Topluca helak edilen kavimler

Bölüm, Tevrat'ın indirilmesinden önce topluca helak edilen kavimleri toplar: Yüce Allah'ın « ilk nesilleri helak ettikten sonra Musa'ya kitabı verdik » sözü ve Ebu Said el-Hudri'nin, Tevrat'tan sonra, maymunlaştırılan köyün haricinde hiçbir kavmin helak edilmediği yönündeki hadisi. Zikredilenler: peygamberi Hanzala ibn Safvan'ı öldüren er-Rass ehli, sonra Ad, Semud, Firavun, Lut'un kardeşleri ve el-Ayka ehli. Yesin kavmi de buradadır: yalanlanan iki elçi, üçüncüsüyle güçlendirilmiş, ve tek bir çığlıkla son bulmuştur: « bir çığlıktan ibaret oldu: ve işte susup söndüler ».

Kavimlerin topluca helak edilme zikri bölümü. Bu, Tevrat'ın inmesinden önce gerçekleşmiştir: Yüce Allah'ın « Biz ilk nesilleri helak ettikten sonra Musa'ya kitabı verdik » (Sure 28, 43) sözüne göre. Ayet, İbn Cerir, İbn Ebi Hatim ve Bezzar'ın naklettiği gibi: Avf el-Arabi'nin hadisinden: Ebu Nadra'dan: Ebu Said el-Hudri'den: o şöyle dedi: « Allah, Tevrat yeryüzünün yüzüne indikten sonra, insanları maymunlaştırdığı köy haricinde, gökten ya da yerden bir azapla hiçbir kavmi helak etmemiştir. » Görmedin mi, Allah şöyle diyor: « Biz ilk nesilleri helak ettikten sonra Musa'ya kitabı verdik »: ve Bezzar onu, kendisine has bir rivayette mevsul nakletmiştir. Ve Allah en iyi bilir: duraklaması, topluca helak edilen her kavmin Musa'dan (s.a.v.) önce helak edildiğine delalet etmektedir.

Bunların içinde: er-Rass ehli. Allah, el-Furkan suresinde şöyle dedi: « Ad ile Semud'u, er-Rass ehlini ve bunların arasında birçok nesli helak ettik: her birine misaller verdik: ve hepsini birer helak ederek helak ettik » (Sure 25, 38-39). Ve Kaf suresinde şöyle dedi: « Onlardan önce yalanlayanlar: Nuh kavmi, er-Rass ehli, Semud, Ad, Firavun, Lut'un kardeşleri, el-Ayka ehli ve Tubba' kavmi: hepsi elçileri yalanladı: ve tehdidim hak oldu » (Sure 50, 12-14).

Bu bağlam ve ondan önceki bağlam, onların öldürüldüğüne: helak edildiklerine ve yok edildiklerine delalet etmektedir: helak budur. Bu, İbn Cerir'in seçimini reddetmektedir: er-Rass ehli, el-Burûc suresinde zikredilen Ukub hendek ehli olsun: çünkü onlar, İbn İshak'a ve bir gruba göre, Mesih'ten (s.a.v.) sonra yaşadılar: ve bu da tetkik gerektirmektedir. İbn Cerir nakletmiştir: İbn Abbas şöyle demiştir: « er-Rass ehli, Semud'un köylerinden bir köyün sakinleridir. »

Büyük hafız Ebu'l-Kasım İbn Asâkir, Tarih'inin başında, Şam'ın kuruluşunun zikrinde, Ebu'l-Kasım Ubeydullah ibn Abdullah ibn Hürdebze ve başkalarının Tarih'inden nakletmiştir: er-Rass ehli, Hazûr'daydı. Allah onlara Hanzala ibn Safvan adında bir peygamber gönderdi: onu yalancı saydılar ve öldürdüler. Bunun üzerine Ad ibn Avs ibn İram ibn Sam ibn Nuh, soylarıyla er-Rass'tan çıktı ve el-Ahkaf'a yerleşti: ve Allah, er-Rass ehlini helak etti: onlar, Yemen'in her yerine dağıldılar: ve aynı anda yeryüzünün hepsine yayıldılar: ta ki Ceyrûn ibn Sa'd ibn Ad ibn Avs ibn İram ibn Sam ibn Nuh, Şam'a indi: ve orada şehri kurdu: ona Ceyrûn adını verdi: o, direkli İram'dır: ve taş direkler, Şam'daki kadar hiçbir yerde yoktur. Allah bu yüzden, Hûd ibn Abdullah ibn Râbia ibn Hâlid ibn el-Hâlud'u, Ad'a, el-Ahkaf'ta olan Ad oğullarına gönderdi: onu yalancı saydılar: ve Allah onları helak etti (s.a.v.).

