Zekeriya'nın oğlu Yahya

Zekeriya'nın oğlu Yahya (a.s.), İsrailoğulları'na emredilmek üzere beş söz aldı: Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan kulluk etmek, namaz, oruç, sadaka ve Allah'ı çok zikretmek. Bunları Beyt-i Makdis'te ilan etti; insanlardan uzaklaşarak inzivaya çekildi ve Allah korkusundan ağladı. Şam'dan bir hükümdarın, nikahı kendisine helal olmayan bir kadınla evlenmesini yasakladığı için öldürüldü; mihrabında namaz ederken başı kesildi. Rivayet, Zekeriya'nın da öldürülmesini anlatmakta ve Yahya'nın öldürüldüğü yerde ihtilaf etmektedir: Mescid-i Aksa ya da Şam; kanı, Buhtunnasr'ın gelişine kadar kaynamıştır.

Yahya'ya emredilen beş söz

« Allah, Yahya b. Zekeriya'ya işlenmesi ve İsrailoğulları'na işlenmelerinin emredilmesi için beş söz emretti; Yahya bunları tebliğ etmekte gecikmek üzereydi. İsa (a.s.) ona: Sana, işlenmesi ve İsrailoğulları'na işlenmelerinin emredilmesi için beş söz emredildi; ya sen bunları tebliğ edersin, ya da ben tebliğ ederim, dedi. Yahya: Kardeşim, sen benden önce davranırsan azap edilmekten ya da yerin dibine geçmekten korkarım, dedi. Yahya, Beyt-i Makdis'te İsrailoğulları'nı topladı, ta ki mescid dolana kadar; yüksek bir yere oturdu, Allah'ı hamd ile övdü ve tespih etti, sonra: Allah bana beş sözü emretti ve size onları işlemeyi emrediyor: ilki, sizin Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan kulluk etmenizdir; bu şu kimsenin haline benzer ki tertemiz parasıyla, gümüşle ya da altınla bir köle satın alır, sonra onu çalıştırır ve kazandığını efendisinden başkasına harcatır; içinizden hanginiz kölesinin böyle yapmasını ister?

« Allah sizi yarattı ve sizi rızıklandırdı; o halde ona kulluk edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Size namazı emrediyorum: Kul yüzünden dönmedikçe Allah, kuluna yüzünü çevirir; siz namaz kıldığınızda yüzünüzü dönmeyin. Size orucu emrediyorum: bu, koynunda bir taşkı misk taşıyan adamın haline benzer; herkes onun kokusunu alır; oruçlunun nefesi, Allah katında misk kokusundan daha güzeldir. Size sadakayı emrediyorum: bu, düşman tarafından esir edilen adamın haline benzer; elleri boynuna bağlanır, boğazı kesilmek üzere getirilir de adam: Canımı kurtarmak için fidye vermemi ister miydiniz? der.

Adam, azı ile çoğuyla, canını kurtarıncaya kadar onlardan kendini fidye etmeye başlar. Size, Allah'ı çok zikretmeyi emrediyorum: bu, düşmanın arkasından hızla koşan bir adamın haline benzer; adam, alınamayacak bir kalesine ulaşıp orada kendini emniyete alır; kul, Allah'ı zikrettiği zaman şeytandan en emin olanıdır. » Ve Allah'ın Resulü (s.a.v.) şöyle buyurdu: « Size, Allah'ın bana emrettiği beş şeyi emrediyorum: cemâat, dinleme, itaat, hicret ve Allah yolunda cihad. Kim cemâatten bir karış kadar da olsa ayrılırsa, geri dönmedikçe boynundan islam halatını çözmüş olur. Kim de Cahiliye'nin çağrısına çağırırsa Cehennem'deki yılanlardandır. » « Ey Allah'ın Resulü, o kişi namaz kılsa ve oruç tutsa da mı? » dediler.

