Musa'nın ölümü

Ölüm meleği Musa'ya (a.s.) gönderildi; Musa onu yüzledi ve gözünü oydurdu; bu, Buhari ve Müslim'in Ebu Hureyre'den naklettiği hadistedir. Allah gözünü iade etti ve bir öküzün sırtına elinin eriştiği her kıllık için bir yıl ömür uzatılmasını teklif etti; Musa: « Bundan sonra ne var? » diye sorunca ölümü seçti ve « mukaddes topraklara yakınlaştırılmasını » istedi; iki taş atımı kadar mesafede vefat etti, girmeden. Allah'ın Resulü (s.a.v.), kabrinin kırmızı tepenin yanında, yol kenarında olduğunu gösterdiğini buyurmuştur; Enes, onu « kabrinde namaz kılan » hâlde görmüştür.

Buhari şöyle der: (Musa'nın ölümü). Yahya b. Musa bize nakletti, Abdurrazzak bize nakletti, Ma'mer bize haber verdi, İbn Tavus'tan, babasından, Ebu Hureyre'den: Ölüm meleği Musa'ya (a.s.) gönderildi. Melek kendisine gelince Musa onu yüzledi. Melek Rabbine döndü ve: « Beni ölmek istemeyen bir kuluna gönderdin » dedi. Allah: Ona dön ve ona: elini bir öküzün sırtına koysun; elinin eriştiği her kıllık için bir yıl olacak, de. Melek: « Rabbim, sonra ne olacak? » dedi. « Sonra ölüm » buyruldu. Musa da Allah'a, mukaddes topraklara, bir taş atımı kadar mesafede yakınlaştırılmasını istedi. Allah'ın Resulü (s.a.v.): « Ben orada olsaydım size kabrini gösterirdim; yol kenarında, kırmızı tepenin yanında » buyurdu.

Ma'mer bize haber verdi, Hamame'den, Ebu Hureyre'den, Peygamber'den (s.a.v.) benzer şekilde nakletti. Müslim, hadisin ilk yolunu Abdurrazzak'tan nakletmiştir. İmam Ahmed de Hammad b. Seleme hadisinden, Ammar b. Ebi Ammar'dan, Ebu Hureyre'den, marfu olarak nakletmiştir: ve o gelecektir.

Hasan bize nakletti, İbn Lehi'a bize nakletti, Ebu Yunus, yani Süleym b. Cübeyr, bize nakletti, Ebu Hureyre'den, marfu olmadan: Ölüm meleği Musa'ya (a.s.) geldi ve: « Rabbinin davetine icabet et » denildi. Musa, ölüm meleğinin gözünü yüzledi ve onu oydurdu. Melek Allah'a döndü: « Sen beni, ölümü istemeyen bir kuluna gönderdin ve o, gözümü oydurdu » dedi. Allah ona gözünü iade etti: « Kulum dönüş; ömrü ister misin? Ömrü istersen elini bir öküzün sırtına koy; elinin eriştiği her kıllık için bir yıl yaşayacaksın » buyurdu. Melek: « Rabbim, sonra? » dedi. « Sonra ölüm » buyruldu. Melek: « Rabbim, hemen » dedi. Bunu yalnız Ahmed nakletmiştir ve bu lafızla merfu'dur.

İbn Hibban da Sahih'inde onu, Ma'mer yoluyla, İbn Tavus'tan, babasından, Ebu Hureyre'den nakletmiştir: « Hasan'ı, Allah'ın Resulü'nü (s.a.v.) dinleyen kimseden haber aldım » diye zikretmiştir. Sonra İbn Hibban, ölüm meleğinin ona bunu söylediğinde onu tanımadığını, çünkü Musa'nın (a.s.) tanımayacağı bir suretle kendisine geldiğini; tıpkı Cebrail'in bedevi suretinde gelmesi ve meleklerin İbrahim'e (a.s.) gençler suretinde gelmesi gibi; İbrahim de önce onları tanımamıştı, Lut da öyle; Musa'nın da belki bunun için onu tanımayıp yüzlemesi ve gözünü oyduğu açıklanabilir; çünkü melek, izinsiz evine girmişti; bu, bizim şeriatimizde izinsiz evinde sana bakan kimsenin gözünün oyulmasının helal olmasıyla uyuşmaktadır. Sonra hadisi Abdurrazzak yoluyla, Ma'mer'den, Hamame'den, Ebu Hureyre'den şu şekilde kaydetmiştir: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: Ölüm meleği Musa'nın ruhunu almak için geldi: « Rabbinin davetine icabet et » denildi. Musa ölüm meleğinin gözünü yüzledi ve gözünü oydurdu. Hadisin tamamını zikretmiştir; Buhari'nin işaret ettiği gibi: « Rabbinin davetine icabet et ».

