Musa ile Karun'un kıssası

Karun, Musa'nın amcaoğlu olarak anılan, servetiyle öne çıkan ama kibri ve nankörlüğü sebebiyle helâk edilen bir kimseydi. Hazinelerinin anahtarları güçlü kafilelerin yüküyle taşınacak kadar ağırdı; kavmine süsleri içinde çıkınca, dünya malına imrenenler yanıldıklarını anladılar. Yer, Musa'nın duasıyla onu, meskenini ve hazinelerini yuttu. Karun'un kıssası, ahiret mükâfâtını dünyaya tercih etmenin ve yeryüzünde bozgunculuktan kaçınmanın değerini Kur'an âyetleri, Buhari rivayetleri ve müfessir açıklamalarıyla anlatır.

« Karun, Musa'nın milletindendi; ama onlara karşı azdı. Biz ona, anahtarlarını güçlü bir topluluğun zor taşıdığı hazineler vermiştik. Milleti ona: "Böbürlenme, Allah şüphesiz ki böbürlenenleri sevmez. Allah'ın sana verdiği şeylerde, ahiret yurdunu gözet, dünyadaki payını da unutma; Allah'ın sana yaptığı iyilik gibi, sen de iyilik yap; yeryüzünde bozgunculuk isteme; doğrusu Allah bozguncuları sevmez" demişlerdi.

Karun, Musa'nın milletindendi; ama onlara karşı azdı. Biz ona, anahtarlarını güçlü bir topluluğun zor taşıdığı hazineler vermiştik. Milleti ona: "Böbürlenme, Allah şüphesiz ki böbürlenenleri sevmez. Allah'ın sana verdiği şeylerde, ahiret yurdunu gözet, dünyadaki payını da unutma; Allah'ın sana yaptığı iyilik gibi, sen de iyilik yap; yeryüzünde bozgunculuk isteme; doğrusu Allah bozguncuları sevmez" demişlerdi.

Karun: "Bu servet ancak, bende mevcut bir ilimden ötürü bana verilmiştir" demişti. Allah'ın, önceleri, ondan daha güçlü ve topladığı şey daha fazla olan nice nesilleri yok ettiğini bilmez mi? Suçluların suçları kendilerinden sorulmaz. Karun, ihtişam içinde milletinin karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler: "Karun'a verildiği gibi bizim de olsa; doğrusu o büyük bir varlık sahibidir" demişlerdi. Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise: "Size yazıklar olsun; Allah'ın mükafatı, inanıp yararlı iş işleyenler için daha iyidir. Ona da ancak sabredenler kavuşabilir" demişlerdi.

Sonunda, onu da, sarayını da yerin dibine geçirdik. Allah'a karşı ona yardım edebilecek kimsesi de yoktu; kendini kurtarabilecek kimselerden de değildi. Daha dün onun yerinde olmayı dileyenler: "Demek Allah kullarından dilediğinin rızkını genişletip bir ölçüye göre veriyor. Eğer Allah bize lütfetmiş olmasaydı, bizi de yerin dibine geçirirdi. Demek ki inkarcılar başarıya eremezler" demeye başladılar. Bu ahiret yurdunu, yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuğu istemeyen kimselere veririz. Sonuç Allah'a karşı gelmekten sakınanlarındır. » Sure 28, 76-83

El-Minhâl bin Amr bize şöyle nakletti: Saîd bin Cübeyr'den: İbn Abbas'tan: Karun, Musa'nın amcaoğlu idi. Aynı şeyi İbrahim en-Nahaiî de söylemiştir; Abdullah bin el-Hâris bin Nevfele de, Semmâk bin Hârib de, Katâde de, Mâlik bin Dînâr da: İbn Cüreyc'e göre o, Karun bin Yeşher bin Kahis'tir; Musa ise Musa bin İmran bin Kahis'tir. Bu, ilim ehlinin çoğunluğunun görüşüdür. İbn İshak'ın, onun Musa'nın amcası olduğu yolundaki sözü ise reddedilmiştir. Karun, Tevrat'ta (okurken) güzel sesinden dolayı en-Nevvâr diye anılırdı; fakat Allah'ın düşmanı yalnızca oyun (aldatma) yaptı: tıpkı Sâmirî'nin yaptığı gibi. Nankörlük onu mal bolluğu sebebiyle helâk etti: kavmine karşı kibiri yüzünden elbiselerine bir zirâ' (dirsek boyu) uzunluk eklerdi. Yüce Allah hazinelerinin bolluğunu zikretmiştir: anahtarları, kuvvetli adamlardan kurulu bir kafile yükünün taşıyamayacağı kadar ağırdı; anahtarlar deri (çuval) içindeydi ve altmış katıra yüklenirdi: Allah daha iyi bilir.

