredeyse İbn Asakir'in zikrettiği şekilde anılmıştır. Süleyman, Davud'dan miras aldı:
« Süleyman Davud'a varis oldu: "Ey insanlar! Bize kuş dili öğretildi ve bize herşeyden bolca verildi. Doğrusu bu apaçık bir lütuftur" dedi. » Sure 27, 16
Ondan nebilik ve hükümranlık miras aldı. Kasdedilen, mal mirası değildir; çünkü onun başka oğulları da vardı; malın onlara üstün kılınması söz konusu olamazdı. Sahabe grubundan nakledilen yollarla sabittir ki Allah'ın Resulü (s.a.v.): « Biz nebîler miras bırakmayız; bıraktığımız şey sadakadır » buyurmuştur. Doğruluğu tasdik edilmiş Peygamber, nebîlerin mallarının onlardan sonra başkalarının malları gibi miras alınmayacağını, mallarının öldükten sonra yoksullara ve muhtaçlara sadaka olarak kalacağını haber vermiştir; mallarını akrabalarına saklamazlar; çünkü dünya, onlara, kendisini gönderen, seçen ve imtiyaz verene yakın olduğu gibi hafif ve hor gelmiştir. « Biz kuşların dilinden anlatıldık » sözü, Süleyman'ın (a.s.), kuşların kendi dilleriyle birbirlerine söylediklerini bildiği ve insanlara maksat ve muratlarını açıkladığı demektir.
Hafız Ebu Abdillah bize haber verdi, Ali b. Hamşad bize haber verdi, İsmail b. Kutaybe nakletti, Ali b. Kudame nakletti, Ebu Ca'fer el-Üsevânî, yani Muhammed b. Abdirrahman, Yakub el-Kummî'den nakletti: Ebu Malik bana nakletti: Süleyman b. Davud, bir dişi kuşun etrafında dönen bir erkek kuşun yanından geçti: « Onun ne dediğini biliyor musunuz? » « Ey Allah'ın nebîsi, ne diyor? » Buyurdu: « Kendisi için onu diliyor; beni onunla evlendir; Şam'da istediğin evlerde sana konak edeceğim. » Süleyman: « Şam evleri kayalık üzerine bina edilmiştir; kimse orada duramaz; iddia eden yalancıdır » dedi.
« Süleyman'ın cinlerden, insanlardan ve kuşlardan müteşekkil olan ordusu toplandı. Hepsi toplu olarak gidiyorlardı. Sonunda, karıncaların bulunduğu vadiye geldiklerinde bir dişi (kraliçe) karınca: "Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman'ın ordusu farkına varmadan sizi ezmesin" dedi. Süleyman, onun sözüne hafifçe güldü ve: "Rabbim! Bana ve ana babama verdiğin nimete şükürde, hoşnut olacağın işi yapmakta beni muvaffak kıl. Rahmetinle, beni iyi kullarının arasına koy" dedi. » Sure 27, 17-19
» İbn Asakir, Ebu'l-Kasım Zahir b. Tahir yoluyla, Beyhakî'den onu nakletmiştir. « Ve bize her şeyden verildi » sözü, hükümdarın ihtiyaç duyduğu her şeyden: askerler, aletler, asker kuvvetleri, ordular, cinler ve insanlar toplulukları, kuşlar, vahşi hayvanlar, devineni şeytanlar, ilimler, idrakler, konuşan ve konuşmayan mahlukların gönüllerinin açıklaması. « Bu, apaçık bir nimettir »; mahlukların Yaratanından, yerin ve göklerin Yaratanından.
Yüce Allah, kulundan, nebîsinden ve nebîsinin oğlundan, Süleyman b. Davud'dan (ikisine de selam olsun) şunu haber vermektedir: Bir gün cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan ordusunun tamamıyla yola çıktı; cinler ve insanlar onunla beraber yürüyor, kuşlar ise uçuyor ve sıcaktan ve daha fazlasından kanatlarıyla onu gölgeliyordu; bu üç grubun her birinin mülahazacıları, yani ilkten sonuna kadar kabı toplayan kılavuzları vardı; kimse yürüdüğü mevkiden öteye geçmiyor ve geride kalmıyordu; ta ki karınca vadisine vardıklarında bir karınca: Ey karıncalar! İçlerinize girin; Süleyman ve ordusu farkında olmayarak sizi ezmesin, dedi. Karınca emretti, uyarmış oldu ve Süleyman ile ordusu için idraksizliği gerekçe yaparak kendilerini müdafa etti. Vehb, halı üzerinde binmiş olarak Taif'teki bir vadinin yanından geçtiğini zikretmiştir; o karıncanın adının filanca olduğunu, Beni Şeybane denen bir kabileye mensup olduğunu, bir gözlü ve kurt boyunda olduğunu söyler.
Bunda tefekkür edilecek bir husus vardır; hatta bu kıssa, yolculuğunda atları ve süvarileri arasında binerek yürüdüğüne, bazılarının iddia ettiği gibi halı üzerinde olmadığına delildir; çünkü durum böyle olsaydı karınca, ondan ne ezilme ne başka bir şey görürdü; halı, orduların, atların, develerin, yüklerin, çadırların ve hayvanların ihtiyaç duydukları her şeyi taşıyordu; kuşlar da bunların hepsinin üzerindeydi; Yüce Allah dilerse bunu ileride sabit edeceğiz.
Maksat, Süleyman'ın (a.s.), bu karıncanın kavmine söylediği öğütte ve övgüye değer emirde ne anlaşıldığını anlaması ve Allah'ın başkalarını dışlayarak ona bildirdiği şeyden dolayı sevinç ve ferahlıkla gülmesidir. Bazı cahillerin, hayvanların Süleyman'dan önce konuşup insanlara hitap ettiği, ta ki Süleyman b. Davud'un onlardan ahd alıp bağlamasına kadar söyledikleri, o zamandan sonra insanlara konuşmayı bıraktıkları şeklindeki sözleri doğru değildir; bunu sadece bilmeyenler söyler. Durum böyle olsaydı Süleyman'ın, dillerini anlamada başkalarına bir üstünlüğü olmazdı; çünkü bütün insanlar bunu anlıyordu. Ve eğer kendisinden başkasına konuşmamak üzere onlardan ahd alıp onları anlasaydı da dayanılacak bir fayda olmazdı.
« Rabbim! Beni nimetine şükredecek durumda eyle » sözü, yani bana vahy et ve beni, hem bana hem anneme ve babama verdiğin nimetine şükreden, rızanı celbeden hayrı işleyen ve rahmetinle salih kulların arasına sokulan bir kimse haline getir. O da Allah'tan, verdiği nimetlere şükreden olması ve başkalarına üstün kıldığı şeylere şükreden olması, iyilikte kendisini muvaffak kılması ve öldüğünde salih kullarıyla beraber kılması için dua etti. Yüce Allah duasını kabul etti. Onun anne ve babası, Davud (a.s.) ve annesidir; annesi salih kadınlarındandı. Süneyd b. Davud, Yusuf b. Muhammed b. Münekdir'den, babasından, Câbir'den şunu nakletmiştir: Süleyman b. Davud'un annesi şöyle demiştir: Oğlum, geceyi çok uyumayla geçirme; çünkü gecenin aşırı uykusu, kulu kıyamet günü yoksun bırakır. İbn Mace, dört şeyhinden aynı şekilde onu nakletmiştir.
