Salih'in devesi, Semud'a bir mucize

Salih (a.s.), Semud kavmine, Allah'ın bir işareti olarak bir deve getirmiştir; deve ile kavmin su hakkı dönüşümlü olarak paylaşılıyordu. Kavmin önde gelenleri deveyi boğazmayı kararlaştırdı; Misdâ' ve Kudâr ibn Salîf tarafından boğazıldı. Bunun üzerine Semud, vaad edilen azap ile helak edildi.

Salih'in devesi, Semud için bir işaret

Şu anda söz konusu olan, onların kıssasını, kendilerine gelen şeyi, Allah'ın peygamberi Salih'i (onun üzerine selam olsun) ve ona iman edenleri nasıl kurtardığını ve zalim kavmin varlığını, küfürleriyle, zulümleriyle ve elçilerine muhalefetleriyle nasıl sonlandırdığını zikretmektir. Onların, Ad'dan sonra gelen Araplar olduklarını ve kendilerine gelen şeyden hiçbir ibret almadıklarını zikretmiştik. Bu yüzden peygamberleri onlara şöyle dedi: « Allah'a kulluk edin: sizin için O'ndan başka bir ilah yoktur. Size Rabbinizden bir delil gelmiştir: bu, Allah'ın devesidir, sizin için bir işarettir.

Onu, Allah'ın toprağında otlatın ve ona kötülük etmeyin, yoksa sizi elem verici bir azap yakalar. Ve sizi Ad'dan sonra halifeler kıldığı ve sizi yeryüzünde oturttuğu zamanı hatırlayın: düzlüklerinde saraylar dikiyorsunuz ve dağlarda evler yontuyorsunuz. Allah'ın nîmetlerini hatırlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yapmayın »: sizi onların ardından halifeler kıldı ki, onlara gelen şeyden ibret alasınız ve amellerinizin tersini yapasınız; sizi bu yeryüzüne müsaade etti: düzlüklerinde saraylar dikiyorsunuz ve dağlarda evleri sanatla yontuyorsunuz, yani onların yapımında ve kemale erdirilmesinde maharetlisiniz. Bunun için Allah'ın nîmetini şükürle, salih amelle ve yalnız O'na, ortağı olmadan kullukla karşılayın; ona isyan etmenizden ve onun itaatından yüz çevirmenizden sakının; çünkü sonuç zararlı olur.

Bu yüzden onları şöyle teşvik etti: « Burada olan içinde, bahçeler içinde, çeşmeler, ekinler ve salkımları dolgun hurmalar arasında emniyet içinde bırakılacak mısınız? », yani yığılmış, bol, güzel, parlak, olgun; « dağlarda evleri sanatla yontuyorsunuz. Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Yeryüzünde bozgunculuk yapan ve onu ıslah etmeyen azgınların emrine itaat etmeyin.

»

Onlara ayrıca şöyle dedi: « Ey kavmim, Allah'a kulluk edin: sizin için O'ndan başka bir ilah yoktur. Sizi topraktan yaratan ve onu ıslah etmek için sizi oturttuğu O'dur », yani: sizi topraktan yaratan ve doğurtan ve sizi onun sakinleri kılan ve onu, ekimleri ve meyveleriyle birlikte size veren O'dur. O, yaratan ve rızıklandırandır; bu yüzden kulluk, başkasını dışarıda bırakarak ancak O'na layıktır. « O halde O'ndan bağışlanma isteyin, sonra O'na dönün »: içinde bulunduğunuz şeyi bırakın ve onun kulluğuna yönelin; size kabul edecek ve bağışlayacaktır.

« Rabbim yakındır, icabet eder. » Şöyle dediler: « Ey Salih, sen bundan önce bizim içinde, kendisinden umut beklediğimiz kişiydin », yani: bu sözden önce, senin aklının tamam olacağını umuyorduk; senin bize yalnızca Allah'a kulluk etmeyi çağırman ve ortaklar olarak ibadet ettiklerimizi bırakmamızı istemen ve babaların ve dedelerin dininden yüz çevirmen. Bu yüzden şöyle dediler: « Babalarımızın ibadet ettiklerini ibadet etmekten bizi men mi ediyorsun? Senin bizi çağırdığın şeyle ilgili olarak elbette şüphe dolu bir haldeyiz.

