Peygamber Salih

Salih kıssası: Semud kavmine peygamber olarak gönderilen Salih, kavminin istediği mucize olarak kayadan çıkarılan deve, deveyi boğazlayanların azabı, üç günlük mühlet ve kavmi yakalayan azabın gelmesi, Nebi'in Semud diyarından geçişi ile kavmin sonunun ayet ve hadislerle anlatılmaktadır.

Salih'in kıssası, Semud peygamberi

Semud, bilinen bir kabile olup adını, Cedis'in kardeşi Semud'dan alır; ikisi de Abir bin İram bin Sam bin Nuh'un oğullarıdır. Asil Araplardan olup Hicaz ile Tebük arasında el-Hicr'de oturuyorlardı; Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), müslümanlarla birlikte Tebük'e giderken buradan geçti; bunun izahı ileride gelecektir. Ad kavminden sonra gelmişlerdir ve onlar gibi putlara tapıyorlardı. Allah, içlerinden bir adamı, kulunu ve Resûlünü, Salih bin Ab bin Mesih bin Ubeyd bin Hacer bin Semud bin Abir bin İram bin Sam bin Nuh'u onlara gönderdi. Onları Allah'a ortak koymaksızın yalnız O'na kulluğa, putları ve eşleri yıkmaya ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamaya çağırdı. İçlerinden bir kısmı ona iman etti; çoğunluğu ise inkâr etti. Ona sözle ve fiille eziyet ettiler, onu öldürmek istediler ve Allah'ın kendilerine karşı hüccet kıldığı deveyi boğazladılar. Bunun üzerine Allah, onları Azîz ve Kavî bir yakalayışla yakaladı.

Kur'an'da Salih ve Semud kıssası

Yüce Allah A'râf suresinde şöyle buyurur: « Semud'a da kardeşleri Salih'i gönderdik. Dedi ki: Ey kavmim, Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka ilahınız yoktur. Rabbinizden size bir burhan gelmiştir: İşte Allah'ın devesi, sizin için bir ayettir. Bırakın onu Allah'ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi can yakan bir azap yakalar.

Hani sizi Ad'den sonra halifeler kıldı ve sizi yeryüzüne yerleştirdi: ovalarında saraylar ediniyorsunuz ve dağlarda evler yontuyorsunuz. Artık Allah'ın nimetlerini anın ve yeryüzünde fesat çıkarmayın. Kavminin kibirlenen önde gelenleri, aralarında zayıf sayılan ve içlerinden iman edenlere: Salih'in Rabbinden gönderildiğini biliyor musunuz? dediler. Onlar da: Onunla gönderilenlere iman ediyoruz dediler.

Kibirlenenler: Senin iman ettiğin şeyleri inkâr ediyoruz dediler. Sonra deveyi boğazladılar ve Rablerinin emrine karşı geldiler ve dediler ki: Ey Salih, gönderilenlerden isen bize vaat ettiğini getir. Bunun üzerine onları o deprem yakaladı; yurtlarında diz çökmüş kalakaldılar. O da onlardan yüz çevirdi ve: Ey kavmim, andolsun, size Rabbimin elçiliğini tebliğ ettim ve size öğüt verdim; fakat siz öğüt verenleri sevmiyorsunuz dediler » (A'râf, 73-79).

Ve Yüce Allah Hûd suresinde şöyle buyurur: « Semud'a da kardeşleri Salih'i gönderdik. Dedi ki: Ey kavmim, Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka ilahınız yoktur. O sizi topraktan yarattı ve sizi oraya yerleşik kıldı. O'ndan mağfiret dileyin, sonra O'na dönün; şüphesiz Rabbim yakındır, (duaları) icabet edendir.

Dediler ki: Ey Salih, sen bundan önce aramızda umut bağlanan (makamı itibarlı) bir kimseydin. Babalarımızın taptıklarına tapmamızı yasaklıyor musun? Doğrusu biz, bizi çağırdığın şey hakkında kuşku veren (endişeli) bir şüphedeyiz. Dedi ki: Ey kavmim, gördünüz mü: Eğer Rabbimden apaçık bir burhan üzerindeysem ve O bana katından bir rahmet vermişse, O'na isyan edersem Allah'a karşı beni kim koruyabilir?

Bana ancak zarar verirsiniz. Ey kavmim, işte Allah'ın devesi size bir ayettir; bırakın onu Allah'ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi yakın bir azap yakalar. Onu boğazladılar. Dedi ki: Yurtlarınızda üç gün yararlanın; bu, (ertelenmesi) mümkün olmayan bir vaaddir.

Emrimiz geldiğinde, katımızdan bir rahmet olarak Salih'i ve onunla birlikte iman edenleri, o günkü rezillikten kurtardık. Rabbin, kuvvetli ve güçlü olandır. Haksızlık edenleri o çığlık yakaladı; yurtlarında diz çökmüş kalakaldılar, sanki orada hiç mutluluk içinde yaşamamışlardı. Semud, Rablerini inkâr etti. Semud'a (Allah'ın rahmetinden) uzaklık (olsun)! » (Hûd, 61-68).

Ve Yüce Allah el-Hicr suresinde şöyle buyurur: « el-Hicr ehli, peygamberleri yalanladı. Onlara ayetlerimizi vermiştik; fakat onlar yüz çeviriyorlardı. Dağlardan evler yontuyor, güven içindeydiler. Ama sabah vakti onları o çığlık yakaladı; kazandıkları onlara hiçbir yarar sağlamadı » (Hicr, 80-84).

Ve şöyle buyurmuştur: « Ayetleri ancak korkutmak için göndeririz. Semud'a da o deveyi apaçık olarak verdik, fakat ona zulmettiler. Ayetleri ise ancak korkutmak için gönderiyoruz » (İsrâ, 59).