Bu, er-Rass ehlinin, Ad'lardan çok uzun çağlarla önce olduğuna delalet etmektedir. Ve Allah en iyi bilir.

İbn Ebi Hatim nakletmiştir: Ebu Bekr ibn Ebi Âsim'den: babasından: Şeybî ibn Bişr'den: İkrime'den: İbn Abbas şöyle demiştir: « er-Rass, Azerbaycan'da bir kuyudur. » es-Sevrî nakletmiştir: Ebu Bekayr'den: İkrime şöyle demiştir: « er-Rass, peygamberlerini attıkları bir kuyudur »: yani orada onu gömdüler. İbn Cüreyc, İkrime'den şöyle demiştir: « er-Rass ehli Felc'tedir: onlar Yesin halkıdır. » Katâde şöyle demiştir: « Felc, Yemâme'den bir köydür. » Ben dedim: eğer onlar Yesin halkıysa, tıpkı İkrime'nin iddia ettiği gibi: onlar mutlaka topluca helak edilmişlerdir: Allah onların kıssasında şöyle demiştir: « bir çığlıktan ibaret oldu: ve işte susup söndüler » (Sure 36, 29): ve kıssaları, bunların ardından gelecektir. Eğer onlar onlardan başkalarıysa: ve görünen budur: onlar da helak edildi ve yok edildi. Her halükârda bu, İbn Cerir'in zikrettiği şeye muhaliftr.

Ebu Bekr Muhammed ibn el-Hasan en-Nakkâş zikretmiştir: er-Rass ehlinin, kendilerini sulayan ve tüm topraklarına yeten bir kuyuları ve güzel yönetimli adil bir kralları vardı. O öldüğünde büyük bir kederlendiler: birkaç gün sonra şeytan, onlara onun şeklinde göründü ve şöyle dedi: « Ben ölmüş değilim: sizden uzaklaştım: ta ki ne yaptığınızı göreyim. » Onlar çok sevinçle şenlendiler: onun ile kendileri arasına bir perde çekilmesini emretti: ve onlara hiçbir zaman ölmeyeceğini müjdeledi. Çoğu ona iman etti: onunla imtihan edildi ve ona kulluk etti.

Allah aralarında bir peygamber gönderdi: o, kendilerine perde arkasından konuşanın bir şeytan olduğunu müjdeledi: onun kulluğunu yasakladı: ve onlara, yalnız ona ortak koşmaksızın Allah'a kulluk emri verdi. es-Suheyli şöyle demiştir: ona vahiy, rüyadan geliyordu: ve adı Hanzala ibn Safvan'dı. Onun üzerine atıldılar: öldürdüler ve kuyuya attılar: suyu azaldı: sulandıktan sonra susadılar: ağaçları kurudu: meyveleri kesti: konutları harabeye döndü: cemiyetin ardından yabanlık: topluluğun ardından ayrılık geldi: ve sonuncusuna kadar helak oldular: cinler ve vahşi hayvanlar konutlarını mesken tuttu: onların yerlerinde artık cinlerin ıslıkları: aslanların homurtuları ve sırtlanların sesleri duyulmaz.