Buyurdu ki: « Evet, namaz kılsa, oruç tutsa ve müslüman olduğunu iddia etse de. Müslümanları, Allah'ın onları isimlendirdiği isimlerle çağırın: müslümanlar, müminler, Allah'ın kulları. »

Ahmed, Ebu Ya'lâ, Tirmizi, İbn Mace ve Hakim'den nakledilmiştir

Ebu Ya'lâ, Hudbe b. Halid'den, Aban b. Yezid'den, Yahya b. Ebi Kesir'den bu şekilde nakletmiştir. Tirmizi de, Ebu Davud et-Tayalisî ve Musa b. İsmail hadisinden, ikisi de Aban b. Yezid el-Attar'dan nakletmiştir. İbn Mace, Hişam b. Ammar'dan, Muhammed b. Şu'ayb b. Sabur'dan, Muaviye b. Selam'dan, kardeşi Zeyd b. Selam'dan, Ebu Selam'dan, el-Hâris el-Eş'arî'den nakletmiştir. Hakim de, Mervan b. Muhammed et-Tatarî yoluyla, Muaviye b. Selam'dan, kardeşinden nakletmiştir; sonra: Mervan et-Tatarî, Muaviye b. Selam'dan bunu tek başına nakletmiştir, demiştir. Ben şöyle derim: durum, onun söylediği gibi değildir. Taberani de, Muhammed b. Abde'den, Ebu Tavbe er-Rebî' b. Nafi'den, Muaviye b. Selam'dan, Ebu Selam'dan, el-Hâris el-Eş'arî'den, benzer lafızları zikrederek nakletmiştir; Zeyd b. Selam'ın zikri bu rivayete girmektedir.

Sonra hafız İbn Asakir, Abdullah b. Ebi Ca'fer er-Râzî yoluyla, babasından, Rebî' b. Enes'ten nakletmiştir; Rebî' şöyle demiştir: Allah'ın Resulü'nün (s.a.v.) sahabesinden, İsrailoğulları bilginlerinden duydukları hususlarda bize şöyle ulaşmıştır: Yahya b. Zekeriya, beş sözle gönderilmiştir. Sonra öncekine benzer lafızları zikretmiştir.

Yahya'nın zühdü ve ibadeti

Zikredilmiştir ki Yahya (a.s.), insanlardan uzakta, çok yalnız kaldı; kendisini çöllere verdi, ağaç yaprakları yiyor, ırmak suları içiyor, bazı zamanlarda çekirge yiyordu ve: Ey Yahya, benden daha müstakir kim var, derdi. İbn Asakir, anne ve babasının onu aramak için çıktıklarını ve Ürdün gölünün yanında bulduklarını nakletmiştir; onunla buluştuklarında o, kendisindeki ibadet ve Allah korkusu ile onları şiddetli ağlatmıştır. İbn Vehb, Malik'ten, Humeyd b. Kays'tan, Mücahid'den şöyle demiştir: Yahya b. Zekeriya'nın yemeği bitkilerdi ve Allah korkusundan ağlıyordu; gözlerine katran sürülmüş olsaydı onu eritirdi. Muhammed b. Yahya ez-Zühlî şöyle demiştir: Ebu Salih bize nakletti, el-Leys bize nakletti, Akayl bana nakletti, İbn Şihab'dan; İbn Şihab şöyle demiştir: Bir gün Ebu İdris el-Havlânî'nin yanına oturdum, o anlatmaktaydı; şöyle dedi: Size, yemeği en ince olan adamı haber vermeyecek miyim?

İnsanların kendisine baktıklarını görünce şöyle dedi: Yemeği en ince olan adam Yahya b. Zekeriya'ydı; insanların rızıkları ile beraber olmaktan iğrendiği için ancak vahşi hayvanlarla beraber yiyordu. İbn el-Mübarek, Vüheyb b. el-Vard'dan şöyle demiştir: Zekeriya, oğlu Yahya'yı üç gün kaybetti; çölde onu aramaya çıktı; bakın ki oğlu bir kabir kazmış ve içinde ayakta durup kendisi için ağlıyordu. Zekeriya: Oğlum, ben seni üç gündür arıyorum; sen kazdığın bir kabirde ayakta durup kendin için mi ağlıyorsun? dedi. Oğlu: Babacığım, sen bana, cennet ile ateş arasında, yalnızca ağlayanların gözyaşlarının geçtiği bir çöl olduğunu söylememiş miydin? dedi.