Abdurrazzak, Ma'mer'den şöyle demiştir: Süleyman b. Davud (a.s.), arkadaşıyla beraber yağmur duasına çıktı; bir ayağını kaldırmış, yağmur isteyen, ayakta duran bir karınca gördü: « Dönün; size su verilecektir; şu karınca yağmur istedi ve kendisine verildi » dedi. Bu, Peygamber'e marfu olarak Süleyman zikredilmeden de nakledilmiştir. Sonra onu Muhammed b. Aziz yoluyla, Seleme b. Ravh b. Halid'den, Akayl'den, İbn Şihab'dan zikretmiştir: Ebu Seleme bana nakletti: bir nebî, insanlarla beraber Allah'tan yağmur istemeye çıktı; bir karınca birkaç ayağını kaldırmış duruyordu: « Dönün; şu karınca yüzünden duanız kabul edildi. » Süddî de şöyle demiştir: Süleyman (a.s.) zamanında insanları kuraklık vurdu; insanlara çıkma emri verdi; bakın ki iki ayağının üzerinde duran bir karınca: « Allah'ım! Biz, senin yarattıklarından bir mahlukuz; senin nimetinden bizim başıboş bırakacağımız hiçbir zenginliğimiz yok » diyordu.
» Allah da üzerlerine yağmur yağdırdı.
Kuşları yokladı ve: « Düdük kuşu neden göremiyorum? Yoksa kayıplarda mı? Ya onu çetin bir azapla azaplarım, ya da boğazını keserim; ya da bana kesin bir delil getirmiş olur. » Kuş uzun sürmedi ve: Ben, senin haber almadığın bir şeyi öğrendim; sana Seba'dan kesin bir haber getirdim, dedi.
« Ben, onlara hükmeden, kendisine her şeyden verilmiş ve büyük bir tahtı olan bir kadın buldum. Onu ve kavmini, Allah'ın dışında güneşe secde eder buldum. Şeytan, yaptıkları işleri kendilerine süslemiş, onları yoldan saptırmış, onlar hidayete ermemişlerdir. Öyle ki, göklerin ve yerin gizli şeylerini çıkararan ve sizin gizlediğinizi de açığa vurduğunuzu da bilen Allah'a secde etmiyorlar. Allah, O'ndan başka ilah yoktur, büyük Arş'ın Rabbidir. »
« Bakalım doğru mu söyledin, yoksa yalan söyleyenlerden mi oldun. Bu mektubu benden götür, onların üzerine bırak, sonra onlardan dön ve bak ne dönecekler. » Kadın: « Ey topluluk! Bana çok kerim bir mektup bırakıldı. O, Süleyman'dandır ve Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla başlamaktadır. Bana büyüklük taslamayın ve müslüman olarak gelin » dedi.
« Ey topluluk! Bu işim hakkında bana görüş bildirin; siz bana tanıklık etmeden hiçbir işi karar vermem. » Onlar: « Biz kudret ve şiddetli ceza sahibiyiz; emir senindir; bak sen ne emredersen » dediler. Kadın: « Hükümdarlar bir şehre girdiklerinde orasını bozarlar ve halkının güçlü olanlarını aşağılatırlar; onlar böyle yaparlar. Ben de onlara bir hediye göndereceğim ve bakacağım, elçiler ne ile dönecekler » dedi.
Süleyman'a geldiğinde: « Bana mal ile mi katkıda bulunmak istiyorsunuz? Allah'ın bana verdiği şey, size verdiğinden daha iyidir; bilakis siz hediyenizle sevindiniz. Onlara dön; biz onlara, kendileri için karşı koyamayacakları ordularla geleceğiz ve onları oradan, hor ve hakir edilmiş olarak çıkaracağız » dedi.
Yüce Allah, Süleyman ile düdük kuşun işinde ne olduğunu zikretmektedir. Kuşların her nev'i için isteneni yerine getiren mülahazacıları vardı ve orduların hükümdarlar nezdindeki adeti gibi sırayla önüne çıkıyorlardı. Düdük kuşun görevi, İbn Abbas ve başkalarına göre, yolculuklarda çöllerde su sıkıldığında onlar için gidip şu memleketlerde su var mı diye bakmaktı; Yüce Allah'ın ona verdiği kudretten, yer kabuğunun altındaki suyu görmesi vardı; onları oraya hidayet edince kazıyorlar, suyu çıkarıyor ve ihtiyaçları için kullanıyorlardı. Süleyman (a.s.) bir gün kuşları yokladığında: İçinizden kayıp olan nerede; yoksa gözümün önünde benim göremediğim kim var, demişti.
« Onu çetin bir azapla azaplarım » sözü, onu, bilhislerin ihtilaf ettiği bir azab çeşidiyle tehdit etmektedir; her halükârda maksat elde edilmiştir. « Ya da boğazını keserim; ya da bana kesin bir delil getirmiş olur », yani onu bu durumdan kurtaracak bir delil. « Kuş uzun sürmedi », yani düdük kuş az bir süre gitti ve dönerek Süleyman'a: « Ben, senin haber almadığın bir şeyi öğrendim », yani senin bilmediğin bir şeyi öğrendim, « sana kesin bir haber getirdim » dedi.
« Ben, onlara hükmeden, kendisine her şeyden verilmiş ve büyük bir tahtı olan bir kadın buldum. » Yemen topraklarında Seba hükümdarlarının nasıl büyük hükümdarlar ve taçlı Tebba olduklarını zikretmektedir; o dönemde hükümranlık, onlardan bir kadına, kralın kızına geçmişti; kralın başka bir mirasçısı olmadığı için onu hükümdar yapmışlardı. Sâlibî ve başkaları zikretmiştir ki kavmi, babasından sonra bir adamı hükümdar yaptı; onunla beraber fitne yayıldı; kadın ona evlenme teklifi yazdı ve onunla evlendi; onun yanına girdiğinde ona şarap içirdi, sonra başını kesti ve kapısına astı; insanlar kadına yöneldiler ve onu hükümdar yaptılar. Bu, Belkıs'tır; el-Beşrah'ın, yani el-Haddâh'ın kızıdır: Şerahil b. Zücâden b. el-Beşrah b. el-Hâris b. Kays b. Seyfi b. Seba b. Yeşcub b. Yer'ub b. Kahtan.
Babası büyük hükümdarlardandı; Şekr'in kızı Reyhana adında bir cin kadınla evlenmişti; o kadın Belkıs'ı doğurdu. Sâlibî, Said b. Beşir yoluyla, Katade'den, Nadr b. Enes'ten, Beşir b. Nahik'ten, Ebu Hureyre'den, Peygamber'den (s.a.v.), « Belkıs'ın anne ve babasından biri cindi » diye nakletmiştir; bu, senedinde zaayıf olan garip bir hadistir.
Ebu Abdillah b. Kahune bize haber verdi, Ebu Bekir b. Curca nakletti, İbn Ebi'l-Leys nakletti, Ebu Kureyb nakletti, Ebu Muaviye, İsmail b. Müslim'den, Hasan'dan nakletti: Allah'ın Resulü'nün (s.a.v.) huzurunda Belkıs zikredildi; buyurdu ki: « İşini bir kadına havale eden hiçbir kavim felah bulmaz. » İsmail b. Müslim, Mekkî'dir; zayıftır.
Buhari'nin Sahih'inde, Avf'tan, Hasan'dan, Ebu Bekre'den sabittir ki: Pers halkının Kisra'nın kızını hükümdar yapması Allah'ın Resulü'ne (s.a.v.) ulaştığında buyurdu ki: « İşini bir kadına havale eden hiçbir kavim felah bulmaz. » Tirmizi ve Nesai, Humeyd'den, Hasan'dan, Ebu Bekre'den, Peygamber'den (s.a.v.) onu nakletmiştir: hasen sahih. « Kendisine her şeyden verilmiş » sözü, hükümdarların kendisini mehirle donattığı şeylerdendir. « Büyük bir tahtı olan » ise, hükümranlık makamıdır; her türlü cevher, inci, altın ve parıldayan süslerle kaplıdır. Sonra Allah'a küfrlerini ve Allah'ın dışında güneşe tapmalarını zikretmektedir; ki Allah, sırları da aşikâr olanları da bilendir; hissedilenleri ve hissedilenlerin ötesindeki hakikatleri bilen: « Allah, O'ndan başka ilah yoktur, büyük Arş'ın Rabbidir »; büyük Arş O'nundur; mahlukat içinde O'ndan daha büyük bir şey yoktur.