«Sevinme! Allah sevinenleri sevmez» anlamı şudur: sana verilen şey ile sevinme ve başkalarına karşı büyülenme; arzun, ahiret yurdunda Allah'ın mükâfâtını kazanmaya yönelik olsun; o daha hayırlı ve daha kalıcıdır. Bununla birlikte «dünya hayatından nasibini de unutma» buyurulmuştur; yani malından, Allah'ın sana helâl kıldığını ayır ve sana ait güzel, meşrû nimetlerden faydalan. «Allah'ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et» demektir ki: Allah'ın, onların Yaratıcısı ve sûret veren Rabb'i olarak sana ihsan ettiği gibi, Allah'ın kullarına da ihsanda bulun. «Yeryüzünde bozgunculuk arama»: yani onlara kötülük etme ve onları bozma; yoksa sana, onlar hakkında emredilenin tersiyle karşılaşırsın: O da seni cezalandırır ve sana verdiği şeyi geri alır: «Allah bozguncuları sevmez.»

Bu sağlam ve etkili öğüdüne karşı kavminin cevabı şöyle oldu: Sizin söylediğiniz şeyi uygulamaya ihtiyacım yoktur ve işaret ettiğiniz hususa da ihtiyacım yoktur; Allah bunu bana ancak, buna lâyık olduğuma ve ona ehil olduğuma dair ilmiyle vermiştir. Eğer O'nun katında sevilen ve nimete nail kılınan bir kimse olmasaydım, bana verdiği şeyi vermezdi. «Kendinden öncekilerden, kendisinden daha güçlü ve evlât ve malca daha zengin nice nesli helâk ettiğimizi bilmez mi? Suçluların günahları sorulmayacaktır» anlamı şudur: Geçmiş kavimleri kendi günahları ve kusurları sebebiyle helâk ettik; onlar, Karun'dan daha güçlü, mal ve evlâtca daha zengin olan kavimlerdi. Eğer onun sözü doğru olsaydı, kendisinden zengin hiç kimseyi cezalandırmazdık ve malı, ona olan sevgimizin ve gözetimimizin delili olmazdı. «Sizin mallarınız da evlâtlarınız da, sizin katımızda yakınlık sağlayan şeyler değildir; ancak iman edip iyi iş yapan kimse (o yakınlığa nail olur).»

» «Onlara mal ve evlât vererek genişlettiğimiz şeyi, kendilerine aceleyle iyilik yaptığımızı mı sanıyorlar? Hayır, onlar farkında değiller.» «Bana bu, bendeki bir ilim dolayısıyla verilmiştir.»

Bununla kasdedilenin, Karun'un simya sanatını bilmesi ya da ismi âzamı ezberlemesi ve bunu servet yığmada kullanması olduğu iddiasına gelince, bu doğru değildir: simya bir aldatmacadır, gerçekleri dönüştürmeyen bir boyadır ve Yaratıcı'nın eserine benzemez. İsmi âzam konusunda ise, onu inkâr eden bir kimsenin onunla yapılan duası kabul olunmaz: Karun içeriden kâfir, görünüşte münafıktı. Bu kabulde kavmine verdiği cevap da doğru değildir ve iki söz arasında bir bağ kalmamaktadır; bunu kitabımızda açıklamış bulunuyoruz: hamd Allah'a mahsustur.