İbn Cerir'in naklettiğine gelince: Muhammed ibn Humeyd'den: Seleme'den: İbn İshak'tan: Muhammed ibn Ka'b el-Kurazî'den: o şöyle dedi: Allah'ın elçisi (s.a.v.) şöyle dedi: « Kıyamet gününde cennete giren halkın ilki siyah köledir »: Allah, bir köyün sakinlerine bir peygamber göndermiştir: ve sakinlerinden bu siyahı başka hiç kimse ona iman etmedi. Köyün sakinleri peygambere saldırdılar: ona bir kuyu kazdılar: oraya attılar ve üzerine ağır bir taş örtdüler. Bu kul, sırtında odun kesmeye gider: odununu getirir: satardı: ve ondan yemek ve içecek alırdı: sonra bu kuyuya gelirdi: taşı kaldırır: Allah ona üzerine yardım ederdi: peygamberine yemeğini ve içeceğini indirirdi: sonra o taşı öylece yerine koyardı. Böylece Allah diledikçe sürdü.

Bir gün, adeti üzere odun kesmeye çıktı: odununu toparladı: yığınını bağladı: ve tamamladı: onu sırtlamak istediğinde bir uyuşukluk onu buldu: ve yatıp uyudu. Allah kulağını yedi yıl kapattı: uyuyarak: sonra uyandı: esnedi: diğer yanına döndü ve tekrar uyudu: Allah kulağını başka yedi yıl daha kapattı. Sonra uyandı: yığınını sırtladı: gündüzün bir saati kadar uyuduğunu sanıyordu. Köye geldi: yığınını sattı: adeti üzere yemek ve içecek aldı: sonra kuyuya: onun olduğu yere yöneldi: onu aradı ve bulamadı: sakinleri azaba uğratılmışlardı: ondan çıkarılmışlardı: peygamberlerine iman etmişlerdir: ve onu tasdik etmişlerdi.

Peygamberleri onlara bu siyahın halini soruyordu: onlar şöyle diyorlardı: biz bilmiyoruz: ta ki Allah, peygamberi (s.a.v.) kabzettiğinde: ve siyah, bunun ardından uykusundan uyandı. Allah'ın elçisi (s.a.v.) şöyle dedi: « İşte bu siyah, cennete giren ilk kişidir. » Bu, mürsel bir hadistir: ve benzeri tetkik gerektirmektedir: kıssasının tafsilatı Muhammed ibn Ka'b el-Kurazî'den gelmiş olabilir. Ve Allah en iyi bilir.

İbn Cerir bizzat onu reddetmiştir ve şöyle demiştir: « Bu insanların, Kur'an'da zikredilen er-Rass ehli olması kabul edilemez »: çünkü Allah, er-Rass ehli hakkında onları helak ettiğini haber vermiştir: oysa bunlar, azap kendilerine göründüğünde: peygamberlerine iman ettiler: yalnız, kendilerine olaylar geldiği: ve babalarının ölümünden sonra peygambere iman ettikleri düşünülürse. Ve Allah en iyi bilir. Sonra onun için tercih etti: onlar hendek ehlidır: ve bu, önceki şey için: ve hendek ehlinin kıssasında zikredilen şey için zayıftır: onlara, eğer tövbe etmezlerse ahiretin azabıyla tehdit edildi: ve helakları zikredilmedi: oysa er-Rass ehlinin helakı sarîhtir. Ve Allah en iyi bilir.

Yesin kavmi

« İnsanlara, halkına elçiler gelen şehri mesel olarak anlat: Onlara iki elçi göndermiştik; onu yalanladıkları için üçüncü biriyle desteklemiştik. Onlar: "Biz size gönderildik" demişlerdi. "Siz de ancak bizim gibi birer insansınız. Rahman da bir şey indirmemiştir. Sadece yalan söylüyorsunuz" dediler. Elçiler: "Doğrusu Rabbimiz bizim size gönderildiğimizi bilir; bize düşen ancak apaçık tebliğdir" demişlerdi. Elçiler: "Doğrusu Rabbimiz bizim size gönderildiğimizi bilir; bize düşen ancak apaçık tebliğdir" demişlerdi.