» O şöyle dedi: « Ey kavmim, görüyor musunuz: eğer ben, Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve bana katından bir rahmet getirmişse, ona isyan edersem Allah'a karşı kim beni korur? Bana ancak zarar artırırsınız. » Bu, onun katından bir ifadede naziklik, güzel bir edep ve hayra çağırmanın güzel bir şeklidir: eğer benim size söylediğim şey sizde varsa ve ben sizi ona çağırıyorsam ne dersiniz? Allah katında özrünüz ne olurdu ve onun katında sizi kurtaran ne olurdu, oysa siz benden, onun itaatına çağrımı bırakmamı istiyorsunuz?

Bu, bana imkansızdır; çünkü o, benim üzerime ağır bir yükleyici olan bir sorumluluktur: onu bıraksam, sizden hiçbiri ve kimse bana ondan bir sığınma veremez ve bana yetişemez. Bu yüzden, Allah benimle aranızda hüküm verinceye kadar, sizi ortaksız olarak yalnızca Allah'a çağırmaktan vazgeçmeyeceğim. Onlar ona şöyle de dediler: « sen ancak büyü yapmışlardan birisin », yani: büyü yapanlardan; onlar, yalnızca Allah'a kulluk etmeye çağrısında ne söylediğini bilmeyen ve ondan başkasını, ortakları tamamen deviren, büyülenmiş bir adamı kastediyorlar. Çoğunluğun seçtiği görüş budur: büyülenmişler, büyülenmişler demektir.

Denilmiştir ki: bir sihr sahibi olanlardan; sihr, ciğerdir; sanki şöyle diyorlardı: sen ancak bir sihre uğramış bir insansın. Ve ilk görüş, onların ardından gelen sözüne göre daha görünendedir: « sen ancak bizim gibi bir insansın. » Sözleri: « eğer doğru söyleyenlerdensen bir işaret getir », ona, ona getirdiği şeyin doğruluğunu ispatlayan bir acayib bir şey getirmesini istediler. O şöyle dedi: « İşte bir devedir: onun su içme hakkı vardır ve sizin de bilinen bir günde su içme hakkınız vardır.

Ona kötülük etmeyin, yoksa büyük bir günün azabı sizi yakalar. » Ve şöyle demiştir: « Size Rabbinizden bir delil gelmiştir: bu, Allah'ın devesidir, sizin için bir işarettir. Onu, Allah'ın toprağında otlatın ve ona kötülük etmeyin, yoksa sizi elem verici bir azap yakalayacaktır. » Yüce olan da şöyle demiştir: « Biz, Semud'a görünen deveyi verdik, fakat onlar ona zulmettiler.

»

Tefsirciler zikretmişlerdir ki Semud, bir gün meclislerinde toplandı ve Allah'ın elçisi Salih onlara geldi, onları Allah'a çağırdı, hatırlattı, korkuttu, teşvik etti ve emir verdi. Onlar ona şöyle dediler: sen bu kayadan, orada bulunan bir kayayı işaret ettiler, şu şu vasıfta bir deve çıkarırsan; vasıflarını sayarak tasvir ettiler ve ısrar ettiler: uzun bir yük taşıyacak şekilde dolu olsun ve şu şu vasıflarda olsun. Salih peygamber (onun üzerine selam olsun) onlara şöyle dedi: bakın: sizin istediğiniz şeyi, istediğiniz şekilde size cevap verirsem, size getirdiğim şeye iman eder misiniz ve gönderildiğim şeyde beni tasdik eder misiniz? Şöyle dediler: evet.

O zaman onların vaatlerini ve sözlerini bunun üzerinden aldı; sonra mescidine gitti, kendisine takdir edilen şekilde Allah'a dua etti ve Rabbine, onların istedikleriyle onlara icabet etmesini istedi. Allah, o kayaya, kavrulmasıyla ve istenilen biçimde ve söylenen vasıfla, uzun bir yük taşıyacak dolu, muazzam bir deve yarmasını emretti. Onu böyle gördüklerinde, muazzam bir iş, korkunç bir manzara, parlak bir kudret, keskin bir delil ve nurlu bir ispat gördüler: onlardan birçoğu iman etti, fakat çoğu, küfürlerinde ve sapıklıklarında ve inatlarında ısrar etti. Bu yüzden şöyle demiştir: « fakat onlar ona zulmettiler », yani: onu yalanladılar ve onunla gerçeğe uymadılar; bu, onların çoğuna dairdir.

