Zülkifl'in kıssası

Zülkifl, Kur'an'da sabredenler ve seçilmişler arasında anılmaktadır. Meşhur görüşe göre peygamberdir; İbn Cerir gibi başkalarına göre ise kavminin işlerini gözcülük edip aralarında adaletle hükmeden salih bir adamdır ve adı buradan gelmektedir. Elyesa ihtiyarlanınca, « gündüzleri oruç tutan, geceleri namaz kılan ve kızmayan » üç şartı kabul eden bir adamı tayin etmiş; İblis bile onu kızdıramamıştır. Çok garip sayılan bir hadise göre bu addan bir başka adam, kadını parasıyla geri çevirmiş, o gece ölmüş ve kapısına « Allah Zülkifl'i elbette affetti » yazılmıştır.

« İsmail'i, İdris'i ve Zülkifl'i de an. Bunların hepsi sabredenlerdendir; onları rahmetimize soktuk ve onlar salihlerden oldular. » « Habiblerimiz İbrahim'i, İshak'ı ve Yakub'u da an. Elleri ve gözleri olan kimselerdi. Onları, Demeure'ü hatırlatmak suretiyle tertemiz bir temizlikle temizledik. Şüphesiz onlar katımızda seçilmiş ve hayırlı kimselerdir. İsmail'i, Elyesa'yı ve Zülkifl'i de an. Hepsi hayırlı kimselerdendir.

» Azim Kur'an'da, o zatın bu büyük peygamberlerle birlikte hamd ile zikredilmesinin zahiri, onun peygamber olduğudur; Rabbinin salat ve selamı üzerine olsun. Bu, meşhur olan görüştür; başka bir kısmı ise onun peygamber olmadığını, salih bir adam, bir hakim, adil ve münsif bir başkan olduğunu iddia etmiştir. İbn Cerir bu konuda susmaktadır. Allah daha iyi bilir. İbn Cerir ve İbn Ebi Necih, onun peygamber olmadığını, salih bir adam olduğunu ve kavminin oğulları adına, işlerine gözcülük etmeyi ve aralarında adaletle hükmetmeyi üstlendiğini nakletmişlerdir; o da bunu yaptı ve Zülkifl adını aldı. İbn Cerir ve İbn Ebi Hatim, Davud b. Ebi Hind yoluyla şunu nakletmiştir: Elyesa ihtiyarlayınca şöyle dedi: keşke insanlar üzerine, yaşadığım sürece onların işini yürüten bir adam tayin edebilseydim; onun nasıl iş yürüttüğünü görene kadar. İnsanları topladı ve: « Bana üç şey kabul eden kim olursa onu tayin ederim: gündüzleri oruç tutacak, geceleri namaz kılacak ve kızmayacak » dedi.

» Gözün küçük gördüğü bir adam ayağa kalktı: Ben, dedi. « Gündüzleri oruç tutar, geceleri namaz kılarsın ve kızmaz mısın? » Evet, dedi. O gün insanları azletti; ertesi gün de aynı şekilde konuştu; insanlar sustular ve o adam ayağa kalktı: Ben, dedi.

» Onu tayin etti. İblis şeytanlara şöyle demeye başladı: Böyle birine karşı kendinizi kullanın. Onlardan usandılar: Bana bırak, onu ben ele alırım, dediler. İblis, fakir ihtiyar bir şeyh kılığında ona geldi; geceye ait yatağına uzandığında yanına geldi. O gece de gündüz de, o şekerlemesi dışında uyumuyordu. İblis kapıyı çaldı: « Kim o? » « Mazlum ihtiyar bir şeyhim. » Adam ayağa kalktı, kapıyı açtı ve ona anlatmaya başladı: « Benimle kavmim arasında bir dava var; onlar bana zulmettiler; bana şunu yaptılar, buna şunu yaptılar » diye uzayıp gitti; güneş batana ve gece inene kadar. « Ben giderken gel, sana hakkını alıp vereyim. »

» Adam gitti. Zülkifl danışma yerindeydi; şeyhi görmeye çalıştı, görmedi; adamın peşinden kalktı. Sabah olunca insanlar arasında hükmetmeye başladı ve onu bekliyordu, görmedi; geceye döndüğünde ve yatağına uzandığında İblis yanına geldi ve kapıyı çaldı: « Kim o? » « Mazlum ihtiyar şeyh. » Kapıyı açtı. « Sana dememiş miydim: beni oturttuğun zaman gel? » « Kavim, insanların en muzırıdır; hakkını veriyorlar, sen kalktığında inkâr ediyorlar; hadi git, gittiğinde de bana gel. »