"Doğrusu sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık; vazgeçmezseniz and olsun ki sizi taşlayacağız ve bizden size can yakıcı bir azap dokunacaktır" dediler. Elçiler: "Uğursuzluğunuz kendinizdendir. Bu uğursuzluk size öğüt verildiği için mi? Hayır; siz, aşırı giden bir milletsiniz" demişlerdi. Şehrin öbür ucundan koşarak bir adam gelmiş ve şöyle demişti: "Ey Milletim! Gönderilen elçilere uyun." "Sizden bir ücret istemeyenlere uyun, onlar doğru yoldadırlar." "Beni yaratana ne diye kulluk etmeyeyim? Siz de O'na döneceksiniz."

"O'nu bırakıp da tanrılar edinir miyim? Eğer Rahman olan Allah bana bir zarar vermek isterse, o tanrıların şefaati bana fayda vermez, beni kurtaramazlar." "Doğrusu o takdirde apaçık bir sapıklık içinde olurum." "Şüphesiz ben Rabbinize inandım, beni dinleyin." Ona "Cennete gir" denince, "Keşke milletim Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikrama mazhar olanlardan kıldığını bilseydi!" demişti. Ona "Cennete gir" denince, "Keşke milletim Rabbimin beni bağışladığını ve beni ikrama mazhar olanlardan kıldığını bilseydi!" demişti.

Ondan sonra milleti üzerine gökten bir ordu indirmedik; zaten indirecek de değildik; sadece tek bir çığlık.. o kadar, hemen sönüp gittiler. Ondan sonra milleti üzerine gökten bir ordu indirmedik; zaten indirecek de değildik; sadece tek bir çığlık.. o kadar, hemen sönüp gittiler. » Sure 36, 13-29

Selefin ve halefin çoğunda meşhur olan şey, bu şehrin Antakya olduğudur: İbn İshak, kendisine ulaşan İbn Abbas'tan: Ka'b el-Ahbar'dan: ve Vehb ibn Münebbih'ten nakletmiştir: ve aynı şekilde Büreyde ibn el-Husayb'den: İkrime'den: Katâde'den: Zühri'den ve başkalarından. İbn İshak, kendisine ulaşan İbn Abbas'tan: Ka'b'dan: ve Vehb'den şöyle demiştir: dediler ki: şehrinin başında bir kral vardı: adı Antiokus ibn Antiokus: o putlara kulluk ediyordu: ve Allah ona üç elçi gönderdi: Sıdık: Saduk: ve Şelüm: onlar onları yalanladılar. « Bunların, Allah'tan (s.a.v.) gönderilmiş elçiler oldukları açıktır. » Katâde, onların Mesih'in elçileri olduğunu iddia etti.

Aynı şekilde İbn Cüreyc, Vehb ibn Süleyman'dan: Şu'ayb el-Ca'bi'den: ilk iki elçinin adı Şem'un ve Yuhanna: üçüncüsünün adı Büluş: ve şehir Antakya idi. Bu görüş çok zayıftır: Mesih, Antakya halkına üç havari gönderdiğinde: o, o zamanda Mesih'e iman eden ilk şehir oldu: bu yüzden o, hıristiyanların patriklerinin bulunduğu dört şehirden biridir: Antakya: Kudüs: İskenderiye: ve Roma: sonra Konstantinopolis ondan sonra. Ve onlar helak edilmediler: oysa Kur'an'da zikredilen şehrin sakinleri helak edildiler: tıpkı kıssasının sonunda, elçilerin sadığı öldürüldükten sonra söylendiği gibi: « Onlara bir misal ver: şehrin halkına: ona elçiler geldiğinde. » Ama Kur'an'da zikredilen üç elçi, eskiden Antakya halkına gönderilmişse: onlar onları yalanladılar ve Allah onları helak etti: sonra şehir ondan sonra yeniden şenlendirildi: ve Mesih'in zamanında sakinleri, kendilerine gönderilen elçilere iman ettiler: bunu yasaklayan bir şey yoktur.

Ve Allah en iyi bilir. Kur'an'da zikredilen bu kıssanın, Mesih'in havarilerinin kıssası olduğu sözüne gelince: o, öncekiler için: ve Kur'an'ın görünür bağlamının bu elçilerin Allah'tan geldiğini gerektirmesi sebebiyle zayıftır.