Süleyman (a.s.), Allah'a ve Resulüne itaate davetini ihtiva eden mektubunu kuşla beraber gönderdi: « Bana büyüklük taslamayın », yani benim itaatime ve emirlerimin ifasına karşı kibirlenmeyin; « ve müslüman olarak gelin », yani itaat eden ve dinleyen olarak, dönme ve mukavemet olmadan bana çıkagelin. Mektup kuşla beraber kraliçeye ulaştığında insanlar güvercinleri mektup taşıma işinde kullandılar; ama Toz'a kıyasen Süreyya nerede? Mektup, duyduğunu anlayan, itaat eden, ne söylediğini ve kendisine ne söylendiğini bilen bir kuşla beraberdi. Birçok bilhis ve başkaları zikretmiştir ki düdük kuş mektubu taşıdı, sarayına geldi, kadın halvette iken mektubu ona bıraktı, sonra kenara çekildi ve mektubun cevabından ne olacağını bekledi.
« O, Süleyman'dandır »; kadın mektubu okudu: « Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla başlamaktadır. Bana büyüklük taslamayın ve müslüman olarak gelin. » Sonra kadın, kendi işi ve kendisine ulaşan husus hakkında onlara nezaketle danıştı: « Ey topluluk! Bu işim hakkında bana görüş bildirin; siz bana tanıklık etmeden hiçbir işi karar vermem », yani siz huzurumda olmadan hiçbir işi karara bağlamam.
Onlar: « Biz kudret ve şiddetli ceza sahibiyiz » dediler; kasıtları şuydu: bizim gücümüz ve savaşın sertliğine, kahramanların direnişine kadir gücümüz var; bunu bizden istersen buna gücümüz yeter; « emir senindir; bak sen ne emredersen » sözleriyle dinleyip itaat etmeyi ona sundular, güçlerini bildirdiler ve bu işi ona havale ettiler; kendisinin ve onların için hangisinin daha isabetli olacağını görsün diye; kadının görüşü onlarınkinden daha kâmil ve daha isabetliydi; bu mektubun sahibinin ne yenilebileceğini, ne alıkonulabileceğini, ne aykırılığa uğratılabileceğini, ne de aldatılabileceğini biliyordu: « Eğer bu hükümdar bu memleketin üstüne gelirse sizin için kendisinden başka bir kurtuluş yoktur ve şiddetli azap ve delici akın bana aittir. Ben de onlara bir hediye göndereceğim ve bakacağım, elçiler ne ile dönecekler » dedi.
» Kadın, göndereceği hediye ve sunacağı armağanlarla kendini korumak istedi; Süleyman'ın (a.s.) bu durumda onlardan ne saptırma ne de adalet kabul etmeyeceğini bilmeksizin; çünkü onlar kâfirdir; Süleyman ve ordusu da onlara kadirdir. Bu yüzden elçi Süleyman'a geldiğinde: « Bana mal ile mi katkıda bulunmak istiyorsunuz? Allah'ın bana verdiği şey, size verdiğinden daha iyidir; bilakis siz hediyenizle sevindiniz » dedi. Bu hediyeler, bilhislerin zikrettiği gibi azametli şeylerden idi. Sonra elçisine ve yanına gelmiş olan Belkıs heyetine: « Onlara dön; biz onlara, kendileri için karşı koyamayacakları ordularla geleceğiz ve onları oradan, hor ve hakir edilmiş olarak çıkaracağız » dedi.
» Hediyesi ile beraber, onu kendisine lütuf kılan kimsenin katına dön, dedi; çünkü Allah'ın ona verdiği ve ulaştırdığı mallardan, armağanlardan ve adamlardan katında, sizin sevindiğiniz ve benzerlerinizin karşısında övündüğünüz şeyin kat kat fazlası ve ondan daha iyisi vardır. Artık onlara, ne savunabilecekleri, ne karşı koyabilecekleri, ne alıkoyabilecekleri, ne de savaşabilecekleri ordular göndereceğim; onları memleketlerinden, ülkelerinden, yönetimlerinden ve devletlerinden çıkaracağım; onlara horluk, hakaret ve helak vardır. Bu, Allah'ın nebîsinden kendilerine ulaşınca çare, dinlemek ve itaatten başka bir şey bulamadılar; o an cevaba koştular ve kraliçe ile beraber hepsi, dinleyen, itaat eden ve teslim olan olarak geldiler. Onun kendisine geldiklerini ve ulaştıklarını öğrenince önünde duranlara, kendisine ram edilmiş cinlerden olanlara şöyle dedi:
« Süleyman: "Ey cemaat! Bana teslim olmalarından önce, hanginiz o kraliçenin tahtını yanıma getirebilir?" dedi. Cinlerden bir ifrit: "Sen yerinden kalkmadan önce sana onu getiririm, buna karşı güvenilir bir güce sahibim" dedi. Kitabın bilgisine sahip olan biri: "Gözünü açıp kapamadan ben onu sana getiririm" dedi. Süleyman, tahtı yanına yerleşivermiş görünce: "Bu, şükür mü edeceğim yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınayan Rabbimin lütfundandır. Şükreden ancak kendisi için şükretmiş olur; fakat nankörlük eden bilsin ki Rabbim müstağnidir, kerem sahibidir" dedi.
Süleyman "Onun tahtını tanınmaz hale getirin, bakalım tanıyabilecek mi yoksa tanıyamayacak mı?" (yola gelecek mi, yoksa yola gelmeyenlerden mi olacak?) dedi. Melike geldiğinde "Senin tahtın böyle miydi?" denildi. O da "Sanki odur, daha önce bize bilgi verilmişti ve teslim olmuştuk" dedi. Melikeyi o zamana kadar alıkoyan, Allah'tan başka taptığı şeylerdi; çünkü kendisi inkarcı bir millettendi.
Ona: "Köşke gir" dendi; salonu görünce, onu derin bir su zannetti, eteğini çekti. Süleyman: "Doğrusu bu camdan yapılmış mücella bir salondur" dedi. Melike: "Rabbim! Şüphesiz ben kendime yazık etmişim. Süleyman'la beraber, Alemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum" dedi. » Sure 27, 38-44
Süleyman, cinlerden Belkıs'ın tahtını kendisine getirmelerini istediğinde; ki taht, onun hükümranlık makamıdır, kadın hüküm verirken üzerine oturur, hüküm oturumun tamamlanmasından önce: ifrit: « Ben, sen makamından kalkmadan onu sana getirebilirim; buna gücüm yeter ve emindir » dedi; yani onu sana getirmeye gücüm var ve içindeki kıymetli cevherler hususunda sana eminim. « Kitaptan ilmi olan kimse » meşhur olan görüşe göre Asaf b. Berhiya'dır; o, Süleyman'ın halasının oğludur; cinlerin müminlerinden bir adamdır; söylendiğine göre İsm-i Âzam'ı muhafaza ediyordu. Bir de İsrailoğulları'ndan, bilginlerinden bir adam olduğu söylenir. Bir de kendisinin Süleyman olduğu söylenir; bu, çok enteresandır; Süheylî, bunun konuşmanın akışına uymadığını söyleyerek onu zayıflatmıştır. Dördüncü olarak da bunun Cebrail olduğu söylenmiştir.