İman edenlerin başı, Cünde' ibn Amr ibn Mihlat ibn Übeyd ibn Ceves idi; o, onların önde gelenlerindendi, islam'daki soyluların gerisi. Onları bundan alıkoyanlar: Dû'eb ibn Ömer ibn Übeyd, putlarının sahibi el-Hubâb ve Rebâb ibn Sem'âr ibn Cahlas idi. Cünde', onların soylularından olan ve islam'a eğilen kuzeni Şihâb ibn Halîfe'yi çağırdı; onlar onu bundan alıkoydular ve o, onlara döndü. Bu konuda, Mihrâş ibn Gânım ibn ed-Dümeyl adında müslümanlardan bir adam şu şiiri söylemiştir: « Amr halkından bir topluluk vardı ki Şihâb'ı Peygamberin dinine çağırıyordu.

Semud'un önde gelenleri, hep birlikte, kendisini onlara cevap vermekten alıkoydular; ve eğer cevap vermiş olsaydı, Salih bizim katımızda izzetlenmiş olurdu; fakat onlar, arkadaşlarını Dû'eb'e tercih etmedi. el-Hicr halkının gulyabani ise, onları hidayetten sonra kurtlara döndü. »

Bu yüzden Salih onlara şöyle dedi: « bu, Allah'ın devesidir, sizin için bir işarettir »: onu, izzet veren ve yücelten bir nisbetle Allah'a nisbet etti; kelâmının benzeri gibi: Allah'ın evi, Allah'ın kulu. « Sizin için bir işarettir », yani size getirdiğim şeyin doğruluğuna bir delildir. « Onu, Allah'ın toprağında otlatın ve ona kötülük etmeyin, yoksa yakın bir azap sizi yakalayacaktır. » Durum, bu devenin onların içinde kalacağı konusunda ittifak etti; onların toprağında nerede istese otluyor, iki günde bir suya geliyordu; suya geldiğinde o gün kuyunun suyunu içiyor ve onlar o gün ertesi gün için su ihtiyaçlarını çekiyorlardı.

Denilmiştir ki onlar, ihtiyaçlarına yetecek kadar sütünden içiyorlardı. Bu yüzden şöyle demiştir: « onun su içme hakkı vardır ve sizin de bilinen bir günde su içme hakkınız vardır. » Ve bu yüzden yüce olan şöyle demiştir: « Biz, onları imtihan olarak deveyi göndereceğiz », yani onları imtihan etmek için: ona iman edecekler mi yoksa küfre mi gidecekler? « Onları gözle », yani: kendilerine gelecek olanı bekle, « ve sabret » onların sana yaptıkları kötülükte; haber sana apaçık olarak gelecektir.

« Onlara haber ver: su, aralarında paylaşılmıştır ve her su içme hakkı tayin edilmiştir. »

Salih'in devesinin boğazlanması

Bu durum onların üzerinde uzadığında, önde gelenleri toplandı ve bu deveyi boğazlamak ve ondan kurtulup sularını bol görmek konusunda görüşleri ittifak etti. Şeytan amellerini onlara süsledi. Yüce Allah şöyle demiştir: « deveyi boğazladılar ve Rablerinin emrine isyan ettiler ve dediler ki: Ey Salih, bize vaad ettiğini getir, eğer gönderilenlerdensen » (A'râf, 77). Onlardan, onun öldürülmesine davranan, onların önde geleni Kudâr ibn Salîf ibn Cünde' idi; o, kızıl, mavi gözlü, kısa boylu idi; onun bir zina yapan kadının oğlu olduğu, Salîf'in döşeğinde, Sîbân adında bir adamdan doğduğu söylenirdi. Bu iş, herkesin ittifakıyla yapıldı; bu yüzden iş, hepime nisbet edildi.

İbn Cerir ve tefsir âlimlerinden başkaları zikretmiştir ki Semud'dan iki kadın, birinin adı Sadûf bint el-Muhayyâ ibn Züheyr ibn el-Muhayyâ, yüksek bir soydan ve zengin bir kadın, Eslem'den bir adamın karısıydı; onu bıraktı ve Misdâ' ibn Mihrec ibn el-Muhayyâ adında kuzenini çağırdı ve deveyi boğazlarsa kendini ona sundu. İkincisinin adı Üneyze bint Güneym ibn Miclez, Ümmü Osman künyesiyle meşhurdur; o, yaşlı bir kafir kadın idi ve erkeği, reislerden Dû'eb ibn Amr'dan kızları vardı; deveyi boğazlarsa Kudâr ibn Salîf'e dört kızını sundu: kızlarından hangisini istese. Bu iki genç, boğazlama için tayin edildi ve halklarından kendisine destek aradılar; yedi kişi daha icabet etti ve dokuz oldular: bunlar, yüce olanın sözünde zikredilenlerdir: « şehirde, yeryüzünde bozgunculuk yapan ve onu ıslah etmeyen dokuz kişi vardı. » Sonra kabilenin gerisini aradılar, onlara boğazlamayı süslediler ve onlar da icabet ettiler ve ona boyun eğdiler.