Bu açıklama ise, « Rabbinin davetine icabet et » lafzının oluştuğu durumla uyuşmaz; onun yüzlemesiyle uyuşurdu; eğer ilk cevap üzerinde devam etseydi uyuşurdu; sanki melek o suretle onu tanımadı ve bu söz, kendisine uygun olan duruma isnat edilmemiştir; çünkü o anda kendisinin şerefli bir melek olduğu ispatlanmamıştı. Musa, hayatında görmeyi umduğu birçok hususun gerçekleşmesini umuyordu; çölden çıkışlarını ve mukaddes topraklara girişlerini. Allah'ın takdirinde, kardeşi Harun'dan sonra çölde öleceği önceden geçmişti; Yüce Allah dilerse bunu göstereceğiz. Bazıları, çölden onları çıkaran ve onlarla beraber mukaddes topraklara girenin Musa (a.s.) olduğunu iddia etmiştir; bu ise Ehl-i kitabın ve müslümanların çoğunun üzerinde olduğu görüşe aykırıdır. Buna delillerden biri şudur: « Rabbim! Beni mukaddes topraklara, bir taş atımı kadar yakınlaştır » duası; eğer oraya girmiş olsaydı bunu istemezdi. Bilakis kavmiyle beraber çöldedeyken ölümü geldiğinde, hicret ettiği ve halkını davet ettiği toprağa yakınlaşmayı istedi; fakat takdir, ona bir taş atımı kadar mesafede ulaşmasını engelledi. İnsanların efendisi (s.a.v.) de bunun üzerine şöyle buyurmuştur:

« Ben orada olsaydım size kabrini gösterirdim; kırmızı tepenin yanında. »

Affan bize nakletti, Hammad bize nakletti; Sâbit ve Süleyman et-Teymî bize nakletti, Enes b. Malik'ten: Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « Ben gece yürüyüşüne çıktığımda Musa'nın yanından geçtim; o, kırmızı tepenin yanında, kabrinde namaz kılan ayakta bir kimse idi. » Müslim de onu Hammad b. Seleme hadisinden nakletmiştir.

Süddî şöyle demiştir: Ebu Malik'ten ve Ebu Salih'ten, İbn Abbas'tan; Mürre'den, İbn Mesud'dan ve sahabelerden nakledilmiştir: Sonra Yüce Allah Musa'ya şöyle vahyetti: Harun'u öldürüyorum; onu filanca dağa götür. Musa ve Harun o dağa yöneldiler; bakın ki benzeri görülmemiş bir ağaç vardı ve bina edilmiş bir ev vardı ve üzerinde şiltiler olan bir karyola vardı ve içinde güzel bir esinti vardı. Harun o dağı, evi ve içinde olanları görünce bunlar hoşuna gitti: « Musa, şu karyolada uyumayı seviyorum; onun üzerinde uyuyayım » dedi. Musa: « Bu evin sahibi gelir ve bana kızar diye korkuyorum » dedi. Harun: « Korkma; ben sana bu evin sahibine karşı yeterim; hadi uyuyayım » dedi. Musa: « Hayır, benimle beraber uyuyayım; bu evin sahibi gelirse bana da sana da kızar » dedi. İkisi uyuduğunda Harun'un ruhunu aldı; o, ölümü hissettiğinde: « Musa, beni aldattın » dedi. Ruhu alındığında ev yükseltildi ve ağaç gitti; karyola da onunla beraber göğe yükseltildi. Musa kavmine döndüğünde: Musa, İsrailoğulları'nın ona olan sevgisi yüzünden Harun'u öldürdü ve ona hased etti denildi; Harun onlara karşı Musa'dan daha mülayim ve yumuşaktı; Musa'da ise onlara karşı bir sertlik vardı: « Yazıklar olsun size; o benim kardeşimdi » dediler.