« Göz kırpmadan önce » sözünün manası: elçini, gözünün eriştiği en uzak yere kadar gönderip dönmesi süresinden önce demektir; görebildiğin en uzak insan sana varmadan önce; tefekküre devam edersen gözünün yorulmasından önce; göz kapağının kapanmasından önce; gözünle en uzak yere bakıp gözlerini kapattığında gözünün sana dönmesinden önce demektir; söylenenlerin buna en yakın olanı budur. Belkıs'ın tahtını, Yemen toprağından Beyt-i Makdis'e kadar bu kısa sürede önünde kurulmuş görünce: « Bu, Allah'ın bana lütfundandır ve kullarına olan lütfundandır; belki şükrederiz, belki nankör oluruz; bu, benim için faydalıdır; şükredenlerin şükrüne muhtaç değilim ve kâfirlerin küfründen zarar görmem » dedi. Sonra Süleyman (a.s.), o tahtın süsünün değiştirilip tanınmayacak hale getirilmesini emretti: « Onu tanınmaz yapın; bakalım o doğru yolu bulacak mı, yoksa yolu bulmayanlardan mı olacak. »
» Kadın geldiğinde kendisine: Tahtın böyle miydi? denildi. Kadın: Ona benziyor, dedi; bu, onun zekasından ve geniş idrağındandır; çünkü onun tahtı olduğuna ihtimal vermedi; tahtını Yemen toprağında geride bırakmıştı ve kimse bu garip mucizeye kadir olabileceğini bilmiyordu.
« Ve biz, kendisinden önce ilim almıştık ve biz müslüman olmuştuk. Kadını, Allah'tan başka tapmakta olan şey alıkoymuştur; çünkü o, inkâr eden bir kavimdendi » sözü, yani onu ve kavmini, Allah'ın dışında güneşe secde etmeleri, babalarının ve atalarının dinini delilsiz taklit etmeleri ve onları o yöne sevk eden bir kılavuz bulunmaması alıkoymuştur. Süleyman, camdan bir saray yapılmasını emretmiş, geçidine su akıtmış, üstüne cam bir çatı yaptırmış, içine balıklar ve başka su canlıları koymuştu. Cinler, kadın suretinin Süleyman'a izahı hususunda şüphe yaymak, kadın ayaklarını açtırsın da Süleyman, gövdesindeki kılları görsün, bundan iğrensin istediler; onunla evlenmesinden korkuyorlardı; çünkü annesi cindi olursa cinleri onunla beraber ram edecekti.
Bazıları, kadın ayağının boşluğunun hayvan toynağı gibi olduğunu zikretmiştir; bu zayıftır; birincisinde de tefekkür edilecek bir husus vardır; Allah daha iyi bilir. Süleyman, onunla evlenmeye karar verdikten sonra kılları almak istediğinde insanlara sordu; onlar belli işlemleri gösterdiler; kadın onlara yanaşmadı; cinlere sordu; cinler ona içoturunu yaptılar ve onun için hamam kurdular; hamama ilk giren o oldu. Taberani, bunu Peygamber'e marfu olarak nakletmiştir; bunda tefekkür edilecek bir husus vardır.
Sâlibî ve başkaları zikretmiştir: Süleyman onunla evlendiğinde onu Yemen hükümranlığına getirdi ve kendisine geri gönderdi; her ay bir kez onu ziyaret ederdi; onun yanında üç gün kalıp halı ile geri dönerdi: Gavmânî, Se'lhinî ve Benyun'dur. Allah daha iyi bilir.
İbn İshak, bazı bilginlerden, Vehb b. Münebbih'ten nakletmiştir: Süleyman onunla evlenmedi; onu Hamdan melikiyle evlendirdi, Yemen hükümranlığına getirdi ve Yemen cinlerinin hükümdarı Züebbe'yi kendisine ram etti; o da ona, Yemen'de zikrettiğimiz üç sarayı bina etti; birincisi en meşhur ve en aşikâr olandır. Allah daha iyi bilir.
Yüce Allah, Sad suresinde şöyle buyuruyor:
« Davud'a Süleyman'ı bahşettik; o ne güzel bir kuldu! Doğrusu o daima Allah'a yönelirdi. Ona bir akşam üstü, çalımlı, cins koşu atları sunulmuştu. Süleyman: "Doğrusu ben bu iyi malları, Rabbimi anmayı sağladıkları için severim" demişti. Koşup, toz perdesi arkasında kayboldukları zaman: "onları bana getirin" dedi. Bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başlamıştı. Süleyman: "Doğrusu ben bu iyi malları, Rabbimi anmayı sağladıkları için severim" demişti. Koşup, toz perdesi arkasında kayboldukları zaman: "onları bana getirin" dedi. Bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başlamıştı.
And olsun ki Süleyman'ı denedik, hükümranlığını zayıf düşürdük; sonra eski haline döndü. Süleyman: "Rabbim! Beni bağışla, bana benden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir hükümranlık ver; Sen şüphesiz, daima bağışta bulunansın" dedi. Bunun üzerine Biz de, istediği yere onun buyruğu ile kolayca giden rüzgarı, bina kuran ve dalgıçlık yapan şeytanları, demir halkalarla bağlı diğerlerini onun buyruğu altına verdik. Bunun üzerine Biz de, istediği yere onun buyruğu ile kolayca giden rüzgarı, bina kuran ve dalgıçlık yapan şeytanları, demir halkalarla bağlı diğerlerini onun buyruğu altına verdik.
Bunun üzerine Biz de, istediği yere onun buyruğu ile kolayca giden rüzgarı, bina kuran ve dalgıçlık yapan şeytanları, demir halkalarla bağlı diğerlerini onun buyruğu altına verdik. "İşte Bizim bağışımız budur; ister ver, ister tut, hesapsızdır." dedik. Doğrusu onun katımızda yakınlığı ve güzel bir istikbali vardır. » Sure 38, 30-40
Yüce Allah, Davud'a Süleyman'ı (ikisine de selam olsun) verdiğini zikretmektedir: « O, ne güzel kuldu; şüphesiz o, yönelip dönenlerdendi »; yani Allah'a yönelen itaat eden kuldur. Sonra Yüce Allah, hızlı atlar hakkında onun işinde ne olduğunu zikretmektedir; hızlı atlar, üç ayak üzerinde durup dördüncünün tırnak ucuna yaslanan atlardır. « Ben, mal sevgisini Rabbimi anmaktan dolayı bıraktım; ta ki perdeye girene kadar » buyurdu; kasıt güneştir. « Mal » sözü, zikredeceğimiz iki görüşe göre atlardır.
« Sonra onlara bacaklarına ve boyunlarına el sürmeye başladı »; yani onların bacaklarından ve boyunlarından terini sildi; bu, İbn Cerir'in tercih ettiği görüştür; Velibî onu İbn Abbas'tan nakletmiştir. İbn Cerir, bu görüşe şunu delil yapmıştır: hayvanı boğazlayarak ona azap etmez, ondan bir günah ve sebepsiz olarak mala zarar vermez. Burada söylediği, tefekkür gerektirmektedir; çünkü bu, onların şeriatlerinde ve dinlerinde helal olabilirdi. Bilginlerimizden bazıları şöyle demiştir: Müslümanlar, kâfirlerin koyun ve benzeri hayvanlara üstün gelmesinden korktuklarında onların kesilmesi ve helak edilmesi helaldir; ki kâfirler onlardan zorla faydalanmasınlar; bu hususta Ca'fer b. Ebi Talib'in ölüm gününde atını delmesi söz konusudur. Diğer görüşe göre, ki bu, selefin çoğunluğunun görüşüdür: Süleyman bu atların göstermesiyle meşgul oldu, ta ikindi vakti çıkıp güneş batana kadar.