Ve Yüce Allah Şuarâ suresinde şöyle buyurur: « Semud, peygamberleri yalanladı. Kardeşleri Salih onlara: Siz Allah'tan korkmaz mısınız demişti. Doğrusu ben sizin için güvenilir bir peygamberim. Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum; ecrim ancak âlemlerin Rabbine aittir.

Burada güven içinde bırakılacak mısınız: Burada bahçelerde, pınarlarda, ekim alanlarında ve olgun hurmalı hurmalıklarda (yaşarken)? Dağlardan, ustalıkla evler yontuyorsunuz. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Yeryüzünde fesat çıkaran ve ıslah etmeyen müsriflerin emrine itaat etmeyin.

Dediler ki: Sen, ancak büyülenmişlerdensin. Sen de bizim gibi bir insansın; doğrulardan isen bize bir ayet getir. Dedi ki: İşte deve: Bir günde (su) içme hakkı onundur ve bilinen bir günde de sizin (içme hakkı)nız vardır. Ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa büyük bir günün azabı sizi yakalar. Onu boğazladılar, o zaman pişman oldular.

(Nitekim) azap onları yakaladı. Elbette bunda dersler vardır; fakat çoğu iman etmemişti. Doğrusu Rabbin, Azîz ve Rahîm olandır » (Şuarâ, 141-159). Ve Yüce Allah Neml suresinde şöyle buyurur: « Semud'a da kardeşleri Salih'i (gönderdik): Allah'a kulluk edin diye; (fakat) onlar iki gruba ayrılıp birbirine düştüler.

Dedi ki: Ey kavmim, neden hayırdan önce şerre koşuyorsunuz? Allah'tan mağfiret dileseniz de rahmete erdirilmeyesiniz? Dediler ki: Seni ve seninle beraber olanları uğursuzlukla görüyoruz. Dedi ki: Uğursuzluğunuz Allah katındadır; bilakis siz imtihana tabi tutulan bir kavimsiniz.

Şehirde, yeryüzünde fesat çıkaran ve ıslah etmeyen dokuz kişi vardı. Dediler ki: Biz gece onu ve ailesini öldürelim, sonra veliye gelip: Biz, ailesinin helakine şahit olmadık; gerçekten doğru söyleyenleriz, diye Allah'a yemin edelim. Onlar böyle bir düzen kurdular, biz de onların haberleri yokken bir düzen kurduk. Sen de bak ki, düzenlerinin sonu nasıl oldu: Biz onları ve kavimlerini tümüyle yıktık.

İşte o evleri, zalimliklerinden dolayı bomboş kalmıştır. Elbette bunda bilen bir kavim için dersler vardır. Ve iman eden ve sakınanları kurtardık » (Neml, 45-53).

Yüce Allah Fussilet suresinde şöyle buyurur: « Semud'a gelince: Biz onlara hidayet verdik; fakat onlar hidayete karşı körlüğü seçtiler. Bu yüzden onları, kazandıkları yüzünden aşağılayıcı azabın yıldırımı yakaladı. Ve iman eden ve sakınanları kurtardık » (Fussilet, 17-18). Ve Yüce Allah Kamer suresinde şöyle buyurur: « Semud da uyarıları yalanladı. Dediler ki: İçimizden tek bir beşere mi uyalım?

O zaman gerçekten sapıtmış ve sersemlemiş oluruz. İçimizde ona mı tebliğ görevi verilmiştir? Hayır, o, yalancı ve küstah bir kimse. Yarın onlardır; kimin yalancı ve küstah olduğunu yarın öğreneceklerdir.

Biz onlara, kendileriyle imtihan edilmeleri için deveyi gönderiyoruz. Sen gözetle onları ve sabret. Onlara haber ver: Su, aralarında paylaşılmıştır; her içme (hakkı için) belirli günler vardır. Fakat onlar, daha (vaat edilen azap) göremeden saldırıp arkadaşlarını çağırdılar; o da (deveyi) boğazladı. Artık azabımın ve uyarımın (onlara nasıl) olduğunu görselerdi!

Onlara tek bir çığlık gönderdik; onlar, kırılıp dağılan bir koyun sürüsü misali (kavurup) oldular. Andolsun, biz Kur'an'ı öğüt almak için kolaylaştırdık; öğüt alan yok mudur? » (Kamer, 23-32). Ve Yüce Allah şöyle buyurur: « Semud, azgınlığıyla (gelen peygamberi) yalanladı. En şaki olanı kalktığında.

Onlara: Allah'ın elçisi (Salih) sizlere dedi ki: (Bu) Allah'ın dişi devesidir, artık (su içme sırası)ndadır. Onu yalanladılar ve boğazladılar. Bunun üzerine Rableri, günahları yüzünden onları helak etti. (Allah) bu felaketi onlara (ceza olarak) verdi ve onun sonuçlarından korkuttu » (Şems, 11-15).

Allah, kitabında Ad ve Semud zikrini sıkça birlikte anar; Tevbe, İbrahim, Furkan, Sâd, Kâf, Neçm ve Fecr surelerinde olduğu gibi. Bu iki kavmin ehl-i kitap tarafından bilinmediği ve Tevrat'ta onların hiçbir zikrinin bulunmadığı söylenir; ancak Kur'an, Musa'nın onlar hakkında haber vermiş olduğuna delalet eder; nasıl ki Yüce Allah İbrahim suresinde şöyle buyurur: « Musa da şöyle dedi: Siz ve yeryüzünde olanların hepsi inkâr etseniz bilmelisiniz ki Allah, her şeyden müstağnidir, övülmeye layıktır. Sizden öncekilerin, Nuh kavminin, Ad'ın, Semud'un ve onlardan sonra gelenlerin haberi size gelmedi mi? Onları Allah'tan başkası bilmez.

