İbrahim'in oğlu İsmail'in kıssası

İsmail kıssası: İbrahim'in ilk oğlu ve Kur'an'da sabit olan kurban, annesi Hacer'le Mekke'ye yerleşmesi, Arapça'nın ilk konuşucusu olması, Amâlika ve Cürhüm'den evlilikleri, on iki oğlu, peygamberliği ve ölümüyle nesebi ele alınmaktadır.

Halîl'in oğulları olmuştur, zikrettiğimiz gibi; fakat içlerinden en meşhuru, iki kardeş, iki büyük peygamber, iki resûldür; ikisinin büyük ve en azizi, doğruya göre kurban edilen olandı: Halîl İbrahim'in büyük oğlu, Kıptî (Mısırlı) kadın Hacer'den olan İsmail'dir; Yüceler Yücesi'nden. Bir kısım âlim şöyle demiştir: Kurban edilen İshak'tır; bu görüş, ancak İsrailoğulları'nın naklinden gelir; onlar Tevrat'ı ve İncil'i değiştirdiler, tahrif ettiler ve yorumladılar ve kendi elleriyle indirilen metne muhalefet ettiler. Oysa İbrahim'e, en büyük oğlunu kurban etmesi emredilmişti; bir nakilde ise tek oğluna.

O kim olursa olsun, burhanın metnine göre o, İsmail'dir; çünkü onların kitabında bile, İbrahim'e İsmail'in seksen altı yaşında doğduğu yazılıdır; İshak ise Halîl'in ömrünün yüz yılını geçmesinden sonra doğmuştur. Demek ki İsmail kuşkusuz büyük oğuldur; ve o, her halükârda fiilen ve manada tek oğuldur. Fiilen: çünkü on üç yaşını geçmemiş bir oğluyla yalnızdı. Manada tekliği ise: babasının onunla hicret etmesi ve annesi Hacer'i onunla birlikte almasıdır; o küçüktü ve söylenildiği gibi henüz emzikliydi; babası onu ve annesini Faran dağlarının vadisine bıraktı; bunlar Mekke'nin çevresindeki dağlardır; ne güzel bir mekân! Onları oraya, az bir yiyecek ve su dışında bir şeyle bırakmadan bıraktı; bu, Allah'a tevekkül ve O'na teslimiyetti. Allah da onları lütfu ve himayesiyle sardı; ne güzel bir vekil, ne güzel bir himaye edici, ne güzel bir kollayıcı ve ne güzel bir kefildir.

İşte fiilen ve manada tek olan çocuk: Ama o sırın ihata eden nerede? O makama oturan nerede? Ve manaya ancak ulu bir peygamber ulaşır, onun bilgisini ancak o kavrayabilir.

Yüce Allah onu övdü; sabır, sebat, vaadinde doğruluk ve namaz kılma ile vasıflandırdı; namazı, kendi ev halkına kılmalarını emretmekle birlikte zikretti, ta ki onlar azaptan kurtulsunlar: « Ona, çok sabırlı bir erkek çocuk müjdeledik. O, onunla yürümeye başlayacak bir yaşa erişince: Ey oğlum, ben rüyamda seni boğazladığımı görüyorum, düş bak bakalım ne görüyorsun dedi. O da: Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap; inşaallah beni sabredenlerden bulacaksın dedi. » Böylece babasına, kendisini çağırdığı şeye itaat etti ve ona sabredeceğini vaat etti; babası da kurbanı gerçekleştirdi ve oğlu sabretti. « Kitapta İsmail'i de an; o, vaadinde de doğrudan idi; o, bir resûl ve peygamberdi; ev halkına namazı ve zekâtı emrederdi ve Rabbinin katında makam sahibi idi.

» « Kitapta da kullarımız İbrahim'i, İshak'ı ve Yakub'u an. Onlar, üstün kemal sahibi ve her gözü onlara çevrilmiş zatlar idiler. Biz onları, ahiret yurdu zikriyle, her türlü hatadan tertemiz kıldık; onlar katımızda seçilmiş ve hayırlı kimselerdir. İsmail'i, el-Yesa'yı ve Zülkifl'i de an; onların hepsi hayırlılardandır. » « İsmail'i, İdris'i ve Zülkifl'i de an; bunların hepsi sabırlı kimselerdendi; onları rahmetimize soktuk; onlar salihlerdendir. » « Sana kitap vahyettik, nasıl ki Nuh'a ve ondan sonra gelen peygamberlere vahyettik; İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakub'a ve esbâta da vahyettik. » Ayet. « De ki: Biz Allah'a, bize indirilene, İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakub'a ve esbâta indirilenlere inandık. » Ayet. Öbür surede benzeri: « Yoksa siz, İbrahim'in, İsmail'in, İshak'ın, Yakub'un ve esbâtın hepsi yahudi yahut hıristiyan olduklarını mı söylüyorsunuz? De ki: Siz mi daha iyi bilirsiniz yoksa Allah mı?