Bu, Ali b. Ebi Talib'den ve başkalarından nakledilmiştir. Kesin olan şu ki Süleyman, özürsüz olarak namazı isteyerek terk etmemiştir; çünkü onların şeriatinde cihad sevkleri yüzünden namazı sonraya bırakmak helaldi; atların göstermesi de bunlardandır. Bilginlerin bir kısmı, Peygamber'in (s.a.v.) Hendek günü ikindi namazını sonraya bırakması hakkında, o sırada, savaş sırasında eda edilen korku namazı sabit olana kadar namazın sonraya bırakılmasının takdir edildiğini iddia etmiştir; Şafiî ve başkaları böyle demiştir.
Fakat bu, bugüne kadar sabit olan bir hükümdür: çetin savaş özrünle namazı sonraya bırakmak helaldir; Tefsirimizde, ayette takdir edilen korku namazının zikri geçerken bunu sabit etmiştik: « Sen onların içinde olduğunda ve onlara namaz kıldırdığında »; Peygamber'in (s.a.v.) Hendek günü ikindi namazını sonraya bırakması bir unutmadan ibaretti; Süleyman'ın (a.s.) fiili de bu esasa göre yorumlanmıştır; Allah daha iyi bilir. « Ben, mal sevgisini Rabbimi anmaktan dolayı bıraktım; ta ki perdeye girene kadar » sözündeki zamir atlara dönmektedir; hiçbir namaz vakit Süleyman'dan kaybolmadı. « Onu bana geri getirin. Sonra onlara bacaklarına ve boyunlarına el sürmeye başladı », yani onların bacaklarından ve boyunlarından terini sildi.
Bunlar azametli atlardı: on bin at denilmiştir; yirmi bin at denilmiştir; bunların arasında kanatlı yirmi at var denilmiştir.
Ebu Davud kitabında nakletmiştir: Muhammed b. Avf bize nakletti, Said b. Ebi Meryem bize haber verdi, Yahya b. Eyyub bize haber verdi, Umare b. Gazıye bana nakletti, Muhammed b. İbrahim ona anlattı, Muhammed b. Ebi Seleme b. Abdirrahman'dan: Allah'ın Resulü (s.a.v.), Tebük seferinden, ya da Hayber seferinden, döndü; çadırında bir perde vardı; rüzgâr esip perdenin bir tarafından Aişe'nin oyuncak bebeklerini açtı: « Bu ne, ey Aişe? » Kadın: Kızlarım, dedi. Onların arasında bezlerden yapılmış iki kanadı olan bir at gördü: « İçlerinde ne görüyorum? » « Bir at » dedi.
» « Peki onun üstünde ne var? » « İki kanat. » « İki kanadı olan bir at mı? Süleyman'ın kanatlı atlarının olduğunun duyulmadığını bilmiyor musun? »
» Kadın: Bunun üzerine güldü; ta ki azı dişlerini görene kadar, dedi. Süleyman, atları Allah için terk ettiğinde Allah, kendisine onlardan daha hayırlısıyla onu ikame etti; sabahı bir ay, dönüşü bir ay olan rüzgârla; bunun hakkında söz gelecektir. İsmail bize nakletti, Süleyman b. Muğîre bize nakletti, Humeyd b. Hilal'den, Beyt'e sık sık sefere giden Ebu Katade ve Ebu'd-Dahma'dan: bir çöl insanının yanından geçmiştik; bedevi şöyle dedi: Allah'ın Resulü (s.a.v.) elimi tuttu ve bana, Allah'ın ona öğrettiğini öğretmeye başladı: « Allah korkusuyla bir şeyi terk edersen Allah sana ondan daha hayırlısını verir. »
« Andolsun biz, Süleyman'ı imtihan ettik; tahtının üzerine bir ceset koyduk. Sonra o döndü. » İbn Cerir, İbn Ebi Hatim ve başka bilhisler burada, seleften bir gruptan, çok eserler zikretmişlerdir; bunların çoğu ya da hepsi İsrail rivayetlerinden alınmıştır; onların çoğunda çok enteresan hususlar vardır; kitabımızda orada bunlarla ilgili uyarıda bulunmuştuk; burada yalnızca nakille yetindik. Zikrettiklerinin özeti şudur: Süleyman (a.s.) makamından kırk gün gitti, sonra döndü; dönünce Beyt-i Makdis'in yapılmasını emretti; onu sağlam bina ile yaptı; daha önce onu onardığını sabit etmiştik; orayı önce mescid eden İsrail'in (a.s.) olduğunu belirtmiştik: « Ey Allah'ın Resulü, önce mescid yapılan hangisidir? » « Mescid-i Haram'dır. »
» « Sonra hangisi? » « Beyt-i Makdis mescidi. » « Aralarında ne kadar var? » « Kırk yıl. »
» Mescid-i Haram'ı bina eden İbrahim ile Süleyman b. Davud'un (ikisine de selam olsun) arasında, bilindiği gibi, bin yıldan fazladır; kırk yıl tarafını bırakıyoruz. Kimsenin ona ulaşamayacağı hükümranlık talebi ise, mescid-i haramın yapımını bitirdikten sonra gelmiştir; İmam Ahmed, Nesai, İbn Mace, İbn Huzeyme, İbn Hibban ve Hakim, senetleriyle, Abdullah b. Feyruz ed-Deylemî'den, Abdullah b. Amr b. As'tan nakletmişlerdir: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « Süleyman Beyt-i Makdis'i inşa ettiğinde Rabbinden üç şey istedi; Allah iki şeyi verdi; üçüncüsünün de bize verilmesini ümit ediyoruz: kendisine kendi hükmüyle uyuşan bir hüküm istedi; Allah ona verdi; kendisinden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir hükümranlık istedi; Allah ona verdi; evinden yalnızca bu mescidde namaz kılmak niyetiyle çıkacak her adamın, günahlarından, annesi onu doğurduğu gündeki gibi çıkmasını istedi; Allah'ın bunu bize vermesini ümit ediyoruz. »
» Yüce Allah'ın hükmüyle uyuşan hükme gelince: « Davud ile Süleyman, kavmin koyunlarının bir gecede tarlaya girdiği konu hakkında hüküm verdiklerinde; biz onların hükmüne şahidler idik. Biz Süleyman'ı onu anlar kıldık; her birine hüküm ve ilim verdik » (Sure 21, 78-79) buyurulmuştur. Hakim Şureyh ve selef ileri gelenlerinden daha fazlası zikretmiştir ki bu kavmin bir bağı vardı ve başka bir kavmin koyun sürüsü gece oraya girdi; yani onu otlattı ve ağaçlarını tamamen yedi; dava Davud'a (a.s.) arz edildi; bağ sahiplerine bağın bedelini hükmetti. « Peki Allah'ın nebîsi sana ne hükmetti? » « Filanca kadar. »
» « Ben onun yerine olsaydım, koyunları bağ sahiplerine teslim etmeden başka hüküm vermezdim; onlar koyunlardan süt ve iş alır, ta ki koyun sahipleri bağı onarana kadar; sonra koyunlarını kendilerine iade edilirdi » dedi. Bu Davud'a (a.s.) ulaştı ve o da böyle hükmetti.
Buna yakın olan, Sahih'te sabit olandır; Ebu Zinad'dan, el-A'rac'tan: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « İki kadın, iki oğluyla beraber iken bir kurt geldi ve birinin oğlunu aldı; kadınlar diğerinin oğlu üzerinde çekiştiler: Oğlun alınmış; oğlum alınmış, dediler. Dava Davud'a arz edildi; o da büyüğüne hükmetti. Kadınlar çıktılar ve Süleyman'a geldiler: « Bana bir bıçak getirin; ben bunu ikiye böleyim; sizden her birine bir parça » dedi.