Zekeriya ona: O halde ağla, oğlum, dedi. İkisi de ağladılar. Vehb b. Münebbih ve Mücahid, benzer lafızları nakletmişlerdir. İbn Asakir, kendisinden şunu nakletmiştir: Cennet halkı, hissettikleri nimetin tadından dolayı uyumazlar; sıddıkların durumu da böyle olmalıdır; Allah sevgisinde kalplerindeki nimetten dolayı uyumamalarıdır.

Sonra şöyle demiştir: İki nimet ne kadar uzaktır ve ikisi arası ne kadar uzaktır. Zikredilmiştir ki Yahya çok ağlardı; gözyaşlarının çokluğundan ağlama izleri yanaklarında kalmıştı.

Yahya ve Zekeriya'nın öldürülmesi

Yahya'nın (a.s.) öldürülmesinin sebeplerinin açıklaması. Yahya hakkında pek çok sebep zikredilmiştir; en meşhuru şudur: o devirde Şam'daki hükümdarlardan biri, mahreminden bir kadınla ya da nikahı kendisine helal olmayan bir kadınla evlenmek istedi; Yahya (a.s.) buna engel oldu; kadın da ona karşı bu hususta kin besledi. Hükümdarın nezdinde istediğini elde edince Yahya'nın kanını kendisine hediye olarak istedi ve hükümdar da onu verdi. Yahya'yı öldüren adamı gönderdi; adam, başını ve kanını bir tas içinde kadına getirdi; kadın da o anda öldü denilmiştir. Bir de şöyle denmiştir: bilakis o hükümdarın karısı onu seviyordu ve ona mektup yazdı, ama Yahya reddetti; kadın ondan ümit kesince hükümdardan onu kendisine vermesini istemeye girişti; hükümdar önce reddetti, sonra da icabet etti; kadın Yahya'yı öldüreni gönderdi ve başını ve kanını bir tas içinde kendisine getirtti.

Bunun manası, İshak b. Bişr'in « el-Mebde » kitabında naklettiği hadiste gelmiştir; İshak şöyle demiştir: Yakub el-Kufî bize haber verdi, Amr b. Meymûn'dan, babasından, İbn Abbas'tan: Allah'ın Resulü (s.a.v.), Miraç gecesinde gökte Zekeriya'yı gördü, ona selam verdi ve: Ebu Yahya, beni öldürülüşün hakkında bilgilendir; nasıl öldürüldün ve İsrailoğulları seni neden öldürdü? dedi. Zekeriya: Ey Muhammed, sana bildireyim: Yahya, zamanının en hayırlısı, en güzeli ve yüzü en nuranısı idi; Yüce Allah'ın dediği gibi: efendi ve iffetliydi; kadınlara ihtiyacı yoktu. İsrailoğulları kralının karısı ona şehvet duydu; kadın bir fahişeydi; Yahya'ya adam gönderdi ama Allah onu korudu; Yahya iffetini korudu ve reddetti. Kadın, Yahya'nın öldürülmesine karar verdi.

Onların her yıl toplandıkları bir bayramları vardı ve kralın adeti, kaymadan ve yalan söylemeden söz vermekti. Hükümdar bayrama çıktı; karısı onunla vedalaşmak için kalktı; bunu daha önce hiç yapmamıştı ve hükümdar bundan hoşlanmıştı. Kadın onunla vedalaştığında hükümdar: Benden iste; ne istersen vereceğim, dedi. Kadın: Ben Yahya b. Zekeriya'nın kanını istiyorum, dedi.