Onlara peygamberleri, açık delillerle gelmişlerdi » (İbrahim, 8-9). Görünüşe göre bu, Musa'nın kavmiyle konuşmasının tümüne aittir; ancak bu iki kavim Arap olduğundan, kıssalarını güzelce kaleme almamışlar, onu muhafaza etmeye özen göstermemişlerdir; oysa o iki kavmin kıssası Musa (selam üzeri olsun) zamanında meşhurdu. Bütün bunları Tefsir'de özetle ele aldık; hamd ve fazl Allah'adır.

Salih'in devesi, Semud için bir ayet

Şu an söz konusu olan, onların tarihinden, başlarına gelenlerden, Allah'ın Resûlü Salih'i (selam üzeri olsun) ve ona iman edenleri nasıl kurtardığından ve zalim kavmin varlığını inkârları, zulümleri ve peygamberlerine karşı çıkmaları sebebiyle nasıl sona erdirdiğinden bahsetmektir. Zikrettik ki onlar, Ad'dan sonra gelen Araplardır ve Ad kavminin başına gelenlerden ders almadılar. Bu yüzden peygamberleri onlara: « Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka ilahınız yoktur. Rabbinizden size bir burhan gelmiştir: İşte Allah'ın devesi, sizin için bir ayettir.

Bırakın onu Allah'ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi can yakan bir azap yakalar. Hani sizi Ad'den sonra halifeler kıldı ve sizi yeryüzüne yerleştirdi: ovalarında saraylar ediniyorsunuz ve dağlarda evler yontuyorsunuz. Artık Allah'ın nimetlerini anın ve yeryüzünde fesat çıkarmayın » buyurdu: Sizi onlardan sonra halifeler kıldı ki onların başına gelenlerden ders alıp onların fiillerinin tersine hareket edesiniz; bu arzı size mübah kıldı: ovalarında saraylar ediniyor, dağlardan ustalıkla evler yontuyorsunuz, yani onların yapımında ve kemale erdirilmesinde maharetlisiniz. Öyleyse Allah'ın nimetini şükürle, salih amelle ve O'na ortak koymaksızın yalnız O'na kullukla karşılayın; O'na isyan etmekten ve itaatinden yüz çevirmekten sakının, çünkü bu, kötü bir akibetle sonuçlanır.

Bu yüzden onlara şöyle seslendi: « Burada güven içinde bırakılacak mısınız: Burada bahçelerde, pınarlarda, ekim alanlarında ve olgun hurmalı hurmalıklarda (yaşarken)? », yani birbirine yığılmış, bol, güzel, parlak, kemale ermiş (hurma salkımları) demektir; « dağlardan ustalıkla evler yontuyorsunuz. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Yeryüzünde fesat çıkaran ve ıslah etmeyen müsriflerin emrine itaat etmeyin.

»

Onlara ayrıca şöyle dedi: « Ey kavmim, Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka ilahınız yoktur. O sizi topraktan yarattı ve sizi oraya yerleşik kıldı », yani: O sizi topraktan yarattı ve var etti; sizi oranın sakinleri kıldı, oraya ekimleri ve meyveleriyle birlikte yerleştirdi. Halik ve Rezzak O olduğuna göre, ancak O kulluğa layıktır, O'ndan başkası değil. « O'ndan mağfiret dileyin, sonra O'na dönün »: İçinde bulunduğunuz şeyi bırakın ve O'na kulluğa yönelin; O sizi kabul edecek ve sizi affedecektir.

« Şüphesiz Rabbim yakındır, (duaları) icabet edendir. » Dediler ki: « Ey Salih, sen bundan önce aramızda umut bağlanan (makamı itibarlı) bir kimseydin », yani: Bu sözünden önce, senin aklının tam olmasını umuyorduk; sana, Allah'a ortak koymaksızın yalnız O'na kulluğa çağırmana, eşleri bırakmamana ve babaların ve ataların dinini terk etmene. Bu yüzden dediler ki: « Babalarımızın taptıklarına tapmamızı yasaklıyor musun? Doğrusu biz, bizi çağırdığın şey hakkında kuşku veren (endişeli) bir şüphedeyiz.

» Dedi ki: « Ey kavmim, gördünüz mü: Eğer Rabbimden apaçık bir burhan üzerindeysem ve O bana katından bir rahmet vermişse, O'na isyan edersem Allah'a karşı beni kim koruyabilir? Bana ancak zarar verirsiniz. » Bu, onun ifadedeki inceliği, tatlı muamelesi ve hayra çağırmanın güzel yoludur: Eğer durum benim size söylediğim gibiyse ve ben sizi ona çağırıyorsam, ne dersiniz? Allah'ın katında özrünüz ne olurdu ve O'nun katında sizi kurtaracak olan neydi, oysa siz benden O'nun itaatine yaptığınız çağrıyı bırakmamı istiyorsunuz?

Bu bana imkânsızdır; çünkü bu, üzerimde bir vecibedir: Eğer onu terk etsem, sizden hiçbir kimse ve başka hiç kimse beni O'ndan koruyamaz ve bana yardımcı olamaz. Öyleyse Allah'a ortak koymaksızın yalnız O'na sizi çağırmaktan, Allah benimle aranızda hüküm verinceye kadar vazgeçmeyeceğim. Onlar ona yine şöyle dediler: « Sen, ancak büyülenmişlerdensin », yani büyülenmişlerdendir; kastettikleri, Allah'a ortak koymaksızın yalnız O'na kulluğa ve O'ndan başkasını eş olarak yıkmaya çağrısında ne dediğini bilmeyen, büyülenmiş bir adamdır. Çoğunluğun seçtiği görüştür: büyülenmişler, büyülenmişlerden demektir.

Denildi ki: (büyülenmişlerden), sihri olanlardan demektir; sihir, akciğerdir; sanki şöyle diyorlar: Sen ancak sihirli bir insansın. İlk görüş, onların ardından gelen sözleri bakımından daha açıktır: « Sen de bizim gibi bir insansın. » Onların sözü: « doğrulardan isen bize bir ayet getir »: Onlar ondan, kendisine getirdiği şeyin doğruluğunu ispat eden gayet tabii bir şey getirmesini istediler. O da şöyle dedi: « İşte deve: Bir günde (su) içme hakkı onundur ve bilinen bir günde de sizin (içme hakkı)nız vardır.

Ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa büyük bir günün azabı sizi yakalar. » Ve şöyle dedi: « Rabbinizden size bir burhan gelmiştir: İşte Allah'ın devesi, sizin için bir ayettir. Bırakın onu Allah'ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi can yakan bir azap yakalar. » Ve Yüce Allah şöyle buyurur: « Semud'a da o deveyi apaçık olarak verdik, fakat ona zulmettiler.

»

Tefsirciler şöyle zikretmiştir: Semud, bir gün meclislerinde toplandı. Allah'ın elçisi Salih onlara geldi, onları Allah'a davet etti, onlara hatırlatmalarda bulundu, onları korkuttu, öğüt verdi ve emirler verdi. Onlar ona şöyle dediler: Eğer şu kayayı bize yarıp çıkarırsan, şu şu vasıflarda bir deve (çıkarırız); vasıflarını sayarak tarif ettiler ve öylece direndiler: Boyun başı yapılı ve uzun yüklü (gebe) olsun ve şu şu vasıflarda bulunsun. Salih peygamber (selam üzeri olsun) onlara şöyle dedi: Görün bakalım: Eğer istediğiniz şekilde, istediğiniz veçhile cevap verirsem, size geldiğim şeylere iman eder ve gönderildiğim şeyi tasdik eder misiniz? Dediler ki: Evet.

Bunun üzerine vaatlerini ve sözlerini aldı ve sonra misrına (namazgâhına) yöneldi; kaza edilen namazı kıldı ve Rabbinden istediklerine cevap vermeyi istedi. Allah o kayaya, istenen veçhile ve tarif edilen vasıflarla, boyun başı yapılı ve uzun yüklü (gebe) iri bir dişi deveyi yarıp çıkarmayı emretti. Onu böyle görünce, azametli bir iş, ürperten bir manzara, parlayan bir kudret, kat'i bir burhan ve aydınlatıcı bir bürhan gördüler; içlerinden bir çoğu iman etti, fakat çoğu inkârında, sapıklığında ve direnişinde sebat etti. Bu yüzden « fakat ona zulmettiler » buyuruldu; yani onu inkâr ettiler ve onunla hakka uymadılar; bu, çoğunluğuna aittir.

İman edenlerin önderi, Cünde' bin Amr bin Miḥlet bin Lubeyd bin Cevves olup onların önde gelenlerindendi; İslam'da soyluların geri kalanıdır. Onları bundan Dûab bin Amr bin Lubeyd saptırdı; onların putlarının efendisi el-Hubâb ve Rebâb bin Sem'ar bin Cahlas da bunda pay sahibi oldular. Cünde', asil ve İslam'a eğilmiş olan kuzeni Şihâb bin Halife'yi davet etti; onlar bunu engellediler ve Şihâb onlara döndü. Bu vesileyle müslümanlardan Mihrâş bin Gânime bin ed-Dümeyl adında bir adam şiir söyledi: « Amr oğullarından bir topluluk vardı ki Şihâb'ı Nebî'nin dinine davet ettiler.

Semud'un önde gelenleri, hepsi birden, kendilerine cevap vermeye meyletti; cevap vermiş olsaydı, Salih aramızda azize erişirdi; fakat onlar (Şihâb'ı) Dûab'a tercih etmediler. el-Hicr ehlinin azgınları ise, hidayetlerinden sonra kurtlara döndüler. »

Bu yüzden Salih onlara: « İşte Allah'ın devesi, sizin için bir ayettir » dedi: Onu Allah'a izafe etti; bu, Allah'ın evi ve Allah'ın kulu ifadelerindeki gibi tazim ve tebcil edici bir izafettir. « Sizin için bir ayettir », yani size geldiğim şeyin doğruluğuna bir delildir. « Bırakın onu Allah'ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi yakın bir azap yakalar. » Bu deve, yeryüzünde istediği yerde otlamak üzere aralarında kalmak ve bir gün evet bir gün hayır olmak üzere suluk yerine gelmek üzere karar kılındı: Su günü geldiğinde kuyunun suyunu o gün içerdi; onlar da o gün, ertesi gün için su ihtiyaçlarını doldururlardı.

Denildi ki: Onlar sütünden ihtiyaçlarını karşılayacak kadar içerdi. Bu yüzden « bir günde (su) içme hakkı onundur ve bilinen bir günde de sizin (içme hakkı)nız vardır » buyuruldu. Ve bu yüzden Yüce Allah şöyle buyurdu: « Biz onlara, kendileriyle imtihan edilmeleri için deveyi gönderiyoruz », yani onları denemek için: Ona iman edecekler mi, yoksa inkâr mı edecekler? « Sen gözetle onları », yani başlarına gelecek olanı bekle « ve sabret », sana verdikleri eziyette; sana açık bir şekilde bir haber gelecektir.

« Onlara haber ver: Su, aralarında paylaşılmıştır; her içme (hakkı için) belirli günler vardır. »

Salih'in devesinin boğazlanması

Bu durum onların üzerinde uzun sürünce önde gelenleri toplandı; bu deveyi boğazlamaya ve ondan kurtulup sularını bollatmaya karar verdiler. Şeytan onların amellerini süsledi. Yüce Allah şöyle buyurdu: « Onu boğazladılar ve Rablerinin emrine karşı geldiler ve dediler ki: Ey Salih, gönderilenlerden isen bize vaat ettiğini getir » (A'râf, 77). Onların arasında bu işi üstlenen, önde gelenlerinden Kudâr bin Salîf bin Cünde' olup kırmızı, gök gözlü ve kısa boyluydu; zinakâr bir kadından doğduğu söylenir; Salîf döşeğinde, Sibân adında bir adamdan doğmuştur. Bu iş herkesin anlaşmasıyla yapıldığı için fiil herkese nisbet edildi.