Deveyi gözetlemeye çıktılar: deve suluktan döndüğünde Misdâ', ona bir ok fırlattı ve onun bacak kemiğini kesti. Kabile kadınları, onun öldürülmesi için geldi, onları teşvik etmek için yüzlerini açtı. Kudâr ibn Salîf, üzerine atıldı, kılıçla vurdu ve budunu kesti; yerlere düştü, yavrusunu korkutan tek bir büyük sızlanma çığlığı atarak. Sonra gövdesinin ortasına vurdu ve onu boğazladı ve yavrusu çıktı; sarp bir dağa tırmandı ve üç kez bağrıştı.

Abdurrezzâk, Ma'mer'den, el-Hasan'ı dinleyen birinden rivayet etmiştir: o şöyle demiştir: yavru şöyle dedi: Ey Rabbim, annem nerede? Sonra bir kayaya girdi ve onda kayboldu. Denilmiştir ki: aksine onu takip ettiler ve onu da boğazladılar. Yüce olan şöyle demiştir: « arkadaşlarını çağırdılar; o da bu işe davrandı ve onu boğazladı. Benim azabım nasıl oldu ve benim uyarım! » Ve yüce olan şöyle demiştir: « şehir sefillerinin en kötüsü kalktığı zaman. Allah'ın elçisi onlara şöyle dedi: Allah'ın devesi ve onun su içme hakkı », yani: ondan sakının; onu yalanladılar, boğazladılar: Rableri, günahlarıyla onları ezip geçti ve O, yıkımı kendine nisbet etmedi.

İmam Ahmed şöyle demiştir: Abdullah ibn Numeyr bize rivayet etti, Hişâm, İbn Urve diyorum, bize rivayet etti, babasından, Abdullah ibn Zemmâ'a'dan: o şöyle demiştir: Allah'ın elçisi (onun üzerine Allah'ın selât ve bereketleri olsun) bir hutbe icra etti ve deveyi zikretti ve onu boğazlayanı zikretti ve şöyle dedi:

« Şehir sefillerinin en kötüsü kalktığı zaman: onun için şiddetli, güçlü, kavmi içinde itaat edilen, Ebu Zemmâ'a'ya benzeyen bir adam kalktı. »

Ahmed, rivayet etti

Sahihlerin sahipleri, Hişâm'ın hadisinden bunu zikretmiştir. « Şiddetli » cesur demektir; « güçlü », önde gelen demektir; « itaat edilen », kavmi içinde takip edilen demektir.

Muhammed ibn İshak şöyle demiştir: Yezîd ibn Muhammed ibn Huzeym bana rivayet etti, Muhammed ibn Ka'b'dan, Muhammed ibn Huzeym Ebu Yezîd'den, Ammâr ibn Yâsir'den: o şöyle demiştir: Allah'ın elçisi (onun üzerine Allah'ın selât ve bereketleri olsun) Ali'ye şöyle dedi:

« Sana insanların en sefillerini haber vermeyecek miyim? İki adam: biri, deveyi boğazlayan Üheymer Semûdî; ve seni, ey Ali, buraya vuracak olan, ta ki bu onunla kanasın », şakağını işaret etti, sonra sakalını.

İbn Ebi Hatim, rivayet etti

Yüce olan şöyle demiştir: « deveyi boğazladılar ve Rablerinin emrine isyan ettiler ve dediler ki: Ey Salih, bize vaad ettiğini getir, eğer gönderilenlerdensen » (A'râf, 77). Bu sözlerde, birçok şekilde derin bir küfür toplandı: Allah'ın kendileri için bir işaret olarak tayin ettiği deveyi boğazlamanın sert bir şekilde haram kılınmasıyla Allah'ı ve elçisini kızdırdılar; ve azabın inmesini acele ettirdiler, iki şekilde kendilerine çekerek: kelâmında üzerlerine ağır olan şart: « ona kötülük etmeyin, yoksa yakın bir azap sizi yakalayacaktır »; bir ayette « büyük », ötekinde « elem verici », hepsi gerçektir; ve bunda acele etmeleriyle. Ve şu da var: elçiyi yalanladılar, oysa peygamberliğinin ve doğruluğunun keskin delili sabit olmuştu ve onu tam bir kesinlik ile biliyorlardı; fakat küfür, sapıklık ve inat, gerçeği ve azabın onların üzerine inmesini geriye itmelerine sebep oldu.