« Onu öldürdüğümü mü sanıyorsunuz? » İnsanlar onu sıkıştırdığında ayağa kalktı, iki rek'at namaz kıldı, sonra Allah'a dua etti; karyola indi, ta ki onu gökle yer arasında gördüler. Sonra Musa (a.s.), Yuşa' olan kölesi ile beraber yürürken siyah bir rüzgâr yaklaştı; Yuşa' onu görünce kıyamet zannetti: « Kıyamet kopacak ve ben, Allah'ın peygamberi Musa'ya karşı suçlu kalacağım » düşüncesine kapıldı. Musa elbisesinin altından bir şey çıkardı ve elbiseyi Yuşa'nın ellerine bıraktı: « Allah'ın peygamberini mi öldürdünüz? »

« Hayır, Allah'a yemin olsun ki ben onu öldürmedim; o, kendisi elbiseyi çıkardı » dedi. Onlar ona inanmadılar ve onu öldürmek istediler: « Eğer bana inanmıyorsanız bana üç gün süre verin » dedi. Allah'a dua etti; onu bekleyen adamların her biri uyku içinde Allah'ın kendisine: Yuşa'nın Musa'yı öldürmediğini ve onu kendisine yükselttiğini haber verdiği bir rüya gördü. Onlar da bıraktılar. Musa ile beraber zalimler şehrine girmeyi reddedenlerden kimse kalmadı; kalanlar öldü ve fethi göremedi. Bu rivayetin bir kısmında tuhaflık ve garip şeyler vardır; Allah daha iyi bilir.

Daha önce geçtiği gibi Musa ile beraber olanlardan çölden çıkanlar, Yuşa' b. Nun ile Kaleb b. Yufenna'dan ve Harun'dan başkası değildir; Kaleb, Musa'nın kız kardeşi Meryem'in kocasıdır. Harun ve Yuşa', daha önce zikrettiğimiz iki adamdır: İsrailoğulları topluluğuna onların mukaddes toprağa girmelerini tavsiye eden iki kişi. Vehb b. Münebbih zikretmiştir ki Musa (a.s.), kabir kazıyor olan bir melek topluluğunun yanından geçti; onlardan ona bundan daha güzel, daha temiz ve daha neşeli bir şey görünmedi: « Ey Allah'ın melekleri! Bu kabri kime kazıyorsunuz? » « Allah'ın şerefli kullarından birine. » « Eğer o kul olmayı seversen o halde şu kabre gir, onda uzan, yüzünü Rabbine çevir ve en kolay nefesle son nefesini ver. » O da bunu yaptı ve vefat etti; Allah'ın salat ve selamı üzerine olsun. Melekler ona namaz kıldı ve onu gömdüler. Ehl-i kitap ve başkaları, onun yüz yirmi yaşında vefat ettiğini zikretmiştir.

Ümeyye b. Halid ve Yunus bize nakletti, Hammad b. Seleme bize nakletti, Ammar b. Ebi Ammar'dan, Ebu Hureyre'den, Peygamber'den (s.a.v.); bu hadisi Peygamber'e (s.a.v.) marfu olarak nakletmiştir: Ölüm meleği insanlara görünerek gelirdi; Musa'ya (a.s.) geldiğinde onu yüzledi ve gözünü oydurdu. Rabbine geldi ve: Rabbim, kulun Musa gözümü oydurdu; onun katındaki şerefi olmasaydı onu çetin şekilde cezalandırırdım, dedi. Allah ona: Kulum dönüş; elini bir öküzün derisine ya da burnuna koysun; elinin eriştiği her kıllık için bir yıl olsun, buyurdu. Melek Musa'ya geldi ve: Bundan sonra ne var? diye sordu. Ölüm denildi. Melek: Hemen, dedi. Allah ona gözünü iade etti ve ölüm meleği artık insanlara gizlice gelmeye başladı. İbn Cerir de onu Ebu Kureyb'ten, Müs'ab b. Mikdâme'den, Hammad b. Seleme'den bu şekilde nakletmiş ve marfu da nakletmiştir. Yüce Allah daha iyi bilir.