İbn Cerir ve diğer tefsir âlimleri şöyle zikretmiştir: Semud'dan iki kadın, birinin adı Saduf bint el-Muhayye bin Züheyr bin el-Muhayye olup asil ve zengin bir kadın; Aslem'den bir adamın karısıydı; onu bıraktı ve Mihsa' bin Mihrâc bin el-Muhayye adında kuzenini çağırdı ve deve boğazlanırsa kendisini ona sundu. Diğerinin adı Unayze bint Güneym bin Miclâz olup künyesi Ümmü Usman'dı; ihtiyar bir kâfindi; Dûab bin Amr'dan, önderlerden birinden, kızları vardı; deve boğazlanırsa istediği kızını ona sundu. Böylece boğazlama için bu iki genç seçildi; kavimlerinde bunu destekleyenler aradılar; yedi kişi daha göreve icabet etti ve dokuz oldular: Bunlar, Yüce Allah'ın sözünde zikredilen « yeryüzünde fesat çıkaran ve ıslah etmeyen dokuz kişi »dir. Sonra kabilesinin geri kalanını aradılar; boğazlamayı onlara süslediler ve onlar da buna icabet edip boyun eğdiler.

Böylece deveyi gözetlemeye koyuldular; deve suluktan döndüğünde Mihsa', ona bir ok atıp incik kemiğini kesip attı. Kavimin kadınları, onu öldürmek için geldi, yüzlerini açıp onları teşvik ettiler. Kudâr bin Salîf deve üzerine atıldı, onu kılıçla vurup art kemiğini kesti; deve yere yığıldı ve tek bir büyük inleme ile, yavrusunu uyaran bir ses çıkardı. Sonra gövdesinin ortasına vurdu ve onu boğazladı; yavrusu çıktı, dik bir dağın üzerine çıktı ve üç kez bağırır.

Abdurrazzak, Ma'mer'den, el-Hasan'ı dinleyen birinden şöyle dediğini rivayet etmiştir: Yavru: Rabbim, annem nerede? dedi. Sonra bir kayaya girdi ve onun içinde kayboldu. Denildi ki: Hayır, onu takip ettiler ve onu da boğazladılar. Yüce Allah şöyle buyurur: « Fakat onlar, daha (vaat edilen azap) göremeden saldırıp arkadaşlarını çağırdılar; o da (deveyi) boğazladı. Artık azabımın ve uyarımın (onlara nasıl) olduğunu görselerdi! » Ve Yüce Allah şöyle buyurur: « En şaki olanı kalktığında. Onlara: Allah'ın elçisi (Salih) sizlere dedi ki: (Bu) Allah'ın dişi devesidir, artık (su içme sırası)ndadır », yani ondan sakının; onu yalanladılar ve boğazladılar; Rableri, günahları yüzünden onları helak etti ve bu felaketi onlara ceza olarak verdi ve onun sonuçlarından korkuttu.

İmam Ahmed şöyle der: Abdullah bin Numeyr bize rivayet etti; Hişâm, yani bin Urve, bize rivayet etti; o, babasından; o da Abdullah bin Zem'a'dan rivayet etti: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) bir hutbe irad etti, deveyi zikretti ve onu boğazlayanı zikretti ve şöyle buyurdu:

« İçlerinden en şaki olan kalktı: Onun için bir adam kalktı; sert, güçlü, kavmi içinde itaat edilen, Ebu Zem'a'ya benzer bir kimse. »

Ahmed rivayet etti

İki Sahih'in sahipleri bunu Hişâm hadisinden çıkarmıştır. « Sert », cesur demektir; « güçlü », önde gelen demektir; « itaat edilen » ise kavmi içinde kendisine uyulan demektir.

Muhammed bin İshak şöyle der: Yezid bin Muhammed bin Hüseym bana rivayet etti; Muhammed bin Ka'b'dan; o, Muhammed bin Hüseym Ebu Yezid'den; o, Ammâr bin Yâsir'den rivayet etti: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) Ali'ye şöyle buyurdu:

« İnsanların en şakilerini sana haber vereyim mi? İki adam: Birincisi, deveyi boğazlayan Semudlu; ikincisi ise seni, ey Ali, buradan vuracak olan, ki bu buraya kadar nüfuz eder » diyerek şakağını gösterdi, sonra sakalını gösterdi.

İbn Ebi Hâtime rivayet etti

Yüce Allah şöyle buyurur: « Onu boğazladılar ve Rablerinin emrine karşı geldiler ve dediler ki: Ey Salih, gönderilenlerden isen bize vaat ettiğini getir » (A'râf, 77). Bu sözlerde birden fazla açıdan derin bir inkâr toplandı: Allah'a ve Resûlüne karşı geldiler; Allah'ın kendileri için bir ayet kıldığı deveyi boğazlamayı kat'i olarak yasaklayarak. Ve azabın kendilerine inmesine koştular, onu kendilerine iki açıdan çektiler: Onlar üzerindeki şart, « ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi yakın bir azap yakalar » sözündedir; bir ayette « büyük », öbüründe « can yakan » (azap); bunların hepsi gerçektir; ve bu konudaki aceleci davranışları. Ve şunu da: Onun peygamberliğini ve doğruluğunun kat'i delili sabit olmuşken Resûlü yalanladılar; bunu kat'i bir kanaatle biliyorlardı; fakat inkâr, sapıklık ve inat, onları haktan ve azabın inmesinden alıkoydu.