« Kadınlardan biri: Hayır, Allah sana rahmet etsin; bu onun oğlu, dedi. O da ona hükmetti. » İki hükümden her biri onların şeriatlerinde helal olabilirdi; ama Süleyman'ın söylediği daha isabetliydi; bu yüzden Allah, ona vahyettiği şeyden dolayı onu övmüştür: « Biz her birine hüküm ve ilim verdik » buyrulmuştur. « Ve ona, sizin için zırh yapımını öğrettik; ki o sizi savaş sertliğinden korusun; o halde şükredenler siz misiniz? » (Sure 21, 78-80)
Sonra: « Süleyman'a da şiddetli rüzgârı ram ettik; ki onun emriyle, kutsadığımız yere doğru akıyordu. Biz her şeyi bilenleriz. Cinlerden de ona karşı dalış yapanlar ve bundan başka iş yapanlar vardır. Biz onları gözcü tutmuştuk » buyurmuştur. (Sure 21, 81-82)
Sad suresinde de şöyle buyurmuştur: « Rüzgârı, emriyle istediği yere yumuşak bir şekilde akıp giden rüzgârı, onun emrine ram ettik. Cinlerden de, her binacı ve dalıcı ve zincirlere vurulmuş olanları. İşte bu, bizim ihsanımızdır; artık dilediğin gibi ver, dilediğin gibi tut. Şüphesiz onun katımızda bir yakınlığı ve güzel bir dönüşü vardır. » Süleyman, Allah'ın rızasını arayarak atları terk ettiğinde Allah, rüzgârla onu ikame etti; rüzgâr, yürüyüşte daha hızlı, daha kudretli, daha büyük ve ona hiçbir maliyeti olmayan bir güçle, memleketler içinde dilediği memlekete götürüyordu.
Süleyman'ın, ağaçtan yapılmış bir halısı vardı; bununla binalar, saraylar, çadırlar, mobilyalar, atlar, develer, yükler, cin ve insan adamları ve bundan başka hayvanlar ve kuşlar için ihtiyacı olan her şeyi karşılayabiliyordu. Seyahat etmek, gezmek ya da dilediği memlekete göre bir hükümdarla ya da Allah düşmanlarıyla savaşmak istediğinde ve bahsedilen şeyleri halıya yüklediğinde rüzgâra emir verirdi; rüzgâr halının altına girip onu kaldırırdı; halı gökle yer arasında yükselince tatlı rüzgâra emir verirdi; rüzgâr onunla beraber seyahat ederdi; bundan daha hızlısını isterse kasırgaya emir verirdi; kasırga onu en hızlı şekilde taşıdığı yere bırakırdı; öyle ki Süleyman sabah Beyt-i Makdis'ten yola çıkıyor, rüzgâr onu bir aylık yol mesafesindeki İstahr'a getiriyor ve orada bırakıyordu; gün batımına kadar orada kalıyor, sonra yine yola çıkıyor; rüzgâr onu yine Beyt-i Makdis'e getiriyordu: « Süleyman için de sabah yolculuğu bir ay, akşam dönüşü bir ay olan rüzgârı ram ettik. »
« Ve kendisi için kıtır kaynağını fışkırttık. » İbn Abbas, Mücahid, İkrime ve Katade: bu bakırdır demişlerdir; bakır Yemen'deydi; Allah onun için onu fışkırttı; yalnızca üç gün; Süleyman, yapım işleri ve başkaları için ihtiyacı olan bakırın hepsini aldı.
« Ve cinlerden, Rabbinin izniyle onun önünde çalışanlardan ve emrimizden çıkanlara da çılgın alev azabını tattırırız » buyrulmuştur. Yani Allah, cinlerden kendisi için dilediği şeyi yapan işçiler ram etti; onlar yorulmuyor ve itaatten çıkmıyorlardı; emirden çıkan olursa ona azap edip kendisinden intikam alıyordu. « Onlar, dilediği ma'bedleri yapıyorlardı »; ma'bedler, seçkin yerler ve meclislerin şeref makamlarıdır. « Ve heykeller » ise, duvarlardaki resimlerdir; bu, onların şeriatlerinde ve dinlerinde helaldi. « Ve büyükçe çanaklar, taı gibi » ise, çanak, yer çukuru gibi, havuzlar gibidir; Mücahid, Hasan, Katade, Dehhak ve başkaları böyle demişlerdir; bu rivayete göre el-cevab, cabo'un cem'idir; cabo, suyun çekildiği havuzdur:
« Kel başlıların hanesinden kınanmanın reddi: taşan Irak sulama havuzu gibi bir çanak. »
« Sabit kazanlar » ise, onların üçayaklılarındandır; yani sabit olup yerlerinden kalkmayan kazanlardır; Mücahid ve daha başka birkaçı böyle demiştir. Bu, yemek yedirmeye ve cin ve insan mahlukatına iyilik etmeye mensup olduğuna göre: « Çalışın, Davud hanesi, şükrederek. Kullarımdan şükreden azdır » buyrulmuştur.
Ve Yüce Allah şöyle buyuruyor: « Cinlerden her binacı ve dalıcı ve zincirlere vurulmuş olanları »; yani cinlerden bina işine ram edilmiş olanları var ve cinlerden, içinden cevherleri ve incileri çıkarmak için suya dalış yapması emredilenleri var ve bu yerden başka yerde bulunmayan başka şeyler var. « Ve zincirlere vurulmuş olanları » ise, asi olmuşlardı; bu yüzden ikişer ikişer zincirlere vurulmuşlardır; zincir, bağlardır. Bunların hepsi, Allah'ın kendisi için hazırlayıp ram ettiği, kendisinden sonra kimsenin ulaşamayacağı kâmil hükümranlığa dahil olan şeylerdendir; bunlar kendisinden öncekine de verilmemiştir.
Muhammed b. Beşşar bize nakletti, Muhammed b. Ca'fer bize nakletti, Şu'be bize nakletti, Muhammed b. Ziyad'dan, Ebu Hureyre'den: « Dün akşam cinlerden bir ifrit, namazımı bölmek için koptu; Allah onu bana galip kıldı; onu yakalayıp mescidin direğine bağlamak istedim; ki hepiniz ona bakasınız: Rabbim! Beni bağışla ve bana, kendisinden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir hükümranlık ver » dedim ve onu hakir edilmiş olarak geri gönderdim. Müslim ve Nesai, Şu'be hadisinden aynı şekilde onu nakletmiştir. Muhammed b. Seleme el-Müradî bize nakletti, Abdullah b. Vehb bize nakletti, Muaviye b. Salih'ten: Rebîa b. Yezid bana nakletti, Ebu İdris el-Havlânî'den: Allah'ın Resulü (s.a.v.) namaza kalktı: « Allah'a sana sığınıyorum. »
Allah'ın la'netiyle sana la'net okuyorum » diye üç kez söyledi ve sanki bir şey tutuyormuş gibi elini uzattı. « Ey Allah'ın Resulü, namazda sana önceden hiç duymadığımız bir şey söylediğini duyduk ve elini uzatmış olduğunı gördük » dediler. Buyurdu ki: « Allah'ın düşmanı İblis, yüzüme koymak için bir ateş közüyle geldi; ben de üç kez Allah'a sana sığınıyorum dedim; sonra Allah'ın eksiksiz la'netiyle sana la'net okuyorum dedim; üç kez geride kalmadı. Sonra onu tutmak istedim; Allah'a yemin olsun ki kardeşim Süleyman'ın duası olmasaydı, Medine halkının çocuklarının oyuncusu olarak bağlı halde kalkacaktı. »
» Nesai, Muhammed b. Seleme'den aynı şekilde onu nakletmiştir. Ebu Ahmed bize nakletti, Meserre b. Ma'bed bize nakletti, Süleyman'ın sahabesi Ebu Ubeyd aktardı: Ata b. Yezid el-Leysî'nin namazda ayakta durduğu gördüm; önünden geçmek istedim; Ebu Said el-Hudrî bana nakletti ki: Allah'ın Resulü (s.a.v.) sabah namazına kalktı ve imam olarak namaz kıldı, ben de arkasındaydım; okudu, okuyuşu kendisine karıştı: « Siz, ben ve İblis'i görmüş olsaydınız: elimi kaldırdım ve onu boğazlamayı bırakmadım, ta ki şu iki parmağın, yani başparmağın ve onu takip eden parmağın arasında, tükürüğünün serinliğini buluncaya kadar; kardeşim Süleyman'ın duası olmasaydı mescidin direğine bağlanmış olarak kalkacaktı; Medine çocukları onunla oynuyorlardı » dedi. Ahmed b. Sureyc'ten, Ebu Ahmed ez-Zübeyrî'den, sözün sonuna kadar nakletmiştir.