Yüce Allah şöyle dedi: « Onlara bir misal ver »: yani kavmine, ey Muhammed: şehrin halkına: yani Medine'ye: « ona elçiler geldiğinde: kendilerine iki elçi gönderdiğimizde onları yalanladılar: biz de üçüncüsüyle güçlendirdik »: yani: ikisini de tebliğde üçüncüsüyle güçlendirdik: « ve dediler ki: biz size gönderilmişiz. » Onlar onlara cevap verdiler ki: onlar, kendileri gibi insanlardır: tıpkı kâfir kavimlerin elçilerine cevap verdikleri gibi: Allah'ın bir insan peygamber göndermesini şaşkınlıkla karşılayarak: ve onlara cevap verdiler ki: Allah, onların kendilerine elçileri olduğunu bilir: ve eğer onu yalansaydılar: onları azapla: ve onlardan sertçe intikam alırdı. « Biz yalnızca apaçık bir tebliğ sahibiyiz »: yani bizim görevimiz, size kendimizle gönderildiğiniz şeyi tebliğ etmektir: ve Allah, dilediğini hidayete erdirir: ve dilediğini saptırır.

« Onlar dediler ki: biz sizin için bir uğursuzluk görüyoruz »: yani: bize getirdiğiniz şeyden uğursuzluğa varıyoruz: « eğer son vermezseniz: sizi taşlayacağız »: sözle söylendi: ve fiille söylendi. Birincisi sözlerini tasdik etti: « ve bize sizden acı bir azap değecektir »: onlara ölüm ve aşağılanma tehdidiyle. « Onlar dediler ki: uğursuzluğunuz sizinledir »: yani üzerinize iade edildi: « o size zikredildiği için mi? »: sizin için: biz sizi hidayete hatırlattık ve onu davet ettik diye: bize ölüm ve aşağılanma tehdit ediyorsunuz: « ama siz iyice azgın bir kavimsiniz »: siz hak olanı kabul etmiyorsunuz: ve onu istemiyorsunuz.

Sözü: « Ve şehrin öbür ucundan koşarak bir adam geldi »: elçilerin desteği için ve onlara imanın zahir olması için. O şöyle dedi: « Ey kavmim, elçilere uyun: size bir ücret istemeyen ve hidayete ermiş olanlara uyun »: onlar sizi tertemiz hakka davet ediyorlar: ücretsiz ve karşılıksız. Sonra onları, yalnız ona ortak koşmaksızın Allah'a kulluğa davet etti: ve onların, kendisinden başkasına kulluğunu yasakladı: ki o, ne dünyada ne ahirette hiçbir şeye fayda vermez. « O zaman ben apaçık bir sapıklık içinde olurum »: eğer ben Allah'ın kulluğunu bırakır ve ondan başkasına kulluk edersem.

Sonra elçilere yönelerek şöyle dedi: « Rabbime iman ettim: bana kulak verin »: yani sözlerimi dinleyin: ve Rabbimin yanında onlara şahitlik edin. Ve denilmiştir: anlam şudur: dinleyin, ey kavmim, Allah'ın elçilerine imanıma: açıkça. Sonra onu öldürdüler: taşlayarak söylendi: ısırmakla söylendi: denilmiştir: onun üzerine tek bir hamleyle atıldılar ve öldürdüler. İbn İshak, ashabından bazılarından, İbn Mes'ud'dan nakletmiştir: o şöyle dedi: « Onu ayaklarının altında ezdiler: bağırsaklarını dışarı çıkarana kadar.

»

es-Sevrî nakletmiştir: Âsim el-Ahvel'den: Ebu Miclez'den: bu adamın adı Habîb ibn Murrî idi. Sonra denilmiştir: o bir marangozdu: denilmiştir: ip imal edicisi: denilmiştir: bir pabuççu: denilmiştir: bir boya ustası: denilmiştir: orada bir mağarada taata yönelirdi. Ve Allah en iyi bilir. İbn Abbas'tan: Habîb, marangoz, erkenden cüzzam idi: ve o çok cömertti: kavmi onu öldürdü.