Hükümdar ona: Benden başka bir şey iste, dedi. Kadın: Ben bunu istiyorum, dedi. Hükümdar: O sana helal olsun, dedi. Kadın, muhafızlarını Yahya'nın üzerine gönderdi; Yahya mihrabında namaz kılıyordu; ben de onun yanında namaz kılıyordum.

Yahya bir tas içinde kesildi; başı ve kanı kadına getirildi. Allah'ın Resulü (s.a.v.): Sabrın nereye kadar varabildi? buyurdu. Zekeriya: Namazımda hiç bir bozulma olmadı, dedi. Başı kadına getirilip önüne konulduğunda ve gece geçtiğinde Allah, hükümdarı, ev halkını ve ordusunu yerin dibine geçirdi.

Sabah olunca İsrailoğulları: Zekeriya'nın ilahı, Zekeriya için gazaplandı; haydi, biz de kralımız için gazaplanalım ve Zekeriya'yı öldürelim, dediler. Beni öldürmek için peşime düştüler. Uyarıcı bana geldi; ben de onlardan kaçtım; İblis de onların önünde yürüyerek beni onlara işaret ediyordu. Onlardan kurtulamayacağımdan korktuğumda bir ağaç kendini bana gösterdi ve beni çağırdı: Bana gel, bana gel; ağaç benim için yarıldı ve ben oraya girdim. İblis, elbisemin kenarını tutacak kadar yaklaştı; ağaç kapandı ve elbisemin kenarı ağacın dışında kaldı.

İsrailoğulları geldi; İblis: Onun bu ağaca girdiğini gördünüz mü? İşte elbisesinin kenarı; o, sihriyle oraya girdi, dedi. Onlar: Bu ağacı yakalım, dediler. İblis: Onu bir testere ile kesin, dedi.

Zekeriya, ağaçla beraber testere ile kesildi. Peygamber (s.a.v.) ona: Bir dokunuş ya da acı hissettin mi? diye sordu. Zekeriya: Hayır; ağaç hariç; Allah, ruhumu ağacın içinde kılmıştı, dedi. Bu, garip bir rivayet, enteresan bir hadistir; onun Peygamber'e nispeti şiddetle sakıncalıdır ve her halükârda sakıncalı olan hususları ihtiva etmektedir.

Miraç hadislerinin hiçbirinde Zekeriya'nın (a.s.) zikri görülmemiştir; sadece bu hadiste vardır. Sahih'teki Miraç hadisinin bazı lafızlarında sabit olan şudur: « Hala oğullarının ikisinin, yani Yahya ve İsa'nın yanından geçtim »; bu ikisi, çoğunluğa göre anne tarafından dayı çocuklarıdırlar; hadis şuna işaret etmektedir: Yahya'nın annesi Âşiye bint İmran, Meryem bint İmran'ın kız kardeşidir. Bir de şöyle denmiştir: bilakis Zekeriya'nın karısı ve Yahya'nın annesi olan Âşiye, İmran'ın karısı ve Meryem'in annesi olan Hanne'nin kız kardeşidir; bu durumda Yahya, Meryem'in anne tarafından kuzeni olur. Allah daha iyi bilir.

Yahya b. Zekeriya'nın ölüm yeri

Sonra Yahya b. Zekeriya'nın öldürüldüğü yer hususunda ihtilaf edilmiştir: Mescid-i Aksa'da mı öldürüldü, yoksa başka bir yerde mi? İki görüştür. Sevrî, el-E'meş'ten, Şimr b. Atiyye'den şöyle demiştir: Beyt-i Makdis'in kayası üzerinde, içinde Yahya b. Zekeriya'nın (a.s.) da bulunduğu yetmiş nebî öldürülmüştür. Ebu Ubeyd Kasım b. Sellam şöyle demiştir: Abdullah b. Salih bize nakletti, el-Leys'ten, Yahya b. Sa'id'den, Said b. Müseyyeb'den; Said b. Müseyyeb şöyle demiştir: Buhtunnasr, Şam'a gelince Yahya b. Zekeriya'nın kanının kaynamakta olduğunu gördü; sordu, kendisine haber verildi ve o kan üzerine yetmiş bin kişiyi öldürdü; o zaman kan sustu. Bu sened, Said b. Müseyyeb'e kadar sahihtir; bu da, onun Şam'da öldürülmüş olmasına ve Buhtunnasr kıssasının Mesih'ten sonra vuku bulmuş olmasına işaret etmektedir; Ata ve Hasan el-Basrî böyle demiştir. Allah daha iyi bilir.