Üç gün ve Salih kavminin azabı

Yüce Allah şöyle buyurur: « Onu boğazladılar. Dedi ki: Yurtlarınızda üç gün yararlanın; bu, (ertelenmesi) mümkün olmayan bir vaaddir. » Zikretmişlerdir ki deve boğazlandığında, Kudâr bin Salîf deve üzerine ilk atılan oldu: Allah onu lânetledi ve art kemiğini kesti; deve yere yığıldı. Sonra kılıçlarıyla deve üzerine atıldılar ve onu parçaladılar. Yavrusu, bunu görünce onlardan kaçtı, oradaki dağın tepesine çıktı ve üç kez bağırır.

Bu yüzden Salih onlara: « yurtlarınızda üç gün yararlanın » dedi: O günden ayrı olarak. Onlar bu kat'i vaaddede onu tasdik etmediler; bilakis geceleyin onu öldürmek için bir düzen kurdular ve iddialarına göre deveye onu katmak istediler. Dediler ki: « Biz gece onu ve ailesini öldürelim, sonra veliye gelip: Biz, ailesinin helakine şahit olmadık; gerçekten doğru söyleyenleriz, diye Allah'a yemin edelim », yani: Onu ailesiyle birlikte yurduna gömeceğiz, öldüreceğiz, sonra ölümünü inkâr edeceğiz ve velileri kanını isterse onu reddedeceğiz. Bu yüzden dediler ki: « sonra veliye gelip: Biz, ailesinin helakine şahit olmadık; gerçekten doğru söyleyenleriz, diye (yemin edelim).

» Ve Yüce Allah şöyle buyurdu: « Onlar böyle bir düzen kurdular, biz de onların haberleri yokken bir düzen kurduk. Sen de bak ki, düzenlerinin sonu nasıl oldu: Biz onları ve kavimlerini tümüyle yıktık. İşte o evleri, zalimliklerinden dolayı bomboş kalmıştır. Elbette bunda bilen bir kavim için dersler vardır. Ve iman eden ve sakınanları kurtardık.

» Allah yüce, Salih'i öldürmeyi hedefleyen bu gruba, kavminden önce onları ezip geçen taşlar fırlattı. Semud, mühletin ilk günü olan perşembe günü, Salih'in (selam üzeri olsun) kendilerini uyandırdığı gibi sararmış yüzlerle uyandı. Gece olunca hep bir ağızdan bağırdılar: Sürenin bir günü geçti. Sonra mühletin ikinci günü olan cumaya geçtiler; yüzleri kızarmıştı; gece olunca: Sürenin iki günü geçti diye bağırdılar.

Sonra faydalanmanın üçüncü günü olan cumartesiye geçtiler; yüzleri kararmıştı; gece olunca: Süre doldu diye bağırdılar. Pazar sabahı yağ sürdüler, hazırlanıp oturdular; ne azabın, ne işkencenin kendilerine ulaşacağını, nasıl muamele göreceklerini, azabın hangi yandan geleceğini bilmiyorlardı. Güneş doğduğunda gökten, üstlerinden bir çığlık ve alttan şiddetli bir deprem geldi: Ruhlar aktı, canlar baygınlığa düştü, hareketler sustu, sesler yok oldu, hakikatler gerçekleşti; sabaha yurtlarında cansız, hareketsiz cesetler olarak kaldılar. Dediler ki: İçlerinden yalnızca felçli kalmış bir kız çocuğu, el-Salk kızı Kelbe, ki ona ez-Zürey'a da denirdi, kaldı; o, çok şiddetli bir inkâr ve Salih'e (selam üzeri olsun) düşmanlık sahibiydi.

Azabı görünce bacakları açıldı; en hızlı şey gibi koşarak kalktı, bir Arap kabilesine katıldı, onlara gördüğünü ve kavmine geleni haber verdi ve onlardan su istedi; suyu içince öldü. Yüce Allah şöyle buyurur: « sanki orada hiç mutluluk içinde yaşamamışlardı », yani orada asla genişlik, geçim ve zenginlik içinde yaşamadılar. « Semud, Rablerini inkâr etti. Semud'a (Allah'ın rahmetinden) uzaklık (olsun)! »: Bu, kısmetin dili onların üzerine bağırdı.

İmam Ahmed şöyle der: Abdurrazzak bize rivayet etti; Ma'mer bize rivayet etti; Abdullah bin Usman bin Hüseym bize rivayet etti; ez-Zübir'den; o, Câbir'den rivayet etti: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) el-Hicr'den geçtiğinde şöyle buyurdu:

« Ayetler istemeyin; çünkü Salih kavmi onları istemişti. » Deveyi, su için buradan girip oradan çıkan deve olarak gösterdi. « Rablerinin emrine karşı geldiler ve onu boğazladılar. Bir gün onun sütünü içtiler ve bir gün onun suyunu içtiler.

Sonra onu boğazladılar ve onları bir çığlık yakaladı: Allah, göğün derisinin altında olan herkesi helak etti; Allah'ın haramında bulunan bir adam dışında. » Dediler ki: O kimdir ey Allah'ın Resûlü? Buyurdu: « O, Ebu Rıgâl'dir. Haramdan çıktığında, kavmine gelen şey ona da geldi.

»

Ahmed rivayet etti; Müslim'in şartına göre, altı kitapta yoktur

Nebi'in Salih diyarından geçişi

Abdurrazzak şöyle de der: Ma'mer bana haber verdi: İsmail bin Ümeyye bana haber verdi ki Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), Ebu Rıgâl'in kabrinin önünden geçti ve şöyle dedi: Biliyor musunuz bu kimdir? Dediler ki: Allah ve Resûlü daha iyi bilir. Buyurdu: « İşte Ebu Rıgâl'in kabri; Semud'dan bir adam olup Allah'ın haramındaydı; Allah'ın haramı, onu Allah'ın azabından alıkoydu. Haramdan çıktığında, kavmine gelen şey ona da geldi; buraya gömüldü ve beraberinde bir altın dalı gömüldü. » İnsanlar inip kılıçlarıyla kabre atıldılar, kazdılar ve dalı çıkardılar. Abdurrazzak şöyle der: Ma'mer şöyle der: ez-Zührî şöyle der: Ebu Rıgâl, Sakîf'lidir. Bu, bu yolla mürseldir. Ve başka bir yolla senetli şekilde geldi; Muhammed bin İshak'ın Sira'da zikrettiği gibi, İsmail bin Ümeyye'den, Buceyr bin Ebu Buceyr'den: Abdullah bin Amr'ı dinledim: Allah Resûlü'nü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken dinledim:

