Strona główna > Obalenia i odpowiedzi na zarzuty wobec islamu > Czy Muhammed miał niewolników?
Każdy imienny przypadek ze swoimi źródłami: Zajd wyzwolony i adoptowany, Maria wolna przez macierzyństwo, Safijja wyzwolona przez małżeństwo, a zbroja zastawiona w chwili śmierci.
Muhammed (niech Bóg błogosławi mu i pozdrowi) żył w świecie, w którym niewolnictwo było uniwersalną gospodarką, a każdy udokumentowany przypadek osobisty idzie w kierunku wyzwolenia: Zajd wyzwolony publicznie, potem adoptowany (Koran 33:37), Maria stała się wolna przez macierzyństwo (reguła umm walad), Safijja wyzwolona przez swoje małżeństwo, a przy jego śmierci jego zbroja była zastawiona u Żyda, bez pozostawionego dinara ani dirhama (przekazał al-Buchari).
Instytucję uregulował, nie mogąc jej znieść jednym ciosem, otwierając wszystkie bramy wyzwolenia: strona niewolnictwo w islamie przedstawia pełną historię.
Spis treści:
Zaktualizowano 18 października 2026 o 13h28
📖 3 min czytaniaNajlepiej udokumentowanym przypadkiem osobistym jest Zajd ibn Harisa: dziecko pojmane, przechodzące z targu na targ, zostało dane Muhammedowi (pokój z nim), który wyzwolił je publicznie i wziął za syna adoptowanego wobec Mekkanczyków.
Zajd wybrał pozostanie przy nim, gdy jego ojciec przyszedł go wykupić, a Koran nazywa go z imienia w sprawie małżeństwa Zajnab (Koran 33:37): wyzwolony niewolnik staje się centralną postacią koranicznego prawa. Pierwsza islamska gesta w materii niewolnictwa nie jest posiadaniem, lecz wyzwoleniem z adopcją: strona Zajnab i syn adoptowany kontynuuje tę opowieść.
Dwie kobiety najczęściej przywoływane przez polemiki ilustrują mechanizmy wyjścia z instytucji. Maria, ofiarowana przez gubernatora Egiptu według dyplomacji tamtych czasów, stała się matką Ibrahima: reguła umm walad (matka dziecka swojego pana) uczyniła ją wolną i niemożliwą do sprzedania, a żyła ona wolna w Medynie aż do swojej śmierci.
Safijja, jeńczyni z Chajbaru, została wyzwolona przez swoje małżeństwo: jej wolnością był jej posag, według tekstów. Żadna z nich nie pozostała w instytucji: obie wyszły z niej bramami, które otwierało prawo muzułmańskie, a ich imiona pozostały imionami wolnych kobiet historii islamu.
Dokument zamykający kwestię jest ten sam, co w sprawie bogactwa: "Prorok (pokój z nim) odszedł, gdy jego zbroja była zastawiona u Żyda za 30 miar jęczmienia" (przekazał al-Buchari), bez pozostawionego dinara ani dirhama.
W jego domu było na końcu ludzi wolnych: Maria wolna przez macierzyństwo, słudzy wyzwoleni albo tacy, którzy odeszli, bliscy wyzwoleni jeszcze za jego życia. Człowiek, którego polemiści przedstawiają jako właściciela haremu, umiera bez niewolnika przywiązanego do jego spadku, z zbroją w zastawie: bilans księgowy jest też bilansem moralnym.
Postępowanie osobiste wpisuje się w ogólną strategię islamu wobec uniwersalnej instytucji jego czasów: zamykać źródła (zakaz pojmowania i sprzedawania muzułmanów, traktaty z plemionami), otwierać wszystkie bramy wyjścia (wyzwolenie ekspiacyjne za każdy ciężki występek, umowy o wykup finansowane przez państwo, wyzwolenie stale zalecane) i podnosić status (prawa do utrzymania, zakaz maltretowania, równość religijna).
Strona niewolnictwo w islamie dokumentuje pełny mechanizm i współczesne zamknięcie, a strona niewolnice wojenne traktuje wątek relacji. Muhammed (pokój z nim) nie posiadał niewolnictwa: on posiadał młot, który rozbił je od wewnątrz.
Nie: Anas ibn Malik był wolnym chłopcem, którego matka oddała na służbę Proroka (pokój z nim) po Hidżrze. Służył mu 10 lat i zeznał, że nigdy nie rzucił mu ostrego wyrzutu: dobrowolna służba powierzona przez wolną matkę nie jest niewolnictwem, a Anas stał się jednym z największych przekazujących tego korpusu.
Została ofiarowana przez gubernatora Egiptu wśród darów dyplomatycznych, według uniwersalnej praktyki epoki. Stając się matką syna Proroka (pokój z nim), weszła w koraniczną regułę umm walad: matka dziecka jest wolna i nie może być ani sprzedana, ani przekazana. Żyła wolna aż do swojej śmierci w Medynie.
Ponieważ żadne społeczeństwo VII wieku nie mogło jednorazowo wyzwolić milionów osób bez alternatywnej gospodarki: całkowita abolicja czekała na gospodarki przemysłowe, a państwa, które ogłaszały ją brutalnie, wywoływały katastrofy. Islam zamknął źródła (koniec pojmowania muzułmanów, koniec handlu), otworzył wyjścia (wyzwolenie ekspiacyjne i zalecane, umowy o wykup) i przekształcił niewolnika w osobę pod ochroną: strona niewolnictwo w islamie dokumentuje pełny mechanizm.