» Gece Zülkifl'den kayıp gitti; adam da gitti ve Zülkifl onu beklemeye başladı, görmedi; şekerleme ona zor geldi. Yakınlarından bazılarına: « Ben uyuyana kadar kimse bu kapıya yaklaşmasın; çünkü şekerleme bana zor geldi » dedi. O vakit gelince İblis geldi: « Yasaktır, yasaktır » dediler. « Dün geldim ve derdimi kendisine anlattım » dedi. « Hayır, Allah'a yemin olsun ki bize kimseyi ona yaklaştırmamayı emretti. »

» Onlar onu usandırınca İblis etrafa bakındı, evde bir delik gördü ve oradan içeriye tırmandı. Adam uyandı: « Ey falan! Sana emretmemiş miydim? » dedi. İblis: « Vallahi bana zulmedilmedi; sen kendine ne yaptıysan ona bak » dedi. Adam kapıya doğru kalktı; kapı, kendisinin kapattığı gibi kapalıydı ve adam kendi evindeydi. Onu tanıdı: « Allah'ın düşmanı mısın? » Evet, dedi.

» « Her şeyden beni usandırdın; gördüğün bu işi de seni kızdırmak için yaptım » dedi. Allah, o zatın bir işi garantilemesi ve onu tamamlaması nedeniyle ona Zülkifl adını vermiştir. İbn Ebi Hatim de İbn Abbas'tan, bu bağlama yakın bir lafızla bunu nakletmiştir. Abdullah b. Haris'ten, Muhammed b. Kays'tan, büyük Huceyre'den ve selef ileri gelenlerinden daha başka kimselerden de bu şekilde nakledilmiştir. Babam bize nakletti, Ebu'l-Cemahir bize nakletti, Said b. Beşir bize haber verdi, Katade bize nakletti: el-Eş'ari, yani Ebu Musa'yı dinledim; şöyle demiştir: « Zülkifl peygamber değildi; salih bir adamdı; her gün yüz rek'at namaz kılardı. Sonra Zülkifl, her gün yüz rek'at namaz kılmayı garanti ederek bu adı aldı. »

» İbn Cerir onu, Abdurrazzak yoluyla, Ma'mer'den nakletmiştir: Ebu Musa el-Eş'ari şöyle demiştir ve bunu mersel olarak zikretmiştir. Esbat b. Muhammed bize nakletti, el-E'meş bize nakletti, Abdullah b. Abdullah'tan, Talha'nın azadlısı Sa'd'dan: Allah'ın Resulü'nden bir hadis dinledim; bir kez ya da iki kez dinlemiş olsaydım bile... ta ki yedi kez sayıncaya kadar dinledim: « Zülkifl, İsrailoğulları'ndandı; işlediği günahtan kendini korumazdı. Bir kadın yanına geldi ve ona altmış dinar verdi, koşulu onunla yatmasıydı. Adam kadınla, erkeğin karısıyla oturduğu gibi oturduğunda kadın titremeye başladı ve ağladı. Adam ona: Seni ağlatan nedir? Sana zorla mı yaptırdım? dedi. Kadın: Hayır; ama bu, benim hiç yapmadığım bir işti ve ihtiyaç beni ona sevk etti, dedi. Adam: Böyle bir şey yapıyor ve hiç yapmamış mısın? dedi. Sonra yerinden kalktı: « Dinarlarınla birlikte git; Allah'a yemin olsun ki Zülkifl, Allah'a kendisi aleyhinde itaat etmemiştir. »

» Adam o gece öldü ve sabah olunca kapısına « Allah Zülkifl'i elbette affetti » yazıldı. Tirmizi, el-E'meş hadisiyle beraber onu nakletmiş ve hasen demiştir; bazılarının bunu İbn Ömer'e kadar durdurarak naklettiğini zikretmiştir. Bu, çok garip bir hadistir; onu ancak şu tek hadisten tanıyorum. İbn Hibban onu sika saymıştır; ondan başka bir şey nakletmemiştir; Abdullah b. Abdullah er-Ravzî işte bu şahıstır. Allah daha iyi bilir. Eğer o korunmuş ise, bu Zülkifl değildir; çünkü Peygamber'in hadisinin lafzı mudafsızdır; o halde o, Kur'an-ı Kerim'de zikredilen Zülkifl'den başka bir adamdır. Doğrusunu Allah daha iyi bilir.