« Taif'e onunla birlikte giderken bir kabrin önünden geçtik. Şöyle dedi: İşte Ebu Rıgâl'in kabri; o, Semud'lulardandır ve onu alıkoyan bu haramdaydı. Oradan çıktığında, kavmine orada gelen işkence ona da geldi; buraya gömüldü; bunun alameti, beraberinde bir altın dalının gömülmesidir: Eğer kazarsanız onunla birlikte bulursunuz. » İnsanlar kabre atıldılar ve dalı çıkardılar.

Ebu Davud, Muhammed bin İshak'tan rivayet etti; el-Mizzî: hasen aziz bir hadistir demiştir

Diyorum ki: Buceyr bin Ebu Buceyr, bunu tek başına bu şekilde rivayet etmiştir ve bu hadisten başka tanınmamıştır; İsmail bin Ümeyye'den başka kimse ondan rivayet etmemiştir. Şeyhimiz şöyle dedi: Nebi'ye nisbetinde yanılmış olması mümkündür; bu sözler Abdullah bin Amr'ın kendisinden olabilir. Allah daha iyi bilir. Diyorum ki: Ancak önceki mürsel kıssa ve Câbir hadisi ona şahitlik etmektedir. Allah daha iyi bilir.

« O da onlardan yüz çevirdi ve: Ey kavmim, andolsun, size Rabbimin elçiliğini tebliğ ettim ve size öğüt verdim; fakat siz öğüt verenleri sevmiyorsunuz dediler » sözüyle ilgili olarak, bu, Salih'in (selam üzeri olsun) bir haberi olup kavmine helak olduktan sonra söyledi; o sırada yerlerinden başka bir yere gitmek için yola çıkmıştı ve şöyle diyordu: Ey kavmim, andolsun, size Rabbimin elçiliğini tebliğ ettim ve size öğüt verdim, yani gücüm yeten her şeyle size hidayet için çalıştım; bunu sözümle, fiilimle ve niyetimle kalbimde taşıdım; « fakat siz öğüt verenleri sevmiyorsunuz », yani huyunuz hakkı kabul etmiyor ve onu istemiyordu; bu yüzden size ulaşan ve sonsuza kadar devam eden bu can yakan azaba eriştiniz; sizinle bir çarem yok ve sizden bunu savuşturacak ellerim yok; üzerime düşen elçiliği tebliğ etmek ve size öğüt vermekti; bunu yaptım ve size verdim; ama Allah ne dilerse onu yapar.

Ve Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), Bedir kuyusu ehline üç gece sonra hitap etti: binicisinin üstünde onların üzerinde durdu, gece bitince yola çıkmaları için emir vermişti ve şöyle dedi: « Ey kuyu ehli, Rabbinizin vaadini gerçek buldunuz mu? Ben de Rabbimin vaadini gerçek buldum. » Onlara ayrıca şöyle dedi: « Peygamberin akrabaları ne kötüdür: Beni yalanladınız, halbuki insanlar beni tasdik ettiler; beni sürdünüz, halbuki insanlar beni barındırdılar; bana savaş açtınız, halbuki insanlar bana yardım ettiler. Peygamberin akrabaları ne kötüdür; peygamberiniz için siz peygamberin akrabaları oldunuz. » Ömer ona şöyle dedi: Ey Allah'ın Resûlü, cesetlere dönüşmüş insanlara mı hitap ediyorsun? Buyurdu: « Canımı kudretinde tutan O'na yemin olsun ki, benim söylediklerimi dinleme bakımından siz onlardan az değilsiniz, fakat onlar cevap vermezler. » İzahı, Allah dilerse, yerinde gelecektir. Denildi ki: Salih (selam üzeri olsun), Allah'ın haramına yerleşti ve ölünceye kadar orada kaldı.

İmam Ahmed şöyle der: Vâkı' bize rivayet etti; Zam'a bin Salih bize rivayet etti; Selâme bin Vehram'dan; o, İkrime'den; o, İbn Abbas'tan rivayet etti: Nebi (sallallahu aleyhi ve sellem), Hac sırasında Üsfân vadisinden geçtiğinde şöyle dedi: Ey Ebu Bekir, şu vadi ne vadisidir? O: Üsfân vadisidir dedi. Buyurdu:

« Hûd ile Salih, buradan geçtiler; kırmızı hörgüçlü, burun delikleri hurma lifi gibi develer üzerinde, abalar giymiş, Numâr kumaşlarıyla örtünmüş olarak, Beyti'l-Atîk'e hacca geliyorlardı.

Ahmed rivayet etti; senet güzeldir

Ve Nuh'un (selam üzeri olsun) kıssasında, Taberânî'nin nakliyle, Nûh'u, Hûd'u ve İbrahim'i zikreden benzer bir hadis gelmiştir.

Nebi'in (sallallahu aleyhi ve sellem), Tebük yılında Semud diyarı olan el-Hicr vadisinden geçişinin zikri. İmam Ahmed şöyle der: Abdüssamed bize rivayet etti; Saḫr bin Cüveyriye bize rivayet etti; Nâfi'den; o, İbn Ömer'den rivayet etti: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), insanlarla Tebük'te konakladığında, onlarla el-Hicr'de, Semud'un evlerinin yanında konakladı. İnsanlar, Semud'un içtiği kuyulardan su çektiklerinde hamur yoğurdu ve kazanları kurdu. Allah Resûlü, kazanları boşaltmalarını ve hamuru develere vermelerini emretti; sonra deve içtiği kuyunun yanında konaklayacakları yere kadar onlarla gitti, azaba uğratılmış kavmin yanına girmelerini yasakladı ve şöyle dedi: Onlara gelen şeyin size de gelmesinden korkuyorum; onların yanına girmeyin.