Bu yüzden Allah şöyle dedi: « Cennete gir »: yani kavmi onu öldürdüğünde: Allah onu cennete koydu. İçindekilerin ne kadar tazeliğe ve sevince sahip olduğunu gördüğünde şöyle dedi: « Kavmim bir bilseydi: Rabbimin beni bağışladığını: ve beni ikram edilenler arasına koyduğunu »: yani: benim iman ettiğime iman etseler: ve bana olan şey onlara da olsa. İbn Abbas şöyle demiştir: « O, hayattayken kavmine nasihat etti: ey kavmim, elçilere uyun: ve ölümünden sonra: kavmim bir bilseydi: Rabbimin beni bağışladığını: ve beni ikram edilenler arasına koyduğunu. » İbn Ebi Hatim onu nakletmiştir.

Katâde benzerini söylemiştir: « İman edeni, bir nasihatçi olarak bulursun: hiçbir zaman aldatıcı olarak değil. » Allah'ın cömertliğinden ne gördüğünde şöyle dedi: « Kavmim bir bilseydi: Allah'tan, kavminin, Allah'ın cömertliğinden: ve kendisini vuran şeyden neye baktığını bilmesini istemiştir. Katâde şöyle demiştir: Allah'a yemin olsun, Allah, kavmini öldürüldükten sonra, ancak şöyleyle kınamıştır: « bir çığlıktan ibaret oldu: ve işte susup söndüler.

»

Sözü: « Ve onun ardından kavminin üzerine gökten bir ordu indirmedik: ve Biz indirmekte olanlardan değiliz »: yani: onlardan intikam almak için, üzerlerine gökten bir ordu indirmeye ihtiyacımız yoktu. İbn İshak'ın, ashabından bazılarından, İbn Mes'ud'dan naklettiğinin anlamı budur. Mücahid ve Katâde şöyle demiştir: « ve onların üzerine bir ordu indirmedik »: yani: başka bir risalet. İbn Cerir şöyle demiştir: birincisi daha doğrudur: ve bana göre o, en güçlüsüdür. Bu yüzden şöyle dedi: « ve Biz indirmekte olanlardan değiliz »: yani: intikam için buna ihtiyacımız yoktu: onlar elçilerimizi yalanladığında: ve dostumuzu öldürdüklerinde: « bir çığlıktan ibaret oldu: ve işte susup söndüler. »

Tefsirciler şöyle demiştir: Allah, Cebrail'i (s.a.v.) gönderdi: o, şehirlerinin kapısının iki kanadını kaptı: sonra onlara tek bir çığlıkla baskı yaptı: ve işte susup söndüler: sesleri susmuş: hareketleri durmuş: onlardan bir göz kırpan bir göz bile kalmadı. Bunların hepsi, bu şehrin Antakya olmadığına delalet etmektedir: bunlar, kendilerine gelen Allah'ın elçilerini yalanladıkları için helak edildiler: oysa Antakya halkı, Mesih'in elçilerine: kendilerine gelen havarilere iman ettiler ve onlara uydular. Bu yüzden denilmiştir: Antakya, Mesih'e iman eden ilk şehir olmuştur.

Taberani'nin naklettiği hadise gelince: Hüseyin el-Eşkar'dan: Süfyan ibn Uyeyne'den: İbn Ebi Naci'den: Mücahid'den: İbn Abbas'tan: Peygamberden (s.a.v.): « Öncüllük üçtür: Musa'nın öncülü Yûşa' ibn Nûn'dur: İsâ'nın öncülü Yesin sahabisidir: Muhammed'in öncülü Ali ibn Ebi Talib'dir »: bu hadis sabit olmaz: bu Hüseyin terkedilmiştir: ve gulât'tan bir şiîdir: ve bunu tek başına nakletmesi, onun tamamen zayıflığına delalet etmektedir. Ve Allah en iyi bilir.