Selef ileri gelenlerinden çok biri zikretmiştir: Süleyman'ın bin kadın hanımı vardı: yedi yüzü mehirli kadın, üç yüzü de odalık idi; üç yüz kadın ve yedi yüz cariye denilmiştir; Süleyman, kadınlarla cima hususunda çok büyük bir kudrete sahipti.
Halid b. Mahled bize nakletti, Muğire b. Abdirrahman bize nakletti, Ebu Zinad'dan, el-A'rac'tan, Ebu Hureyre'den: Süleyman b. Davud şöyle demiştir: « Bu gece yetmiş kadının etrafında dolacağım; her biri Allah yolunda savaşan bir süvari doğuracak. » Kendisine: « İnşallah, de » denildi. O bunu demedi; hiçbirinin etrafında dolmadı; sadece bir kadına döndü ve o kadın vücudunun yarısı eksik bir düşük doğurdu. « İnşallah demiş olsaydı, Allah yolunda savaşmış olurlardı. » Şu'be ve İbn Ebi Zinad, « dolacağım » yerine « cima edeceğim » demişlerdir; en isabetli olan budur.
Buhari yalnızca bu yoldan onu nakletmiştir. Züheyr bize nakletti, Yezid bize haber verdi, Hişam b. Hasane bize haber verdi, Muhammed'den: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « Süleyman b. Davud şöyle demiştir: Bu gece yüz kadının etrafında dolacağım; her biri Allah yolunda kılıç sallayan bir oğlan doğuracak. » Kendisine inşallah denilmedi; o gece yüz kadının etrafında döndü; hiçbiri doğurmadı; sadece biri insanın yarısı kadar bir şey doğurdu. « İnşallah demiş olsaydı, her biri Allah yolunda kılıç sallayan bir oğlan doğurmuş olurlardı. » Senedi Müslim'in şartınca budur; fakat onlar bu yoldan onu çıkarmamışlardır.
Huşeym bize nakletti, Hişam bize aktardı, İbn Sirin'den: Süleyman b. Davud şöyle demiştir: « Bu gece yüz kadının etrafında dolacağım; her biri Allah yolunda savaşan bir oğlan doğuracak. » Ve istisna etmedi; içlerinden sadece biri insanın yarısı kadar doğurdu. Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « İnşallah diye istisna etmiş olsaydı, hepsi Allah yolunda savaşan yüz oğlan doğurmuş olurdu. » Bunu Ahmed yalnız başına nakletmiştir.
Abdurrazzak bize nakletti, Ma'mer bize aktardı, İbn Tavus'tan, babasından: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « Süleyman b. Davud şöyle demiştir: Bu gece yüz kadının etrafında dolacağım; her biri Allah yolunda savaşan bir oğlan doğuracak. » Ve inşallah demeyi unuttu; onların etrafında döndü; hiçbiri doğurmadı; sadece biri insanın yarısı kadar bir şey doğurdu. « İnşallah demiş olsaydı yemin de etmemiş olurdu ve isteği kendisine ulaşmış olacaktı. » İki Sahih, Abdurrazzak hadisinden aynı şekilde onu çıkarmıştır. Mukatil bize haber verdi, Ebu Zinad'dan; İbn Ebi Zinad, babası Abdirrahman'dan: Süleyman b. Davud'un dört yüz karısı ve altı yüz cariyesi vardı: « Bu gece bin kadının etrafında dolacağım; her biri Allah yolunda savaşan bir süvariden gebe kalacak. »
» Ve istisna etmedi; onların etrafında döndü; hiçbiri gebe kalmadı; içlerinden sadece biri insanın yarısı kadar bir şey doğuran kadın hariç. « Ruhu elinde tutana yemin olsun ki inşallah diye istisna etmiş olsaydı, söylediği şey kendisine doğurmuş olurdu: Allah yolunda savaşan süvariler. » Bu sened, İshak b. Bişr'in durumundan dolayı zayıftır; o, kerahatli hadis sahiplerindendir; üstelik sahih rivayetlere muhalefet etmektedir.
Süleyman, hükümranlık işleri arasında devletin genişlemesine, orduların çokluğuna ve çeşitliliğine sahipti; kendisinden önce hiç kimse buna sahip olmamıştı; Allah kendisinden sonra hiç kimseye de vermeyecektir: « Bize her şeyden verildi » sözü ve: « Rabbim! Beni bağışla ve bana, kendisinden sonra kimsenin ulaşamayacağı bir hükümranlık ver. Sen, çok bağış yapansın » sözü ve Allah, doğruluğu tasdik edilmiş Peygamber'in metnine göre, kendisine bunu vermiştir. Yüce Allah, kendisini lütfuyla doldurduğu ve kâmil ve azametli lütuflar olarak verdiği şeyleri zikrettiğinde: « İşte bu, bizim ihsanımızdır; artık dilediğin gibi ver, dilediğin gibi tut » buyurmuştur; yani dilediğine ver, dilediğinden al; sana hesap yoktur; malı dilediğin gibi tasarruf et; çünkü Allah, bunların yapacağın her şeyi sana helal kılmıştır ve sana bunun hesabını sormayacaktır; kul-resûlün aksine, nebî-hükümdarın durumu budur; kul-resûl için, Allah'ın izni olmadan kimseye vermemesi ve kimseyi reddetmemesi gerekir.
Nebîimiz Muhammed'e bu iki makam arasında seçim yapıldı; o, kul ve resûl olmayı seçti; bu hususta Cebrail'e danıştı; Cebrail onu tevazu yönüne sevk etti; o da kul ve resûl olmayı seçti (s.a.v.). Allah da ondan sonra ümmetinde kıyamete kadar hilafet ve hükümranlığı kıldı; kıyamet kopana kadar onun ümmetinden bir kısmı hep galip olacaktır; hamd ve lütuf Allah'ındır.