Ahmed şöyle de der: Affan bize rivayet etti; Abdülazîz bin Müslim bize rivayet etti; Abdullah bin Dinâr bize rivayet etti; o, Abdullah bin Ömer'den rivayet etti: Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), el-Hicr'deyken şöyle buyurdu:

« Azaba uğratılmış bu kavmin yanına ağlayarak girin; ağlamıyorsanız, onların yanına girmeyin, onlara gelen şeyin size de gelmesinden korkarak.

Buhari ve Müslim rivayet etti

Bazı rivayetlerde: kendisi (sallallahu aleyhi ve sellem) evlerinin önünden geçtiğinde başını örttü, hayvanını hızlandırdı ve evlerine girmeyi, ağlamadıkça yasakladı. Bir rivayette: Eğer ağlamıyorsanız, ağlıyor gibi yapın, onlara gelen şeyin size de gelmesinden korkarak buyrulmuştur. Allah'ın salâtı ve selâmı üzerine olsun.

İmam Ahmed şöyle der: Yezid bin Harun bize rivayet etti; el-Mes'ûdî bize rivayet etti; İsmail bin Avsta'dan; o, Muhammed bin Ebi Kebşe el-Enmârî'den; o da babasından, ki adı Amr bin Sa'd'dır, ki ona Âmir bin Sa'd da denir, rivayet etti: Tebük seferinde insanlar, evlerine girmek için el-Hicr ehline doğru koştular. Bu, Allah Resûlü'ne (sallallahu aleyhi ve sellem) iletildi; o da seslendi: (Namaza) gelin. Nebi'e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldim: devesinin dizginini tutuyor ve şöyle diyordu: Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir kavmin yanında ne yapıyorsunuz? Bir adam seslendi: Onlara hayranlık duyuyoruz ey Allah'ın Resûlü. Buyurdu:

« Size bundan daha hayret verici bir şeyi haber vereyim mi? Sizden bir adam size, sizden önce olanları ve sizden sonra olacakları haber veriyor. Doğrulun ve hidayet üzere olun; çünkü Allah'ın sizi azaplandırmasıyla bir işi yoktur; sizi savunamayacak olan bir kavim gelecektir.

Ahmed rivayet etti; senet güzeldir

Salih kavminin sonu

Zikretmişlerdir ki Salih kavmi uzun ömürlüydü: kerpiçten evler inşa ediyorlardı ve evler, içlerinden birinin ölümünden önce yıkılıyordu; bu yüzden dağlarda evler yonttular. Zikretmişlerdir ki Salih kavmi ondan bir ayet istediğinde, Allah o deveyi kayadan çıkardı ve ona, karnındaki yavrusuyla birlikte deve ve yavrusuna hürmet etmelerini emretti ve ona kötülük ederlerse Allah'ın azabıyla korkuttu. Ona, deveyi boğazlayacaklarını ve bunun helaklerinin sebebi olacağını haber verdi; deve boğazlayanı tarif etti: kırmızı, gök gözlü, sarı yüzlü. Bunun üzerine memlekete gözcüler gönderdiler: Bu vasıflarda bir yenidoğan bulduklarında onu öldüreceklerdi.

Bu durum çok uzun sürdü; bir nesil öldü ve bir diğeri geldi. Sonra bir çağda, önderlerinden biri oğlunu, önderlikte ona benzer bir başkasının kızıyla evlendirdi; birleştiler ve onlardan devenin boğazlayanı, Kudâr bin Salîf doğdu. Gözcüler, ebeveynlerinin ve büyük babalarının onların arasında soylu olması sebebiyle onu öldüremediler. Hızla büyüdü: bir haftada, başkalarının bir ayda eriştiği olgunluğa erişti; nihayet onlar arasında itaat edilen bir önder oldu.

Ruhu onu devenin boğazlanmasına itti ve sekiz önde geleni de bununla birlikte hareket etti: Bunlar, Salih'i (selam üzeri olsun) öldürmek isteyen dokuz kişidir. Boğazlama gerçekleştiğinde ve bu, Salih'e (selam üzeri olsun) iletildiğinde, ona ağlayarak geldi. Onlar ona özür dileyerek karşı çıktılar ve dediler ki: Bu bizim meclisimizden çıkmadı; bunu içimizden bu gençler yaptı. Denildi ki: onlara yavrusunu takip etmelerini emretti ki onu iyice sarıp yerine karşılık olsun.

Onlar onun peşine gittiler: Yavru bir dağa çıktı; onlar da onun ardından ona tırmandıklarında dağ, kuşların bile erişemeyeceği bir yüksekliğe yükseldi; yavru, yaşları sel gibi akıncaya kadar ağladı. Sonra Salih'e (selam üzeri olsun) döndü ve üç kez bağırır; Salih de şöyle dedi: « yurtlarınızda üç gün yararlanın; bu, (ertelenmesi) mümkün olmayan bir vaaddir. » Onlara, ertesi sabah yüzlerinin sararacağını, sonra ikinci günde kızaracağını ve üçüncü gün yüzlerinin kararacağını, dördüncü günde ise her yıldırımın sesini içinde barındıran bir çığlığın kendilerine geldiğini ve onları helak ettiğini haber verdi; sabaha yurtlarında diz çökmüş (ölü) olarak kaldılar. Bu kıssanın bir kısmında incelenmesi gereken yönler vardır ve Kur'an'dan, onlar ve tarihleri hakkında zahirî olarak anlaşılanla çelişen unsurlar bulunmaktadır; bunu zikrettik.

Allah doğrusunu en iyi bilendir: O bize yeter ve ne güzel bir vekildir.