«Bunun üzerine (Karun,) süsleri içinde kavmine çıktı»: birçok müfessir, büyük bir debdebeyle çıktığını, elbiseleriyle, taşıtlarıyla, köleleriyle ve maiyetiyle çıktığını zikretmiştir. Dünya hayatının parlaklığını ulu gören kimseler onu görünce, kendisi gibi olmak istediler ve taşıdığı ile sahip olduğu şeylere gönül verdiler. Bu sözleri işitince, doğru anlayışa sahip bilginler ve basiret sahibi zâhidler: «Yazıklar olsun size! Allah'ın mükâfâtı, iman edip iyi iş yapan kimse için daha hayırlıdır» dediler; yani ahiret yurdundaki Allah mükâfâtı daha hayırlı, daha kalıcı, daha şerefli ve daha yücedir. «Ve bu mükâfâta sabredenlerden başkası eremez»: yani alçak dünyanın parlaklığı karşısında, yüce ahiret yurduna yönelik bu öğüdü, bu sözü ve bu yüksek arzuyu, ancak Allah'ın kalbini hidâyete erdirdiği, göğsünü genişletip güçlendirdiği, ruhunu ayakta tuttuğu ve muradını gerçekleştirdiği kimse söyler. Allah, şüpheler geldiğinde derin bakış sahibi olanı ve arzular geldiğinde kemâle ermiş kalbi sever.

«Bunun üzerine onu da, meskenini de yerle birlikte yuttuk. Böylece onu Allah'a karşı (sahip çıkacak) hiçbir topluluk olmadı ve o, kendisine yardım edilenlerden de olmadı.»

Yüce Allah, süsleri içinde çıkışını, o sırada debdebesini ve kavmine karşı kibrini zikrettikten sonra: «Bunun üzerine onu da, meskenini de yerle birlikte yuttuk» buyurmuştur.

Buhari, ez-Zuhrî'nin, o da Sâlim'den, o da babasından aktardığı hadiste Peygamber'in (s.a.v.) şöyle buyurduğunu nakletmiştir: Bir adam izar'ını sürükliyordu; bir de yerle birlikte yutuldu ve o, kıyâmet gününe kadar yere gömülür. Ardından Buhari, Cârir bin Zeyd'in, o Sâlim'den, o Ebu Hüreyre'den aktardığı hadiste Peygamber'in (s.a.v.) aynı anlamda buyurduğunu nakletmiştir.

İbn Abbas'tan ve es-Südî'den şöyle nakledilmiştir: Karun, fuhuş yapan bir kadına şu şartla para verdi: Musa'ya (aleyhisselâm) git ve ona «beni şöyle şöyle yaptın» de. Kadın bunu ona söyledi. Musa (aleyhisselâm) derin bir üzüntüye kapıldı ve iki rekât namaz kıldı: «Bu haberi sana kim getirdi ve seni bu işe ne sevk etti?» Kadın, kendisini bu işe sevk edenin Karun olduğunu söyledi ve (affı isteyerek) Allah'a yönelindi. Bunun üzerine Musa (aleyhisselâm), Allah için secdeye kapandı ve Karun aleyhinde Allah'a dua etti: «Ben yere, ona itaat et diye emir verdim.» Musa, yere onu da meskenini de yutmasını emretti ve öyle oldu: Allah daha iyi bilir.

Karun, süsleri içinde kavmine çıktığı zaman, kafilesiyle, katırlarıyla ve elbiseleriyle Musa'nın (aleyhisselâm) huzurundan geçti. Kavmine Allah'ın günlerini hatırlatıyordu. İnsanlar onu görünce birçok kimsenin yüzü ona döndü; bakışlar ona çevrildi. Bunun üzerine Musa ona seslendi: «Seni buna sevk eden nedir?»

(Karun) dedi ki: «Ey Musa! Sen benden peygamberlikle üstün isen, ben de senden malca üstünüm. İstersen çıkar, bana karşı dua edersin, ben de sana karşı dua ederim.» Çıktı; Karun da kavmiyle birlikte çıktı. Musa ona: «Dua eden sen mi olursun, yoksa ben mi?» (Karun): «Ben dua ederim.» Bunun üzerine Karun dua etti; duası kabul olmadı. (Sıra Musa'ya gelince): «Şimdi ben mi dua edeyim?»

(Musa dua etti:) «Evet! Ey Allahım! Yere emret, bugün bana itaat etsin.» Sonra: «Ey yer! Onları yut.» Yer onları ayaklarına kadar yuttu. Sonra: «Onları yut» dedi; yer onları dizlerine kadar yuttu; sonra omuzlarına kadar. «Hazinelerinle ve mallarınla yaklaş.» Yer, onlarla birlikte yaklaştı; nihayet (insanlar) yerin kendisini gördü. Sonra Musa eliyle işaret etti: «Yutun, Levî oğulları!» Yer, onlarla birlikte düzleşti. Onlar her gün bir kez yutulurlar; kıyâmet gününe kadar yedinci yere kadar yutuldular. Burada birçok müfessir çok sayıda İsrâiliyyât nakletmiştir; biz onlardan bilerek uzak durduk ve onları bıraktık.