Ve Yüce Allah, nebîsi Süleyman'a (a.s.) bu dünyanın mallarından verdiği şeyleri zikrettiğinde, kendisi için ahirette azametli mükâfat ve güzel bir karşılık olarak hazırladığı şeylere, kendisine yaklaştıran yakınlığa ve katında büyük zafer ve şerefe dikkat çekmiştir; bu, dönüş ve hesap günündedir: « Şüphesiz onun katımızda bir yakınlığı ve güzel bir dönüşü vardır. »
Ölümünün, hükümranlık ve ömrünün süresinin zikri: « Vefatına hükmettiğimizde onların ölümünü, yeri oynayan bir yaratıktan başka bir şey göstermedi; o tahtına yığıldığında cinler, eğer gaybı biliyor olsalardı horlanan azap içinde kalmazlardı. »
İbn Cerir, İbn Ebi Hatim ve başkaları, İbrahim b. Tahman hadisinden, Ata b. es-Sâib'den, Said b. Cübeyr'den, İbn Abbas'tan nakletmiştir: Süleyman, Allah'ın nebîsi (a.s.), mahlukat üzerinde şöyle dururdu: « Adın ne? » « Falan. » « Ne için varsın? » « Eğer bir dikim için olsaydım dikilmiş olurdum; eğer bir ilaç için olsaydım yazılmış olurdu. »
» Bir gün namazdayken önünde bir ağaç gördü: « Adın ne? » « Harnup ağacı. » « Ne içindir? » « Bu evin helakı içindir. »
» « Allah'ım! Ölümümü cinlerden sakla; ki insanlar, cinlerin gaybı bilemediğini bilsinlerler » dedi. O ağaçtan bir değnek yonttu; cinler çalışırken bir yıl boyunca ona dayandı. İbn Abbas onu böyle okuyordu. Cinler, termitte teşekkür ettiler: o onlara su taşıyordu; bu, İbn Cerir'in lafzıdır. Ata el-Horasânî ise hadisinde bir tuhaflıktır.
Hafız İbn Asakir onu, Seleme b. Kuhayl yoluyla, Said b. Cübeyr'den, İbn Abbas'tan, Peygamber'in ölümünden sonra mursel olarak nakletmiştir; en isabetli olan budur; Allah daha iyi bilir.
Süddî, Ebu Malik'ten ve Ebu Salih'ten, İbn Abbas'tan ve Mürre'den, İbn Mesud'dan naklettiği haberde şöyle demiştir: Süleyman (a.s.), Beyt-i Makdis'te bir yıl, iki yıl, bir ay, iki ay, bundan az ve fazla sürede i'tikâf yapıyordu; yemeğini ve içeceğini oraya taşıyordu; öldüğü seferde de taşıdı. Bunun başlangıcı şuydu: sabah kalktığı bir gün olmazdı ki Beyt-i Makdis'te bir ağaç bitmiş olmasın; yanına gelirdi: « Adın ne? » « Adım falandır. » « Ben filanca dert için bir şifa olarak bitmişim » der. O da ağacı kenara koyardı.
« Harnup. » « Adın ne? » « Ben harnupum. » « Sen ne için bitmişsin? »
» « Ben bu mescidin helakı için bitmişim » dedi. Süleyman: « Ben yaşadığım sürece Allah onu helak etmeyecek; sen benim helakım ve Beyt-i Makdis'in helakisin » dedi. Sonra onu söküp kendi bahçesine dikti; mihraba girdi ve değneğine dayanarak namaza kalktı; vefat etti. Şeytanlar bunu bilmediler; onun için çalışmaya devam ettiler; Süleyman çıkarıp kendilerini azaplamasından korkuyorlardı; şeytanlar mihrabın çevresinde toplanıyordu; mihrabın önünde ve arkasında geçitleri vardı: « Ben bir duvar değil miyim; bu taraftan girip o taraftan çıkarsam? »
» Şeytan, mihraba girip öbür taraftan çıkardı. Cinlerden biri girdi; geçti; hiçbir şeytan, mihrabta Süleyman'a (a.s.) bakmadan yanmayarak bakamazdı; şeytan Süleyman'ın sesini duymadı; sonra geri döndü, duymadı; sonra geri döndü ve yanmadan eve düştü; Süleyman'ı (a.s.) düşmüş ve ölmüş olarak gördü. Dışarı çıkıp insanlara Süleyman'ın öldüğünü haber verdi. Onu açtılar, çıkardılar ve değneğini buldular; değnek, Habeş dilinde « minsaa » denilen şeydi ve termit tarafından kemirilmişti; Süleyman'ın ne zamandan beri ölmüş olduğunu bilmiyorlardı. Termiti değneğin üstüne koydular; termit bir gecede bir gündüz ondan yedi; sonra bu ölçüyle hesap yaptılar ve Süleyman'ın bir yıldan beri ölmüş olduğunu buldular. İnsanlar, cinlerin yalancı olduklarında ittifak ettiler; eğer gaybı bilselerdi Süleyman'ın ölümünü bilir ve azap içinde onun için bir yıl çalışmazlardı. Bu, Allah'ın sözüdür: « Onların ölümünü, yeri oynayan bir yaratıktan başka bir şey göstermedi; o tahtına yığıldığında cinler, eğer gaybı biliyor olsalardı horlanan azap içinde kalmazlardı. »
» Yani işleri, insanlara yalancı oldukları hususunda açık oldu. « Şayet yiyecek yiyorsan sana yiyeceklerin en hayırlısını getiririz; içecek içiyorsan sana içeceklerin en hayırlısıyla içiririz; ama sana toprak ve kil taşıdık » dediler. Termitin bulunduğu yere bunu taşıyorlardı: « Odun kovuğunda bulunan kil gördün mü? İşte şeytanların ona teşekkür olarak taşıdıkları şey budur. » Bunlar, ne tasdik edilen ne yalanlanan İsrail rivayetlerindendir.
Ebu Davud kitabında şöyle demiştir: Osman b. Ebi Şeybe bize nakletti, Kabîse bize nakletti, Süfyan, el-E'meş'ten, Hayseme'den nakletti: Süleyman b. Davud (a.s.) şöyle dedi: « Allah'ım! Ruhumu almak istediğinde bana haber ver. » « Bundan sen daha iyi haber verir misin? Bana indirilen kitaplar var; onlarda ölecek kimsenin adı zikredilmektedir. »
Esbâğ b. el-Ferec ve Abdullah b. Vehb şöyle demiştir: Süleyman, ölüm meleğine: « Üzerime emredildiğinde bana haber ver » dedi. Melek: « Ey Süleyman, üzerime emredildi; öğleden sonra sana az bir vakit kaldı » dedi. O da şeytanları çağırdı; cinler ona kapısı olmayan bir cam kalesi yaptılar; Süleyman değneğine dayanarak namaza kalktı; ölüm meleği yanına girip ruhunu aldı ve o değneğine dayanmaktaydı; o, bunu ölüm meleğinden kaçmak için yapmadı; cinler önünde çalışıyor ve ona canlı gözüyle bakıyorlardı. Allah da yaratığı yere, yani değneğine gönderdi; yaratık değneği yemeye başladı; değneğin içini yiyince değnek zayıfladı ve onun için ağır oldu; Süleyman tahtına yığıldı. Cinler bunu görünce dağıldılar ve gittiler. Bu, « Onların ölümünü, yeri oynayan bir yaratıktan başka bir şey göstermedi; o tahtına yığıldığında cinler, eğer gaybı biliyor olsalardı horlanan azap içinde kalmazlardı » mealindeki sözü O'nundur.
» Esbâğ şöyle demiştir: bana, yaratığın değnek içinde yemeye devam ettiği, ta ki Süleyman yığılana kadar, bir yıl kaldığı şeklinde başka haberler de ulaştı; selef ileri gelenlerinden ve başkalarından buna benzer şeyler nakledilmiştir; Allah daha iyi bilir.
İshak b. Bişr, Muhammed b. İshak'tan, Zühri'den şöyle demiştir: Süleyman (a.s.) elli iki yıl yaşadı; hükümranlık süresi kırk yıldır. Ebu Ruk bize haber verdi, İkrime'den, İbn Abbas'tan: hükümranlık süresi yirmi yıldır demiştir; Allah daha iyi bilir. Süleyman b. Davud'un ömrü toplam elli iki yıldan biraz fazladır. Zikredildiğine göre hükümranlığının dördüncü yılında Beyt-i Makdis'in yapımına başladı; İsrailoğulları hükümranlığı ondan sonra ikiye ayrıldı.