Hafız İbn Asakir, Velîd b. Müslim yoluyla, Zeyd b. Vâkid'den nakletmiştir; Zeyd şöyle demiştir: Şam mescidini yapmak istediklerinde Yahya b. Zekeriya'nın başını gördüm; baş, kıble tarafındaki, mihraba bitişik, doğu tarafındaki sütunlardan birinin altından çıkarıldı; derisi ve saçları halindeydi, değişmemişti. Bir rivayette: o saatte öldürülmüş gibi idi denilmiştir. Şam mescidinin yapılışı hakkında zikredilmiştir ki baş, Sakasika sütunu olarak bilinen sütunun altına konulmuştur. Allah daha iyi bilir.

Hafız İbn Asakir, « Fazileti Mecmuası Aksa » kitabında, Abbas b. Sübh yoluyla, Mervan'dan, Said b. Abdülaziz'den, Muaviye'nin azadlısı Kuseym'den nakletmiştir; Kuseym şöyle demiştir: Bu şehrin, yani Şam'ın hükümdarı, Haddad b. Haddad'dı; o, oğlunu kuzenine, Sayda kraliçesi Arile ile evlendirmişti. Ben şöyle derim: Şam'da hükümdarlarından biri de, eski darphanda, « melikler çarşısı »nda idi. Hükümdar, üç boşanma yemini üzerine onu geri almamaya yemin etmiş, sonra da onu geri almak istemişti; Yahya b. Zekeriya'ya danıştı; Yahya: O, sana ancak başka bir kocayla evlendikten sonra helal olur, dedi. Kadın ona bu hususta kin besledi ve annesinin işaret etmesiyle hükümdardan Yahya b. Zekeriya'nın başını istedi.

Hükümdar önce reddetti, sonra icabet etti ve Ceyrûn mescidinde namaz için ayakta dururken Yahya'nın üzerine, başını bir leğen içinde getirecek olan adamı gönderdi; baş da: O, sana ancak başka bir kocayla evlendikten sonra helal olur; o, sana ancak başka bir kocayla evlendikten sonra helal olur, demeye başladı. Kadın tası aldı, başının üstünde annesine doğru taşıdı; baş yine aynısını söylüyordu; tas annesinin önüne konulduğunda yer, kadınla beraber ayaklarına kadar, sonra baldırlarına kadar içine aldı; annesi bağırmaya, cariyeler de haykırıp yüzlerine vurmalara başladılar; sonra kadın omuzlarına kadar yerin dibine geçti. Annesi, başıyla teselli bulmak için celladına boynunu kesmesini emretti; cellat öyle yaptı ve yer cesedi dışarı çıkardı. O zaman onlar horluğa ve helaka düştüler ve Yahya'nın kanı, Buhtunnasr gelip onun üzerinde yetmiş beş bin kişiyi öldürene kadar kaynamayı bırakmadı.

Said b. Abdülaziz şöyle demiştir: bu, her nebînin kanıdır. Kan, Ermiyâ'nın (a.s.) yanına gelip: Ey kan! Sen İsrailoğulları'nı helak ettin; Allah'ın izniyle sus, diyene kadar kaynamayı bırakmadı. O zaman kan sustu. Kılıç kaldırıldı; Şam halkından kaçanlar Beyt-i Makdis'e gittiler; Buhtunnasr onları orada takip etti, sayısız çok insan öldürdü, esirler aldı, sonra geri döndü.