«Onu Allah'a karşı (sahip çıkacak) hiçbir topluluk olmadı ve o, kendisine yardım edilenlerden de olmadı»: yani kendisi için de, başkası için de bir yardımcısı olmadı; onun için ne bir kuvvet kaldı ne bir yardımcı. Ona, yerin yutması, malların yok olması, meskenin harap olması, canının, ailesinin ve malının helâki gibi musibetler isabet ettiğinde, kendisine verilen şeylere imrenen kimseler pişmanlık duydular ve Yüce Allah'a şükrettiler: O, kullarını dilediği gibi, korunmuş güzel bir idâreyle yönetir: «Allah'ın bize lutfetmesi olmasaydı, bizi de yutardı. (Bak!) Kâfirler kurtuluşa eremez.» «Ka'ân» burada «görmedin mi» anlamındadır; bu, mânâ bakımından güzel bir kavlîdir: Allah daha iyi bilir.

Sonra Yüce Allah şöyle haber verdi: «Ahiret yurdu». O, devamlılık yurdudur; ona verilen kimse imrenilir, ondan mahrum bırakılan teselli edilir. Bu yurt yalnızca «yeryüzünde ululuk istemeyen ve bozgunculuk yapmayanlar» için hazırlanmıştır. Ululuk, kibr ve azamettir; büyüklenme ve gösteriş (debdebe)dir. Bozgunculuk ise sürekli olan ve kuşaktan kuşağa geçen isyanlardır: insanların mallarını ele geçirmek, yaşamlarını bozmak, onlara kötülük etmek ve onlara samimi olmamaktır. «(İyi bir) son ve âkıbet, takvâ sahiplerinindir.»

İşte Karun'un kıssası budur: «Bunun üzerine onu da, meskenini de yerle birlikte yuttuk.» «Dâre» (mesken) ifadesi yaygın kullanımda açıktır ve ondan sonra nakil (mecaz) yoluyla da kullanılabilir; «dâre», çadırların kurulduğu karargâh demektir: (şiirdeki mısraın dediği gibi:) «Ey Abbele yurdu, konuşarak benimle haber ver; ve ey kör gözlerim, sabah olunca (deyin): Ey Abbele yurdu, boyun eğ.» Allah daha iyi bilir.

«Andolsun, Musa'yı âyetlerimizle ve apaçık bir burhanla Firavun'a, Hâmân'a ve Karun'a gönderdik. Onlar: (Bu,) sihirbaz, yalancı» dediler. Yüce Allah bir başka sûrede, Âd ve Semud'un zikrinden sonra: «Karun'u, Firavun'u ve Hâmân'ı (da yut). Musa onlara apaçık delillerle geldi de onlar yeryüzünde kibirlendiler. (Bizim azâbımızı) öne geçiremediler. Her birini günahı yüzünden yakaladık: kimi üzerine sert bir taş yağmuru gönderdik, kimi şiddetli bir çığlık yakaladı, kimi yerle yuttuk, kimi de suda boğduk. Allah onlara zulmedici değildi; onlar kendi kendilerine zulmediyorlardı» buyurmuştur. (el-Ankebût, 39) Yerle yutulan ise Karun'dur, yukarıda geçtiği gibi; suda boğulan ise Firavun ve Hâmân'dır ve iki topluluğuyla birlikte (beraberdi): onlar sapmış bir kavimdiler.

Ebu Abdurrahman bize nakletti: Saîd bize nakletti: Kâ'b bin Alkame nakletti: İsa bin Hilâl es-Sadefî'den: Abdullah bin Amr'dan: Peygamber (s.a.v.) bir gün namazı zikretti: «Kim namazını gözetirse, kıyâmet günü o ona nur, delil ve kurtuluş olur. Kim namazını gözetmezse, onun için ne nur vardır ne delil ne kurtuluş; o da kıyâmet günü Karun ile, Firavun ile, Hâmân ile ve Übey bin Halef ile beraberdir.» Bunu yalnız Ahmed rivayet etmiştir.