» Ayet. Allah, onun bütün güzel sıfatlarını zikretti, onu kendi peygamberi ve resûlü kıldı, cahillerin ona isnat ettiklerinden tenzih etti ve kullarına, müminlere, ona indirilene iman etmelerini emretti.

O, ata binen ilk kişidir; atlar daha önce vahşi hayvanlardı; onları evcilleştirdi ve binildi. Kureyş'ten bir şeyh bize nakletti: Abdülmelik bin Abdülaziz, Abdullah bin Ömer'den şöyle dediğini nakletmiştir: Atlara binin ve onları sağlam bağlayın; çünkü onlar babanız İsmail'in mirasıdır. Arapça da vahşiydi; kendisine verilen duayı ona yaptı; Arapça ona itaat etti. O, fasih ve beliğ Arapça'nın ilk konuşucusudur; Arapça'yı, Mekke'ye kendisinin yanına inen yalın Arapça konuşan Araplardan, Cürhüm'den, Amâlika'dan ve Yemenlilerden öğrendi; bunlar Halîl'den önce gelmiş Arap kavimleridir.

Ali bin Muğîre bana nakletti: Ebu Ubeyde bize nakletti: Mismâ' bin Malik bize nakletti; Muhammed bin Ali bin el-Hüseyn'den, onun atalarından, şöyle dediğini nakletti: Fasih Arapça konuşan ilk kişi İsmail'dir; oğlan on dört yaşındaydı. Doğru söyledin ey Ebu Yesser. Ebu Cüreyp bana böyle nakletmiştir.

Daha önce sunduk: O, ergenlik çağında Amâlika'dan bir kadınla evlendi; babası onu boşamasını emretti; o da boşadı. O, Amâre bint Sa'd bin Üsâme bin Akîle el-Amalîkî'dir. Sonra başka bir kadınla evlendi; babası onu tutmasını emretti; o da tuttu; o, Seyyide bint Muadd bin Amr el-Cürhümî'dir. Ona on iki oğul doğurdu; Muhammed bin İshak onların isimlerini vermiştir: Nâbit, Kaydâr, Edbe'l, Mişşa, Mismâ', Mâş, Dûme, Âzâr, Yetûr, Bâniş, Teymâ, Kaydûmâ. Ehl-i kitap da onları kitaplarında böyle zikretmektedir; onların yanında bunlar, öncülüğü yapılıp zikri anılan kişiyi müjdeleyen on iki büyüktür; ve onlar, bunun yorumunda yalan söylediler. İsmail, bu memleket ehline ve çevresine, Cürhüm kabilesine, Amâlika'ya ve Yemenlilere resûl gönderildi; Allah'ın salâtı ve selâmı üzerine olsun.

Ölümü kendisine yaklaştığında, kardeşi İshak'a vasiyette bulundu ve kızı Nâseme'yi amcasının oğlu 'İs bin İshak ile evlendirdi; o, Romalıları doğurdu; al-Asfar oğulları, 'İs'te bulunan sarı renkten dolayı; ve bir görüşe göre Yunanlıları doğurdu; her ikisi de itibar edilebilir; İbn Cerir ise susmuştur.

Allah'ın peygamberi İsmail, annesi Hacer'le birlikte Hicr'de gömüldü; ölüm günündeki yaşı yüz otuz yedi idi. İsmail, Mekke sıcağından Rabbine şikayet etti; Allah ona şöyle vahyetti: Senin gömüleceğin yerde cennetten bir kapı açacağım; kıyamet gününe kadar serinliği üzerine akacak.

Hicaz'ın bütün Arapları, onun iki oğlu Nâbit ve Kaydâr'a dayanır; Arap dillerinin yaşayanlarından, kabilelerinden, nüfuslarından ve aşiretlerinden ve İsmail'den Allah'ın Resûlü'nün zamanına kadar olan soylarından bahsedeceğiz; bunu, İsrailoğulları'nın peygamberlerinin haberlerini, İsa bin Meryem'e, onların peygamberlerinin mühürü ve müjdelerinin tasdiki olan şahsına kadar tamamladıktan sonra, onun o ulu günlerine ve mübarek naşına eriştiğimizde yapacağız; sonra İsrailoğulları zamanında olanları zikredeceğiz; sonra Câhiliye günlerinde olanları ele alacağız; sonra da söz, peygamberimiz olan Allah'ın Resûlü'nün, Araplara, Acemlere ve Adem oğullarından milletlerin çeşitlerine gönderilmiş biyografisine ulaşacaktır, Yüce Allah dilerse; tevekkül O'nadır ve O'na dayanılır; kudret ve kuvvet ancak yüce ve büyük olan, Azîz ve Hakîm olan Allah'adır.